سایپا؛ از ژیان تا شاهین
روایت شش دهه فعالیت خودروسازی که از همکاری با سیتروئن آغاز شد
تاریخچه سایپا به میانه دهه ۱۳۴۰ بازمیگردد؛ دورانی که صنعت خودرو در حال شکلگیری بود. شرکت سهامی تولید اتومبیل سیتروئن ایران در سال ۱۳۴۴ تأسیس و در اسفند ۱۳۴۵ ثبت شد. این مجموعه با سرمایه اولیه ۱۶۰ میلیون ریال و مشارکت سیتروئن فرانسه، کارخانه خود را در محدوده جاده مخصوص تهران راهاندازی کرد.
نخستین محصولات شرکت، وانت آکا و سواری ژیان بودند. تولید ژیان از سال ۱۳۴۷ آغاز شد و این خودروی کوچک شهری بهسرعت شناخته شد.
سادگی فنی، ابعاد جمعوجور و هزینه نگهداری متناسب با توان بخشی از خریداران، ژیان را به خودرویی خاطرهانگیز تبدیل کرد. این محصول در گونههای سواری و باری عرضه شد و نام آن برای سالها با آغاز فعالیت سایپا همراه ماند.
تغییر نام و ورود رنو
با گسترش برنامههای تولیدی، عنوان شرکت تغییر کرد. در سال ۱۳۵۴ نام «شرکت سهامی ایرانی تولید اتومبیل» با نام اختصاری سایپا انتخاب شد.
همکاری با رنو فرانسه نیز به تولید رنو ۵ انجامید؛ خودرویی که از سال ۱۳۵۵ در مدلهای دو و چهاردر به بازار آمد و تنوع محصولات شرکت را افزایش داد. این همکاری به توسعه دانش تولید و ظرفیتهای صنعتی سایپا کمک کرد.
دوران تازه پس از انقلاب اسلامی
پس از انقلاب اسلامی، ساختار مالکیت شرکت تغییر کرد و سایپا در سال ۱۳۵۸ به مالکیت دولت درآمد. از آذرماه ۱۳۶۰ نیز زیرمجموعه سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران قرار گرفت.
در این دوره، حفظ ظرفیت تولید و توسعه فعالیتهای صنعتی در دستور کار بود. تولید وانت نیسان با همکاری نیسان ژاپن از اوایل دهه ۱۳۶۰، محصولی مهم بود؛ محصولی که بعدها در مجموعه زامیاد ادامه یافت. در دهه ۱۳۷۰، سبد محصولات سایپا با رنو ۲۱ و پراید گسترش یافت. تولید پراید از سال ۱۳۷۲ با همکاری کیا موتورز کره جنوبی آغاز شد.
این خودرو در گونههایی مانند نسیم، صبا و مدلهای خانواده X100 عرضه شد و در بازار خودروهای اقتصادی جایگاه یافت. ریو نیز از دیگر محصولات همکاری با کیا بود که در دهه ۱۳۸۰ به خط تولید راه یافت.
شکلگیری گروه خودروسازی
تحول مهم دیگر، توسعه ساختار گروهی شرکت بود. سایپا در نیمه دوم دهه ۱۳۷۰ با سرمایهگذاری، به مجموعهای متنوعتر تبدیل شد.
پیوستن پارسخودرو، زامیاد و سایپا دیزل به ترکیب گروه، فعالیت آن را به خودروهای تجاری، وانت و محصولات سواری گسترش داد. در همین سالها، همکاری با سیتروئن با تولید زانتیا ادامه یافت و محصولاتی مانند کیا سراتو، مگان، تندر 90، برلیانس و چانگان نیز در دورههای مختلف در مجموعه گروه تولید یا مونتاژ شدند. این همکاریها به تنوع بازار و انتقال تجربه تولید کمک کرد.
حرکت به سوی محصولات اختصاصی
یکی از مسیرهای مهم سایپا در دهه ۱۳۸۰، توسعه محصول با نشان داخلی بود. تیبا که در سال ۱۳۸۷ رونمایی شد و از سال ۱۳۸۹ به تولید رسید، در برنامه توسعه شرکت قرار گرفت.
پس از آن، خانواده محصولات داخلی با تیبا 2، ساینا و کوییک گسترش پیدا کرد. این خودروها برای پاسخگویی به نیاز گروههای مختلف خریداران توسعه یافتند. در ادامه، پروژه رهام در سال ۱۳۹۷ معرفی شد که بعدها با نام شاهین به بازار آمد.
این سدان فصل تازهای در برنامه محصول سایپا محسوب میشد. عرضه نسخههای مختلف شاهین و معرفی اطلس و سهند نیز بخشی از تلاش شرکت برای بهروزرسانی سبد محصولات بود.
سایپا در سالهای اخیر
تنوع محصول و همکاری با شرکای خارجی در کنار توسعه محصولات داخلی ادامه یافته است. در گزارش عملکرد سال ۱۴۰۴، تولید گروه سایپا بیش از ۲۸۲ هزار دستگاه اعلام شد؛ کوییک، ساینا و محصولات زامیاد سهم مهمی در این ترکیب داشتند. عرضه و مونتاژ محصولات چانگان و معرفی خودروهای تازه، از اقدامهایی است که برای پاسخ به نیازهای بازار دنبال شده است. گروه سایپا همچنین با اتکا به شرکتهای زیرمجموعه در حوزه خودروهای سواری، تجاری، قطعهسازی و خدمات پس از فروش در سراسر کشور فعالیت میکند. سایپا امروز حاصل بیش از شش دهه تجربه صنعتی، همکاریهای بینالمللی و توسعه ظرفیتهای تولیدی است؛ مجموعهای که مسیر خود را با ژیان آغاز کرد، با پراید به تولید انبوه رسید و در سالهای اخیر با شاهین، اطلس و سهند به دنبال نوسازی سبد تولیدات خود بوده است. ادامه این مسیر به توسعه فناوری، ارتقای کیفیت، افزایش بهرهوری و پاسخگویی به انتظارات مشتریان وابسته خواهد بود.
منبع: وبسایت سایپا

