محدثه جعفری
گروه اجتماعی

یکی از مهم‌ترین دغدغه‌های بیماران در ماه مبارک رمضان این است که آیا می‌توانند روزه بگیرند یا نه و با وجود بیماری‌ای که دارند چه مواردی را باید رعایت کنند تا بتوانند از این ماه پربرکت فیض ببرند. با توجه به اینکه یک نسخه واحد برای همه بیماران کاربردی ندارد، متخصصان توصیه می‎کنند بیماران حتماً با پزشک‎شان مشورت کنند.
احمد اسماعیل‌زاده مدیرکل دفتر بهبود تغذیه جامعه وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی درباره فواید روزه‌داری برای سلامت می‎گوید: «تحقیقات متعدد نشان داده است، روزه‎داری می‎تواند برای سلامت مفید و کمک کننده باشد و تحقیقات بسیاری هم درباره روزه‎داری اسلامی و روزه‎داری متناوب یعنی یک روز در میان در مقالات علمی منتشر شده و اثرات آن روی کنترل وزن، کنترل کالری دریافتی، کاهش التهاب در بدن، کنترل فشارخون، قند و چربی خون بارها به اثبات رسیده است. بر همین اساس یکی از سؤال‎های رایج از متخصصان در ماه مبارک رمضان این است که چه کسانی می‎توانند روزه بگیرند؛ همه افرادی که در سن تکلیف هستند می‎توانند روزه بگیرند، اما برخی از شهروندانی که مبتلا به بیماری‎های خاص هستند، بهتر است اول با پزشک مشورت کنند. مثلاً افرادی که دچار زخم معده، گوارش یا اثنی عشر هستند یا افرادی که سنگ کلیه دارند، مبتلایان به دیابت که انسولین دریافت می‎کنند، سالمندانی که سوءتغذیه دارند یا دچار کمبود وزن شدید هستند، نباید روزه بگیرند. 
از طرف دیگر افرادی که تعداد داروهای مصرفی بالایی در طول روز دارند و زنان باردار در سه ماه آخر بارداری هم بهتر است قبل از اقدام به روزه‎داری با پزشک‎شان مشورت کنند. همچنین تغییر خودسرانه یا قطع مصرف دارو در ایام روزه‌داری، سلامت بیماران مبتلا به بیماری‌های مزمن را به خطر می‎اندازد. به همین دلیل کسانی که می‌خواهند روزه بگیرند باید درباره امکان روزه‌داری و نحوه صحیح مصرف داروها با پزشک معالج خود  مشورت کنند.»
افزایش قند خون
با مصرف زیاد  زولبیا و بامیه در افطار
مدیرکل دفتر بهبود تغذیه جامعه وزارت بهداشت با بیان اینکه در ماه مبارک رمضان نوشیدن 6 تا 8 لیوان آب از افطار تا سحر نباید فراموش شود، می‎گوید: «توصیه می‎شود روزه‌دارها بعد از حدود 12 ساعت گرسنگی و روزه‎داری، با یک لیوان آب ولرم، یعنی آبی که جوش یا خیلی سرد نیست، به همراه یک یا دو عدد خرما افطار کنند. چون 12 ساعت روزه‎داری بدن را دچار کمبود آب می‎کند و قند خون را کاهش می‎دهد، به همین دلیل مصرف آب ولرم و خرما برای افطار کردن، بهترین گزینه است. همچنین روزه‌دارها بعد از نوشیدن آب و خرما، سعی کنند از مایعاتی که در فرهنگ غذایی ما جای دارند برای وعده افطار استفاده کنند؛ خوراکی‎های مایعی مثل سوپ، آش، انواع عدسی‎ها، حلیم و شله زرد. بعضی از روزه‌دارها بعد از 12 ساعت گرسنگی، زمان افطار خوراکی‎های بسیار شیرین با حجم زیاد می‌خورند، مثلاً چای نبات را با 5 یا 6 عدد زولبیا و بامیه میل می‎کنند. اما مصرف زیاد قندهای ساده یا مواد قندی در همان ابتدای وعده افطارباعث سردردهای شدید دو ساعت بعد از افطار می‌شود که نشان‌دهنده افت قند و فشار است. مصرف بیش از حد مواد قندی، ترشح انسولین در بدن را تحریک می‌کند به همین دلیل افت قند شدید بعد از یک تا دو ساعت بعد از افطار در این گروه از روزه‎داران رخ خواهد داد.»

