میترا جلیلی
دبیر گروه علم و فناوری

اجلاس بین‌المللی 5 روزه «تأثیر هوش مصنوعی هند» (AI Impact Summit 2026) که با حضور بیش از ۲۰ رئیس‌جمهوری و نخست‌وزیر و بیش از ۴۰ وزیر از کشورهای مختلف و همچنین بزرگان فناوری جهان از بیش از 100 کشور در دهلی‌نو برپا شده بود، روز گذشته به کار خود پایان داد. دهلی‌نو این اجلاس را تلاشی برای تثبیت جایگاه خود در سیاستگذاری جهانی هوش مصنوعی و جذب سرمایه‌گذاری‌های بزرگ فناوری می‌داند و در این میان، غیبت «بیل گیتس»، بنیانگذار مایکروسافت در کانون توجه قرار گرفت. این میلیاردر آمریکایی که قرار بود یکی از سخنرانان اصلی رویداد باشد، به دلیل ارتباط با پرونده فساد «جفری اپستین»، در این نشست حضور نیافت. از سوی دیگر این اجلاس، فرصتی برای ایران و وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات ایجاد کرد تا توسعه دیپلماسی فناوری را در کانون توجه قرار دهد. حضور فعال ایران در چنین رویدادی، علاوه بر بعد فنی، پیام سیاسی نیز به همراه دارد. در واقع مشارکت در گفت‌وگوهای جهانی حکمرانی AI می‌تواند جایگاه ایران را در معادلات تنظیم‌گری بین‌المللی فناوری تقویت کند و زمینه تعامل بیشتر با کشورهای منطقه و آسیا را فراهم آورد.

صندوق هوش مصنوعی 3 میلیارد دلاری برای جهان
اجلاس «تأثیر هوش مصنوعی هند»، چهارمین دوره از این رویداد است که «ریشی سوناک»، سیاستمدار محافظه‌کار بریتانیایی در سال ۲۰۲۳ در پارک بلچلی بریتانیا با تمرکز بر هماهنگی بین‌المللی برای جلوگیری از خطرات فاجعه‌بار ناشی از پیشرفته‌ترین مدل‌های هوش مصنوعی راه‌اندازی کرد. پس از آن، اجلاس‌هایی در سئول در سال ۲۰۲۴ و پاریس در سال ۲۰۲۵ برگزار شد. حالا چهارمین اجلاس بین‌المللی هوش مصنوعی مورد توجه دبیر کل سازمان ملل متحد هم قرار گرفته است.«آنتونیو گوترش» در سخنرانی خود خواستار ایجاد یک صندوق هوش مصنوعی 3 میلیارد دلاری برای کمک به کشورهای در حال توسعه شد تا همه کشورها بتوانند از ظرفیت‌ها و مزایای هوش مصنوعی بهره‌مند شوند. به اعتقاد «گوترش»، این مبلغ کمتر از یک درصد درآمد سالانه یک شرکت فناوری است و هوش مصنوعی باید متعلق به همه باشد و نباید به سلیقه چند میلیاردر سپرده شود. او هشدار داد که بدون سرمایه‌گذاری، بسیاری از کشورها از عصر هوش مصنوعی خارج خواهند شد؛ در حالی که این فناوری می‌تواند اهداف توسعه پایدار را پیش ببرد، پیشرفت‌های علمی را تسریع کند و دسترسی به خدمات عمومی اساسی را بهبود بخشد، هرچند همزمان می‌تواند با تشدید نابرابری، موجب آسیب شود.
نارندرا مودی، نخست‌وزیر هند هم بر ضرورت ایجاد یک اکوسیستم جهانی هوش مصنوعی مبتنی بر یک رویکرد انسان‌محور و حساس به نیازهای جوامع تأکید کرد. او گفت:«امروز بیش از هر زمان دیگری نیازمند تدوین یک نقشه راه مشترک هستیم تا اطمینان حاصل شود هوش مصنوعی تأثیری مثبت، عادلانه و سازنده بر زندگی انسان‌ها خواهد داشت و از رهبران جهان می‌خواهم با رویکردی مسئولانه و هم‌افزا، آینده‌ای را رقم بزنند که در آن هوش مصنوعی در خدمت انسان و پیشرفت پایدار جهانی قرار گیرد.»

