از کابین اف 14 تا کابینه وفاق
مروری بر سیر زندگی دورههای آموزشی مسئولیت تا شهادت سرتیپ عزیز نصیرزاده
شش ماه از حمله آمریکا و اسرائیل به ایران میگذرد. حملهای که یکی از تلخترین مقاطع تاریخ معاصر کشور را رقم زد و شماری از عالیترین فرماندهان و مسئولان جمهوری اسلامی ایران را به شهادت رساند. در میان چهرههایی که در روز 9 اسفند جان خود را از دست دادند، نام امیر سرتیپ شهید عزیز نصیرزاده، وزیر دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح دولت چهاردهم، جایگاه ویژهای داشت. او که تنها چند ماه پیش از آن با رأیی کمسابقه از مجلس شورای اسلامی بر کرسی وزارت دفاع نشسته بود، در نهم اسفند ۱۴۰۴، هنگام برگزاری جلسه شورای دفاع، همراه با علی شمخانی، دبیر شورای دفاع، محمد پاکپور، فرمانده کل سپاه پاسداران و سید عبدالرحیم موسوی، رئیس ستاد کل نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران، به شهادت رسید. شهادت او، دولت چهاردهم را در یکی از حساسترین مقاطع فعالیت خود با فقدان یکی از مهمترین اعضای کابینه مواجه کرد. وزیری که چهار دهه از عمر خود را در مسیر تقویت توان دفاعی کشور سپری کرده بود.
عزیز نصیرزاده، متولد چهارم خرداد ۱۳۴۳ در شهر سراب استان آذربایجان شرقی، از جمله فرماندهانی بود که مسیر حرفهای خود را از پایینترین سطوح نظامی آغاز کرد و گام به گام تا عالیترین مسئولیتهای دفاعی کشور پیش رفت. او دوران تحصیلات متوسطه را در تهران گذراند و در سال ۱۳۶۱، همزمان با ادامه جنگ تحمیلی، به نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران پیوست. انتخاب نیروی هوایی، آغاز راهی بود که سالها بعد او را به فرماندهی این نیرو و سپس وزارت دفاع رساند.
نصیرزاده آموزشهای تخصصی خلبانی را در دانشکده خلبانی نیروی هوایی پشت سر گذاشت و دورههای تکمیلی را نیز در ایران و پاکستان گذراند. اگرچه ورود او به عرصه نظامی با سالهای پایانی دفاع مقدس همزمان شد و فرصت حضور گسترده در عملیاتهای رزمی برایش فراهم نشد اما پرواز با جنگنده اف-۱۴ تامکت و حضور در کنار فرماندهان برجستهای همچون سپهبد شهید علی صیاد شیرازی و شهید منصور ستاری، تجربهای ارزشمند برای نصیرزاده به همراه آورد. تجربهای که بعدها در مسئولیتهای مدیریتی و فرماندهی به پشتوانهای مهم تبدیل شد.
پس از پایان جنگ تحمیلی 8 ساله(دفاع مقدس) مسیر خدمت نصیرزاده وارد مرحلهای تازه شد. او علاوه بر فعالیت در حوزه عملیاتی، مسئولیتهای متعددی را در بخشهای مدیریتی و تخصصی نیروی هوایی بر عهده گرفت. حضور به عنوان وابسته نظامی جمهوری اسلامی ایران در ایتالیا، یکی از مهمترین مقاطع کاری او بود. مسئولیتی که موجب شد با ساختارهای دفاعی و نظامی کشورهای دیگر نیز از نزدیک آشنا شود و تجربهای فراتر از فضای داخلی نیروهای مسلح به دست آورد.