بهترین نوشیدنی آب است
مدیرکل دفتر بهبود تغذیه جامعه وزارت بهداشت درباره زمان مصرف شام و افطار در این ایام مبارک می‎گوید: «مصرف مواد غذایی در زمان افطار اهمیت زیادی در سلامتی روزه‌داران دارد. کسانی که اضافه وزن دارند، بهتر است برای کنترل کالری دریافتی، وعده شام را بلافاصله بعد از افطار میل کنند.
 یعنی اجازه ندهند معده خالی شود و در وعده شام حجم بیشتری از غذا را وارد بدن کنند. باید از این ایام مبارک برای بهبود سلامتی بدن استفاده کنیم، به همین دلیل باید در مصرف غذا اصولی هرچند معمولی را رعایت کرد. ولی اگر کسی مشکل اضافه وزن ندارد بهتر است بعد از وعده سبک افطار حدود دوساعت استراحت کند و بعد شام بخورد. البته برای شام هم توصیه می‎کنیم غذاهای سبک بخورند. نان و پنیر، خوراکی‎های همراه با نان که خیلی سرخ شده نباشند، مثل املت بهترین انتخاب برای این ایام است. بعد از افطار و شام تا زمان خواب حتماً یک واحد میوه بخورید، قبل از خواب هم نوشیدن یک لیوان شیر با دو عدد خرما خیلی مفید است.»
به گفته دکتر اسماعیل‎زاده، در ایام ماه مبارک رمضان مصرف دو گروه غذایی بسیار کمرنگ می‎شود. به همین دلیل مواد مغذی حاصل از دو گروه غذایی لبنیات و میوه‎جات وارد بدن افراد نمی‎شود. بهترین نوشیدنی برای تأمین آب بدن در ماه مبارک رمضان همان آب است. به همین دلیل توصیه می‌شود از مصرف چای، قهوه، چای پررنگ، نسکافه، دمنوش‎ها، نوشیدنی‎های شیرین شده و انواع شربت‎ها در این ایام پرهیز شود. چون بعضی از این نوشیدنی‎ها آب بدن را کاهش می‌دهند و روزه گرفتن برای افراد را سخت می‌کنند.
مصرف سالاد و سبزیجات 
در سحری را جدی بگیرید
مصرف وعده سحری یکی از ارکان اصلی حفظ سلامت در ایام روزه‌داری است و حذف آن می‌تواند زمینه‌ساز ضعف، افت قند خون و مشکلات گوارشی شود. انتخاب غذاهای سبک و مغذی و پرهیز از خوراکی‌های شور، چرب و ادویه‌دار نقش مهمی در کاهش تشنگی و حفظ انرژی روزانه دارد. مدیرکل دفتر بهبود تغذیه جامعه وزارت بهداشت در این‎باره می‎گوید: «مهمترین توصیه متخصصان تغذیه این است که به هیچ عنوان وعده سحری را 
حذف نکنند.
 حتی اگر افراد خودشان را قوی می‎پندارند و فکر می‎کنند می‎توانند از پس 12 الی 13 ساعت گرسنگی برآیند، باز هم خالی بودن طولانی مدت معده می‎تواند برای دستگاه گوارش عوارض زیادی به همراه داشته باشد. غذای مصرفی در وعده سحری همان خوراکی‎هایی است که ما در ایام عادی سال به عنوان ناهار می‌خوریم. یعنی وعده کامل نانی یا برنجی که در کنار آن سبزی، سالاد و ماست قرار دارد که باز در وعده غذایی سحری توصیه می‎کنیم برای اینکه تشنگی را در طول روز تحریک نکنیم، مقدار مصرف پروتئین به اندازه نیاز بدن باشد. مثلاً یک پرس کباب در وعده سحری نخورید، همچنین باید مصرف نمک را در وعده سحری به حداقل ممکن  برسانیم.»
او با اشاره به نوشیدنی مناسب برای سحری می‎گوید: «بعد از خوردن غذا یک لیوان چای میل کنید. در فرهنگ غذایی ما ایرانی‎ها چای بسیار مصرف می‎شود، به همین دلیل بعضی افراد اگر چای نخورند، دچار سردرد می‎شوند. اما زیاده‌روی در مصرف چای احتمال تشنگی در طول روز را افزایش می‎دهد. البته در کنار چای بهتر است از تنقلاتی مثل توت، انجیر، خرما، کشمش، مویز و...  نیز استفاده کنند و سراغ تنقلات شیرین مثل بامیه و زولبیا نروند. چون خوراکی‎های شیرین، قند خون را افزایش می‎دهند و احتمال تکرر ادرار و تشنگی در افراد بیشتر  می‌شود.»

خوردن نمک توصیه نمی‎شود

بعضی از روزه‌دارها دوست دارند قبل از هر خوراکی با خوردن کمی نمک روزه خود را باز کنند. او در این باره می‎گوید: «شواهد علمی که ثابت کند اگر وعده افطار را با خوردن نمک باز کنیم، برای سلامتی مفید است، در حال حاضر وجود ندارد. به طور کلی هم افراد را ترغیب می‎کنیم مصرف نمک را به حداقل برسانند. بنابراین ما توصیه نمی‌کنیم که در وعده افطار نمک بخورند. اما اگر کسی براساس اعتقادات شخصی خود می‌خواهد روزه‌اش را با نمک باز کند، منظور چند دانه ریز نمک است، نه اینکه نصف قاشق نمک بخورند، چون خوردن نمک به تنهایی برای سلامتی خطرناک است.»