تهاجم نظامی آمریکا علیه ونزوئلا و ربودن نیکولاس مادورو با محکومیت جهانی روبهرو شد
امپریالیسم جدید
دولت آمریکا پس از کارزار نظامی گسترده اخیر خود برای محاصره ونزوئلا در نهایت با حمله به این جمهوری بولیواری، اقدام به ربودن رئیس جمهوری ونزوئلا و همسرش کرد. اقدامی که یک سابقه خطرناک در عرف و قواعد بینالمللی ایجاد کرده و به گفته کارشناسان، جهان را با خطر هرج و مرج بیشتر مواجه میکند.
دونالد ترامپ حالا جهان را به قرون گذشته و شاید پیشا وستفالی بازگردانده، جایی که مرزهای کشورها بیاعتبار شمرده شده و حق حاکمیت ملی وجود ندارد. این دکترین مونرو به سبک ترامپ است که در واکنش به تضعیف قدرت آمریکا در نظام بینالملل صورت میگیرد و با استفاده از زور در پی اعاده آن است.
دونالد ترامپ، رئیس جمهوری آمریکا طی پستی در تروث سوشیال اعلام کرد که نیروهای آمریکایی یک «حمله گسترده» شبانه را علیه ونزوئلا انجام داده و رئیس جمهوری نیکلاس مادورو و همسرش را دستگیر کرده و ادعا کرد که آنها «از کشور خارج شدهاند.»
در همین رابطه شبکه سیانان خبر داد نیروی دلتا آمریکا نیکولاس مادورو و همسرش سیلیا فلورس را در حالی که خواب بودند، دستگیر کرد. به گزارش این شبکه آمریکایی به گفته یک فرد آگاه، دونالد ترامپ چند روز پیش چراغ سبز را برای دستگیری نیکلاس مادورو داده بود. به گفته این منبع آگاه، مکان او توسط سازمان جاسوسی سیا ردیابی شد، سازمانی که ترامپ چند ماه پیش به آن مجوز فعالیت مخفیانه در داخل ونزوئلا را داده بود. این فرد گفت که مادورو به منظور محاکمه در ایالات متحده دستگیر شد.
به گفته شاهدان خبرگزاری رویترز و تصاویر رسانههای اجتماعی در ساعات اولیه روز شنبه، انفجارها و فعالیت هواپیماها در کاراکاس، پایتخت ونزوئلا و در ایالتهای میراندا، آراگوآ و لا گوایرا گزارش شده است. شاهدان گفتند که از حدود ساعت ۲ بامداد به وقت محلی برای ۹۰ دقیقه، انفجارها و دود سیاه در سراسر کاراکاس قابل مشاهده بود. هلیکوپترها در میان تودههای دود در حال پرواز دیده شدند. قطع برق، منطقه جنوبی کاراکاس در نزدیکی یک پایگاه نظامی بزرگ را تحت تأثیر قرار داد و رسانههای محلی مرتبط با حزب حاکم گفتند که انفجارهایی در نزدیکی پایگاههای نظامی فوئرته تیونا و لاکارلوتا رخ داد.
همه علیه ماجراجویی ترامپ
تهاجم غیرقانونی آمریکا به ونزوئلا با واکنشهای گسترده جهانی مواجه شد. روسیه، کوبا، کلمبیا، بلاروس، برزیل و شیلی تجاوز آمریکا علیه ونزوئلا را بشدت محکوم کردند. مینسک اظهارات لوکاشنکو مبنی بر اینکه آمریکا «ویتنام دوم» را در ونزوئلا ایجاد خواهد کرد، یادآوری کرد. چین هم استفاده ایالات متحده از زور علیه ونزوئلا را نقض حقوق بینالملل و حاکمیت دانست و آن را شدیداً محکوم کرد. پکن هشدار داد که این امر صلح منطقهای را تهدید میکند و از واشنگتن خواست فوراً چنین اقداماتی را متوقف کند.
وزارت امور خارجه فرانسه هم در واکنش به تهاجم نظامی آمریکا اعلام کرد: «برکناری مادورو از قدرت و نقض حاکمیت، عملی جدی از تجاوز به کرامت مردم ونزوئلا و حق آنها برای تعیین آینده خود است. بازداشت مادورو، اصل عدم استفاده از زور در حقوق بینالملل را نقض میکند. هیچ راهحل سیاسی پایداری را نمیتوان از خارج بر ونزوئلا تحمیل کرد؛ تنها مردم ونزوئلا میتوانند آینده خود را تعیین کنند.»
در آمریکا هم چند قانونگذار بانفوذ، عملیات نظامی آمریکا در ونزوئلا را بشدت محکوم کرده و گفتند این جنگ غیرقانونی است. کمی پس از آغاز حملات آمریکا به ونزوئلا، روبن گالگو سناتور دموکرات آریزونا و از کهنه سربازان نیروی دریایی آمریکا که در عراق خدمت کرده بود، در شبکه ایکس نوشت: «این جنگ غیرقانونی است» و آن را «دومین جنگ ناموجه در طول زندگی من» خواند.