پــــس از بازگشــــــــــــت به کشور، مسئولیتهایی همچون مدیریت جنگ الکترونیک در معاونت عملیات نیروی هوایی، معاونت اطلاعات و همچنین معاونت طرح و برنامه نیروی هوایی به او سپرده شد. فعالیت در این حوزهها نشان داد که نگاه نصیرزاده تنها محدود به عملیات پروازی نبود و در حوزههای برنامهریزی، تحلیل اطلاعات، توسعه زیرساختها و مدیریت کلان نیز توانایی قابل توجهی داشت.
در سال ۱۳۸۸، با حکم فرماندهی ارتش، به عنوان معاون هماهنگکننده و رئیس ستاد نیروی هوایی منصوب شد و در این جایگاه تا سال ۱۳۹۶ باقی ماند. طی این سالها، هماهنگی میان بخشهای مختلف نیروی هوایی، توسعه زیرساختهای عملیاتی و ارتقای آمادگی این نیرو از مهمترین محورهای فعالیت او به شمار میرفت. در همین دوره نیز، در سال ۱۳۹۱، به درجه سرتیپی نائل آمد.
روند پیشرفت نصیرزاده در ساختار فرماندهی ارتش ادامه یافت. در سال ۱۳۹۶ به سمت جانشین فرمانده نیروی هوایی ارتش منصوب شد و تنها یک سال بعد، ۲۸ مرداد ۱۳۹۷، با حکم رهبرمعظم انقلاب، فرماندهی نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران را
برعهده گرفت. فرماندهی او بر این نیرو با تمرکز بر نوسازی ناوگان هوایی، افزایش توان عملیاتی، ارتقای آموزش خلبانان و توسعه ظرفیتهای دفاع هوایی همراه بود. بسیاری از برنامههای این دوره بر تقویت توان بازدارندگی و ارتقای آمادگی رزمی نیروی هوایی استوار بود.
سه سال بعد و در سال ۱۴۰۰، مسئولیتی مهمتر به او واگذار شد. نصیرزاده به عنوان جانشین رئیس ستاد کل نیروهای مسلح منصوب شد. جایگاهی که او را در بطن تصمیمگیریهای کلان دفاعی و راهبردی کشور قرار داد. حضور در این مسئولیت، تجربه مدیریتی او را تکمیل کرد و زمینه را برای ورودش به دولت چهاردهم
فراهم ساخت.
با آغاز به کار دولت چهاردهم، مسعود پزشکیان، رئیسجمهوری، نام امیر سرتیپ عزیز نصیرزاده را به عنوان وزیر پیشنهادی دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح به مجلس شورای اسلامی معرفی کرد. نتیجه بررسی صلاحیت او در مجلس، یکی از تاریخیترین آرای اعتماد بود. نصیرزاده توانست از مجموع ۲۸۸ رأی ماخوذه، ۲۸۱ رأی موافق کسب کند. رکوردی که او را به یکی از پررأیترین وزیران جمهوری اسلامی ایران تبدیل کرد.
او ششمین وزیر دفاعی بود که از بدنه ارتش جمهوری اسلامی ایران به این مسئولیت رسید. موضوعی که با توجه به سابقه طولانی حضورش در نیروی هوایی، نگاه متفاوتی را به مدیریت وزارت دفاع وارد کرد. تجربه چهار دهه فعالیت در حوزههای عملیاتی، اطلاعاتی، برنامهریزی و راهبردی، باعث شده بود شناخت دقیقی از نیازهای نیروهای مسلح داشته باشد.
برنامهای که نصیرزاده هنگام معرفی به مجلس ارائه کرد، از سوی مرکز پژوهشهای مجلس به عنوان کاملترین و جامعترین برنامه ارائهشده بر پایه اسناد بالادستی توصیف شد. در این برنامه، توسعه همهجانبه توان رزمی، ارتقای ظرفیتهای پشتیبانی نیروهای مسلح، تقویت زیرساختهای دفاعی و استمرار پشتیبانی از جبهه مقاومت در حوزههای مختلف سیاسی، اقتصادی و فرهنگی، از مهمترین محورهای مورد توجه قرار گرفته بود.