یک سرمایه‌گذاری هوش مصنوعی فوق‌العاده
شاید برنده این اجلاس را بتوان هند دانست که شاهد سرمایه‌گذاری تاریخی OpenAI، خالق «چت‌جی‌پی‌تی» در این کشور است چراکه «سم آلتمن»، خالق «چت‌جی‌پی‌تی» به‌عنوان یکی از سخنرانان این اجلاس، از ساخت یک دیتاسنتر یک گیگاواتی در هند و تقویت زیرساخت‌های هوش مصنوعی در این کشور به همت این کمپانی خبر داد.
هند حالا دیگر یکی از کلیدی‌ترین مناطق برای توسعه هوش مصنوعی محسوب می‌شود و سم آلتمن به‌عنوان مدیرعامل شرکت «اپن‌ای‌آی»، به‌عنوان بخشی از پروژه جهانی خود موسوم به «استارگیت»، می‌خواهد ظرفیت پردازشی عظیمی را در داخل هند تأمین کند. این ظرفیت پردازش هوش مصنوعی، ابتدا ۱۰۰مگاوات است ولی در آینده به یک رقم خیره‌کننده معادل یک گیگاوات خواهد رسید تا هند دارای بزرگ‌ترین دیتاسنترهای متمرکز بر هوش مصنوعی در جهان شود.
با توجه به حضور بیش از ۱۰۰ میلیون کاربر فعال هفتگی «چت‌جی‌پی‌تی» در هند، چنین سرمایه‌گذاری از سوی «سم آلتمن» چندان عجیب نیست. وجود چنین دیتاسنتر پردازشی عظیمی در هند، باعث می‌شود کاربران هندی با کمترین تأخیر، به پیشرفته‌ترین مدل‌های هوش مصنوعی«اپن‌ای‌آی» دسترسی داشته باشند. موضوع مهم دیگر این است که با این ظرفیت عظیم پردازشی، هند می‌تواند راحت‌تر قوانین سختگیرانه بومی‌سازی داده‌ها در هند را اجرا کند. «اپن‌ای‌آی» همچنین در حال راه‌اندازی دفاتر جدید خود در بمبئی و بنگلور علاوه بر دهلی‌نو است تا ارتباط نزدیک‌تری با توسعه‌دهندگان و قانونگذاران هندی داشته باشد.
«سم آلتمن» درباره آینده هوش مصنوعی و مسیر توسعه «ابرهوش مصنوعی» گفت:«ممکن است تنها چند سال تا نسخه‌های اولیه‌ ابرهوش واقعی فاصله داشته باشیم. اگر برآورد ما درست باشد، تا پایان سال ۲۰۲۸ ممکن است بخش بیشتری از ظرفیت فکری جهان درون مراکز داده قرار داشته باشد تا خارج از آنها. یک ابرهوش، در مقطعی از مسیر توسعه خود، می‌تواند در نقش مدیرعامل یک شرکت بزرگ، عملکردی بهتر از هر مدیرعاملی داشته باشد یا پژوهشی فراتر از توان بهترین دانشمندان ما انجام دهد.»

بــــرش

ضرورت گسترش همکاری‌های چندجانبه
در حکمرانی هوش مصنوعی

وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات با شرکت در نشست رسمی سران و نشست عمومی وزیران، توسعه همکاری‌های چندجانبه در حوزه هوش مصنوعی، تبادل دانش و تقویت زیرساخت‌های ارتباطی را از اولویت‌های جمهوری اسلامی ایران برشمرد. در این نشست، محورهای حکمرانی هوش مصنوعی، تنظیم‌گری بین‌المللی، توسعه مسئولانه فناوری و نقش کشورهای در حال توسعه در زنجیره ارزش این فناوری راهبردی مورد بررسی قرار گرفت. ستار هاشمی در نشست ویژه سران به میزبانی نخست‌وزیر هند، بهره‌گیری مشترک از ظرفیت‌های علمی، تبادل داده و توسعه خدمات هوشمند را زمینه‌ساز رشد متوازن اقتصاد دیجیتال دانست.
وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات در جریان سفر رسمی خود به هند و در دیدار با «جیتین پراساد»، وزیر فناوری اطلاعات و الکترونیک هند هم آمادگی تهران را برای گسترش همکاری‌های فناورانه با هند، بویژه در حوزه هوش مصنوعی، امنیت سایبری و اقتصاد دیجیتال اعلام کرد. وزیر ارتباطات، هند را کشوری بزرگ و قدرتمند دانست که توانسته ظرفیت‌های قابل توجهی در حوزه فناوری اطلاعات، هوش مصنوعی و امنیت سایبری ایجاد و به جهان صادر کند. او ادامه داد:«ایران نیز با برخورداری از زیرساخت‌های قوی انسانی و علمی، گام‌های مهمی در توسعه فناوری‌های نوین برداشته است و همکاری فناورانه میان ایران و هند، با توجه به پیشینه تاریخی و ظرفیت‌های فعلی دو کشور، می‌تواند به شکل‌گیری یک قطب قدرت دیجیتال در منطقه منجر شود.»
وزیر ارتباطات توسعه تعاملات بخش خصوصی دو کشور را از اولویت‌های اصلی برشمرد و گفت:«علاقه‌مند هستیم در حوزه‌هایی همچون توسعه مدل‌های زبانی بزرگ بومی (LLM)، ایجاد پلتفرم‌های مشترک هوش مصنوعی در بخش کشاورزی و همچنین تأسیس مراکز نوآوری برای به‌کارگیری هوش مصنوعی در حوزه‌های مختلف، همکاری‌های عملیاتی را آغاز کنیم.»
هاشمی همچنین پیشنهاد ایجاد صندوق مشترک حمایت از استارتاپ‌های ایرانی و هندی، برگزاری رویدادهای مشترک فناورانه، برنامه‌های تبادل استعداد، تخصیص زون‌های ویژه در پارک‌های فناوری دو کشور و تسهیل صدور «ویزای فناوری» برای متخصصان IT را به‌عنوان مسیرهای عملی توسعه همکاری‌ها مطرح کرد.