سناتور جمهوریخواه مایک لی از یوتا نیز در پستی در ایکس اظهار کرد: «مشتاقانه منتظرم بدانم چه چیزی، اگر اصلاً وجود داشته باشد، میتواند این اقدامات خلاف قانون اساسی در جنگ یا مجوز استفاده از نیروی نظامی را توجیه کند.» در ماههای اخیر، دموکراتها و برخی از جمهوریخواهان در کنگره با تقویت نظامی دولت ترامپ در منطقه کارائیب مخالفت کرده و برای رأیگیری مجلس نمایندگان و سنا در مورد لوایحی که ایالات متحده را از حمله به ونزوئلا بدون تأیید کنگره منع میکند، تلاش کردهاند.
ترامپ علیه تاریخ
در همین حال شورای سردبیری نیویورک تایمز طی مقالهای در وبگاه این روزنامه به انتقاد از حمله نظامی دولت ترامپ علیه کاراکاس پرداخت. این روزنامه آمریکایی نوشت: «اگر یک درس کلی از سیاست خارجی آمریکا در یک قرن گذشته وجود داشته باشد، این است که تلاش برای سرنگونی حتی منفورترین رژیمها میتواند اوضاع را بدتر کند. ایالات متحده ۲۰ سال را صرف ناکامی در ایجاد یک دولت باثبات در افغانستان کرد و در لیبی یک دیکتاتوری را با دولتی ازهمگسیخته جایگزین ساخت. پیامدهای فاجعهبار جنگ ۲۰۰۳ عراق همچنان آمریکا و خاورمیانه را آزار میدهد. شاید مرتبطتر از همه، ایالات متحده بهطور مقطعی با تلاش برای سرنگونی دولتها از طریق زور، کشورهای آمریکای لاتین از جمله شیلی، کوبا، گواتمالا و نیکاراگوئه را بیثبات کرده است.»
شورای سردبیری نیویورک تایمز ادامه داد: «ترامپ تاکنون توضیح منسجمی برای اقدامات خود در ونزوئلا ارائه نکرده است. او کشور ما را بدون دلایل معتبر به سوی یک بحران بینالمللی سوق میدهد. اگر ترامپ میخواهد خلاف این را ثابت کند، قانون اساسی بهروشنی مشخص کرده که چه باید بکند: به کنگره مراجعه کند. بدون تأیید کنگره، اقدامات او ناقض قانون ایالات متحده است.»
به نوشته این روزنامه آمریکایی، توجیه ظاهری دولت برای این ماجراجویی نظامی، نابودی «نارکوتروریستها» است. دولتها در طول تاریخ بارها رهبران کشورهای رقیب را «تروریست» نامیدهاند تا تهاجمات نظامی خود را بهعنوان عملیاتهای پلیسی توجیه کنند. این ادعا در این مورد خاص بویژه مضحک است، زیرا ونزوئلا نه تولیدکننده معنادار فنتانیل است و نه سایر موادی که در سالهای اخیر موجب همهگیری مرگومیر ناشی از مصرف بیش از حد در ایالات متحده شدهاند.
نویسندگان نیویورک تایمز تأکید کردند: «توضیحی محتملتر برای حملات به ونزوئلا را میتوان در راهبرد امنیت ملیای یافت که ترامپ اخیراً منتشر کرده است. در این سند، با تأکید بر حق سلطه بر آمریکای لاتین ادعا شده است: «پس از سالها غفلت، ایالات متحده دکترین مونرو را دوباره برقرار و اجرا خواهد کرد تا برتری آمریکا را در نیمکره غربی احیا کند.» در آنچه این سند «تکمله ترامپ» نامیده، دولت متعهد شده است نیروهای خود را از سراسر جهان به این منطقه بازآرایی کند و احتمالاً نیروهای نظامی بیشتری از آمریکا را در سراسر منطقه مستقر کند. بر اساس این گزارش، ظاهراً ونزوئلا اولین کشوری شده است که مشمول این امپریالیسم جدید قرار میگیرد؛ رویکردی خطرناک و غیرقانونی نسبت به جایگاه آمریکا در جهان. ترامپ با پیش بردن این مسیر بدون هیچ نشانی از مشروعیت بینالمللی، اختیار قانونی معتبر یا حمایت داخلی، خطر آن را دارد که برای بازیگران و دیگر کشورهایی که میخواهند بر همسایگان خود سلطه یابند، توجیه فراهم کند. در کوتاهمدت، او تهدید میکند همان خودبزرگبینی آمریکایی را تکرار کند که به حمله به عراق در سال ۲۰۰۳ انجامید.»