او همچنین بر استفاده از ظرفیت دیپلماسی دفاعی برای توسعه همکاریهای بینالمللی تأکید داشت. افزایش تعامل با کشورهای همسایه و همسو، بویژه کشورهای آمریکای لاتین و آفریقا و فراهم کردن زمینه برای دو برابر شدن صادرات محصولات دفاعی ایران، از جمله اهدافی بود که در برنامههای خود مطرح کرده بود.
وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح، نهادی است که مسئولیت تأمین تجهیزات، پشتیبانی لجستیکی و توسعه فناوریهای مورد نیاز ارتش، سپاه پاسداران و نیروی انتظامی را بر عهده دارد. اگرچه این وزارتخانه فرماندهی عملیاتی نیروها را بر عهده ندارد، اما نقشی تعیینکننده در توسعه صنایع دفاعی و تحقق خودکفایی نظامی کشور ایفا میکند. نصیرزاده نیز در دوران وزارت خود تلاش داشت با تکیه بر همین ظرفیتها، روند ارتقای توان دفاعی کشور را دنبال کند.
یکی از ویژگیهای برجسته نگاه دفاعی نصیرزاده، تأکید همزمان بر توان آفندی و پدافندی بود.او معتقد بود که توسعه قدرت موشکی، هرچند اهمیت فراوانی دارد اما بدون تقویت پدافند هوایی، جنگ الکترونیک و فناوریهای سایبری نمیتواند پاسخگوی نیازهای آینده باشد. تجربه سالها حضور در نیروی هوایی باعث شده بود که اهمیت هماهنگی میان عملیات تهاجمی و دفاعی را به خوبی درک کند و همین نگاه را نیز به وزارت دفاع منتقل کرده بود.
او همچنین بر ضرورت همکاری نزدیکتر میان ارتش، سپاه پاسداران و وزارت دفاع تأکید داشت و معتقد بود همافزایی میان این مجموعهها میتواند قدرت بازدارندگی کشور را افزایش دهد. از نگاه او، توسعه توان نظامی تنها در یک حوزه خلاصه نمیشد، بلکه باید تمامی ظرفیتهای دفاعی کشور به صورت همزمان و متوازن تقویت میشدند.
آخرین مواضع شهید نصیرزاده نیز بازتابدهنده همین نگاه بود. او در ۲۴ بهمن ۱۴۰۴، تنها چند روز پیش از شهادتش، با اشاره به تهدیدهای خارجی اعلام کرده بود که با زبان تهدید نمیتوان با ایران سخن گفت. او تأکید کرده بود جمهوری اسلامی ایران آغازگر هیچ جنگی نخواهد بود اما اگر جنگی بر کشور تحمیل شود، پاسخ ایران قاطع و قدرتمند خواهد بود.
سرانجام در نهم اسفند ۱۴۰۴، هنگامی که جلسه شورای دفاع در حال برگزاری بود، حمله آمریکا و اسرائیل به محل برگزاری این نشست، به شهادت امیر سرتیپ عزیز نصیرزاده و شماری از عالیترین فرماندهان نظامی کشور انجامید. با شهادت او، پرونده بیش از چهار دهه خدمت مستمر در عرصه دفاعی کشور بسته شد؛ کارنامهای که از کابین جنگنده اف-۱۴ آغاز شده بود، از فرماندهی نیروی هوایی و جانشینی رئیس ستاد کل نیروهای مسلح عبور کرده بود و در نهایت با مسئولیت وزارت دفاع و شهادت در عالیترین سطح تصمیمگیری دفاعی کشور به پایان رسید.
زندگی حرفهای نصیرزاده، تصویری از مسیری بود که در آن تجربه عملیاتی، مدیریت راهبردی و حضور مستمر در ساختار دفاعی کشور، او را به یکی از شناختهشدهترین فرماندهان نظامی جمهوری اسلامی ایران تبدیل
کرده بود.
