صنعت خودرو در مسیر ارتقا؛ کیفیت مهمتر از کمیت
اصلاح زنجیره تولید تا توسعه فناوری؛ راهی برای رقابتپذیر شدن خودروسازی ایران است
«صنعت خودروی ایران برای ارتقا، بیش از هر چیز به تغییر نگاه از افزایش تیراژ به بهبود کیفیت و رقابتپذیری نیاز دارد.» این جملهای است که بارها کارشناسان خودرو به آن اشاره کردهاند. پیشرفت واقعی زمانی معنا پیدا میکند که محصول نهایی ایمنتر، بادوامتر، کممصرفتر و متناسبتر با نیاز مشتری باشد و در بازار داخلی نیز رقابتی باشد. هدف، تبدیل ظرفیت موجود به محصولی با ارزش افزوده بالاتر است.
خودروسازی کشور از شبکه قطعهسازی، نیروی انسانی آموزشدیده و بازار داخلی برخوردار است. این ظرفیتها باید با بهروزرسانی فناوری و تبدیل تجربه تولید به توان طراحی و مهندسی تقویت شوند. سؤال اصلی اینجاست برای ارتقای صنعت خودروی داخلی چه باید کرد؟ در روزهایی که خودرو و حواشی و مسائل آن به سرخط اخبار اقتصادی بازگشته، وقت آن است که تحلیل و بررسی معضلات و مشکلات این صنعت در رأس قرار بگیرد.
کیفیت باید از نقطه شروع دیده شود
کیفیت نباید فقط در پایان خط تولید سنجیده شود. انتخاب مواد اولیه، ساخت قطعات، مونتاژ و آزمون دوام، همگی بر کیفیت نهایی اثر دارند و کنترل پایانی نمیتواند ایرادهای مراحل قبل را جبران کند.
ثبت و تحلیل مستمر عیبها باید تجربه نمایندگیها و مشتریان را به واحدهای طراحی و تولید منتقل کند. اصلاح ریشهای ایرادهای پرتکرار، هزینه گارانتی را کاهش میدهد و اعتماد خریدار را تقویت میکند. سنجش کیفیت نیز باید بر شاخصهایی روشن مانند میزان خرابی، دوام قطعات، رضایت مشتری و عملکرد خودرو استوار باشد.
پلتفرم و فناوری؛ زیربنای نوسازی
توسعه محصولات متعدد بدون نقشه راه فنی، منابع مالی و مهندسی را پراکنده میکند. پلتفرمهای بهروز، هزینه طراحی را کاهش میدهند و امکان توسعه محصولات و بهروزرسانی سامانههای ایمنی و قوای محرکه را فراهم میکنند.
اشتراک پلتفرم نباید تفاوت طراحی و کاربری محصولات را از بین ببرد. تحقیق و توسعه نیز نباید به فعالیتی محدود در یک واحد سازمانی تبدیل شود. مهندسان خودروساز، قطعهسازان، دانشگاهها و شرکتهای دانشبنیان باید در پروژههایی با خروجی مشخص همکاری کنند؛ از کاهش مصرف سوخت موتور تا افزایش دوام قطعات و توسعه سامانههای الکترونیکی. پروژههای قابل سنجش، فاصله دانش دانشگاهی و نیاز خط تولید را کاهش میدهند.
قطعهسازی؛ شریک توسعه
هیچ خودروسازی بدون زنجیره تأمین توانمند، به محصول رقابتپذیر نمیرسد. قطعهساز برای ارتقای فناوری به برنامه تولید قابل پیشبینی، منابع مالی و ارتباط مهندسی نیاز دارد.
رابطه خودروساز و قطعهساز باید از معامله کوتاهمدت به همکاری بلندمدت تغییر کند؛ بهگونهای که قطعهساز از مرحله طراحی وارد پروژه شود و در آزمون و بهبود محصول مشارکت داشته باشد. داخلیسازی نیز نباید فقط با درصد ساخت داخل سنجیده شود. قطعه تولید داخل زمانی مزیت ایجاد میکند که از نظر کیفیت، قیمت، فناوری و پایداری تأمین قابل رقابت باشد. انتخاب حوزههای داخلیسازی باید بر پایه توان فنی و مقیاس اقتصادی صورت گیرد تا افزایش سهم ساخت داخل به افزایش هزینه یا افت کیفیت منجر نشود.
ثبات سیاستی و اقتصاد تولید
سرمایهگذاری در خودروسازی بلندمدت است و تغییرات پیدرپی مقررات، قیمتگذاری و شرایط تأمین مواد اولیه، برنامهریزی را دشوار میکند. سیاستگذار با تعیین قواعد روشن و قابل پیشبینی میتواند زمینه تصمیمگیری بهتر بنگاهها را فراهم کند.
تغییر مقررات نیز باید با ارزیابی آثار و فرصت کافی برای سازگاری همراه باشد. شفافیت هزینهها و اصلاح ساختار مالی نیز ضروری است. شناخت سهم مواد اولیه، انرژی، هزینه مالی، ضایعات و دوبارهکاری، مبنای اصلاح هزینههاست. نوسازی تجهیزات، کاهش ضایعات و افزایش بهرهوری میتواند بخشی از فشار هزینه را جبران کند. استفاده از ابزارهای دیجیتال و کنترل هوشمند خطوط نیز دقت تولید را افزایش میدهد.
صادرات؛ آزمون رقابتپذیری
صادرات پایدار به محصول مناسب، قیمت رقابتی، قطعات یدکی در دسترس و شبکه خدمات پس از فروش نیاز دارد. انتخاب بازارهای منطقهای باید بر پایه نیاز مشتری، مقررات ایمنی و قدرت خرید باشد.
صادرات قطعه و مجموعههای فنی نیز در کنار خودرو، راهی برای حضور در زنجیره ارزش منطقهای است. گذار به خودروهای برقی و هیبریدی نیز باید واقعبینانه و مرحلهای باشد. زیرساخت شارژ، تأمین باتری، بازیافت و آموزش نیروی متخصص باید همزمان توسعه یابد. در عین حال، بهبود موتورهای درونسوز و کاهش مصرف سوخت تا زمانی که بخش بزرگی از ناوگان از این فناوری استفاده میکند، اهمیت دارد. ارتقای صنعت خودرو پروژهای یکساله یا مسئولیت یک بنگاه بهتنهایی نیست. این مسیر به همکاری دولت، خودروساز، قطعهساز، دانشگاه و بخش خصوصی نیاز دارد. اهداف باید قابل سنجش باشند؛ از کاهش خرابی و مصرف سوخت تا رشد صادرات و رضایت مشتری. صنعت خودرو زمانی واقعاً ارتقا مییابد که خریدار اثر آن را در کیفیت و دوام محصول ببیند و تولیدکننده بتواند با اتکا به دانش و بهرهوری، در بازار داخلی و خارجی رقابت کند.