این روزنامه آمریکایی تصریح کرد: «دولت او حمله به قایقهای کوچک را با این ادعا توجیه کرده که آنها تهدیدی فوری برای ایالات متحده هستند. اما طیف گستردهای از کارشناسان حقوقی و نظامی این ادعا را رد میکنند و عقل سلیم نیز آن را مردود میداند. تلاش برای قاچاق مواد مخدر به ایالات متحده- حتی اگر واقعاً همه آن قایقها چنین کاری میکردهاند- توجیه گر تلاشی برای سرنگونی دولت یا شکست دادن ارتش آن کشور نیست.»
پیامدهای احتمالی یک عملیات شبانه
دومین استدلال علیه حملات ترامپ به ونزوئلا این است که این اقدامات ناقض حقوق بینالمللاند. با منفجر کردن قایقهای کوچکی که به گفته او در حال قاچاق مواد مخدر بودهاند، او افرادی را صرفاً بر اساس ظن ارتکاب جرم کشته و هیچ فرصتی برای دفاع به آنها نداده است. کنوانسیونهای ژنو ۱۹۴۹ و تمام معاهدات عمده حقوق بشری پس از آن، چنین قتلهای فراقضایی را ممنوع میکنند. قوانین ایالات متحده نیز همینگونهاند.
استدلالهای حقوقی علیه اقدامات آقای ترامپ مهمتریناند، اما یک استدلال واقعگرایانه سرد و بیپرده نیز وجود دارد: این اقدامات در راستای منافع امنیت ملی آمریکا نیستند. نزدیکترین قیاس امیدوارکننده، حمله رئیس جمهوری جورج اچ. دبلیو. بوش به پاناما ۳۶ سال پیش است که مانوئل نوریهگا را از قدرت کنار زد. با این حال، ونزوئلا از جهات مهمی متفاوت است. پاناما کشوری بسیار کوچکتر بود و جایی بود که به دلیل کانال پاناما، مقامات و نیروهای آمریکایی دههها در آن حضور داشتند.
از جمله پیامدهای منفی احتمالی اقدام نظامی ترامپ میتوان به افزایش خشونت از سوی گروه نظامی چپگرای کلمبیایی که در غرب ونزوئلا پایگاهی دارد یا از سوی گروههای شبهنظامی موسوم به «کولکتیووها» که در حاشیه قدرت مادورو فعالیت میکردند، اشاره کرد. ناآرامی بیشتر در ونزوئلا میتواند بازارهای جهانی انرژی و غذا را بیثبات کند و موج تازهای از مهاجران را در سراسر نیمکره به راه اندازد.
برش
ایران: طراحان و عاملان تجاوز به ونزوئلا باید پاسخگو شوند
وزارت خارجه ایران در واکنش به تجاوز نظامی آمریکا به ونزوئلا، بر ضرورت «پاسخگو کردن طراحان و عاملان این تجاوز» تأکید کرد. وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران روز شنبه اعلام کرد که «حمله نظامی آمریکا به ونزوئلا و نقض فاحش حاکمیت ملی و تمامیت سرزمینی این کشور را بهشدت محکوم میکند.» در این بیانیه آمده است: «حمله نظامی آمریکا به ونزوئلا نقض آشکار اصول بنیادین منشور ملل متحد و قواعد اساسی حقوق بینالملل، بهویژه بند ۴ ماده ۲ منشور مبنی بر ممنوعیت توسل به زور و مصداق کامل «عمل تجاوزکارانه» است که باید فوراً از سوی سازمان ملل متحد و همه دولتهایی که دغدغه حاکمیت قانون، صلح و امنیت بینالمللی دارند، صریحاً محکوم شود.» ایران تأکید کرده که «تجاوز نظامی آمریکا علیه یک دولت مستقل عضو سازمان ملل متحد، نقض فاحش صلح و امنیت منطقهای و بینالمللی است که پیامدهای آن متوجه کل نظام بینالملل بوده و نظام مبتنی بر منشور سازمان ملل را بیش از پیش در معرض فرسایش و تخریب قرار خواهد داد.» در پایان این بیانیه آمده است: «وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران ضمن یادآوری حق ذاتی ونزوئلا برای دفاع از حاکمیت ملی، تمامیت سرزمینی و حق تعیین سرنوشت خود، مسئولیت قانونی و اخلاقی همه دولتها و سازمانهای بینالمللی، بهویژه سازمان ملل متحد و شورای امنیت آن سازمان برای توقف فوری تهاجم غیرقانونی آمریکا علیه ونزوئلا را خاطرنشان کرده و بر ضرورت اتخاذ تدابیر لازم برای پاسخگو کردن طراحان و عاملان جنایات ارتکابیافته در جریان این تجاوز نظامی تأکید میکند.»
