واشنگتن در نشست سه جانبه شنژن دستاوردی کسب نکرد و فقط نگرانی متحدان آمریکا را افزایش داد
ترامپ؛ مقهور قدرت نمایی شی و پوتین
دونالد ترامپ رئیسجمهوری آمریکا، شی جینپینگ رهبر چین و ولادیمیر پوتین رئیسجمهوری روسیه، روز پنجشنبه در نشستی سهجانبه و کمسابقه در شنژن چین گرد هم آمدند. این نشست در حاشیه اجلاس مجمع همکاری اقتصادی آسیا و اقیانوسیه (APEC) برگزار شد؛ در حالی که پیش از این، رهبران ایالات متحده، روسیه و چین هرگز بدون حضور دیگر همتایان خود در نشستی مشترک پشت یک میز ننشسته بودند.
شی از همتایان آمریکایی و روس خود در ویلای «کیلین» اقامتگاهی مجلل در قطب فناوری جنوب چین، استقبال کرد. ترامپ در حالی که مقابل شی و پوتین، پشت میزی گرد و بزرگ در سالنی باشکوه با تابلویی عظیم از نقاشی چینی و لوسترهای کریستالی نشسته بود، گفت که رهبران سه کشور «واقعاً در حال رقم زدن تاریخ هستند.» با اینکه محور این نشست تسلیحات هستهای، دیوان کیفری بینالمللی و اصلاحات سازمان ملل متحد بود؛ اما هیچ دستاورد مهمی در زمینه مسائلی که برای سه رهبر از بیشترین اهمیت برخوردار بود، به همراه نداشت. همچنین تلاش ترامپ برای متقاعد کردن مسکو و پکن به کاهش زرادخانههای هستهای خود، تنها به توافقی برای آغاز گفتوگوها در این زمینه محدود شد. با این حال این دیدار فرصتی فراهم کرد تا رهبران چین و روسیه جایگاه خود را در صحنه جهانی تقویت کنند به ویژه اینکه در کنار رئیسجمهوری آمریکایی قرار گرفته بودند که از نظر سیاسی تضعیف شده و جاهطلبیهایش ممکن است فراتر از قدرت و اهرمهای نفوذ واقعی او باشد. البته ترامپ نخستین رئیسجمهوری آمریکا نیست که پس از شکستهای سیاسی داخلی، به دنبال دستیابی به یک موفقیت دیپلماتیک در عرصه بینالمللی میرود. بیل کلینتون و باراک اوباما، رؤسایجمهوری دموکرات پیشین آمریکا نیز پس از شکست حزبشان در انتخابات میاندورهای، سفرهایی خارجی انجام دادند. در هر دو مورد، هرگونه افزایش محبوبیت یا تقویت جایگاه سیاسی آنان موقتی بود. اکنون نیز اگرچه ترامپ ممکن است تصاویر مورد نظر خود را از اجلاس آسیایی به دست آورده باشد، اما فقدان پیشرفت ملموس و دستاوردهای واقعی در کنار این تصاویر، احتمالاً باعث خواهد شد این سفر نیز بهسرعت از خاطرهها محو شود. اما برخلاف ترامپ این نشست تا حد زیادی به سود شی جینپینگ تمام شد؛ زیرا او قصد داشت از این رویداد برای نمایش جایگاه خود بهعنوان رهبر و هماهنگکننده قدرتهای بزرگ جهان بهرهبرداری کند. به گزارش واشنگتن پست؛ شی در سخنان آغازین خود بر نقش چین در تقویت صلح و ثبات بینالمللی تمرکز کرد. او با اشاره به مسئولیتهای ویژه رهبران سه کشور در «دهکده جهانی» از آنان خواست «تفکر جنگ سرد را کنار بگذارند.» پوتین نیز این نشست را فرصتی برای مذاکره درباره پایان دادن به جنگ اوکراین بر اساس شرایط و خواستههای روسیه میدانست. او تلاش کرد روسیه را بهعنوان قدرتی همتراز در عرصه ژئوپلتیکی معرفی کند و گفت این کشورها مسئولیتی مشترک برای «حفظ و تقویت» نظام حقوق بینالملل دارند.
توافق بدون ضمانت اجرا
رهبران سه کشور در بیانیه مشترکی که پس از نشست منتشر شد، اعلام کردند توافق کردهاند درباره کاهش خطرات هستهای و جلوگیری از گسترش سلاحهای هستهای گفتوگو کنند. در این بیانیه آمده است: «جنگ هستهای قابل پیروزی نیست و هرگز نباید آغاز شود.»
خبرگزاری دولتی شینهوا گزارش داد که شی جینپینگ در دیدار محرمانه حدوداً ۹۰ دقیقهای خود با ترامپ و پوتین، سلاحهای هستهای را «شمشیر داموکلس آویخته بر فراز بشریت توصیف کرده و بار دیگر بر موضع چین تأکید کرده است که این تسلیحات باید بهطور کامل ممنوع و بهصورت جامع نابود شوند.»
ترامپ نیز در اظهارات آغازین خود، پیش از شروع مذاکرات پشت درهای بسته گفت رهبران سه کشور از موقعیتی «منحصربهفرد» برای بررسی راههای کاهش تعداد سلاحهای هستهای در جهان برخوردارند؛ هرچند او دشواری دستیابی به چنین هدفی را نیز پذیرفت.به گزارش فایننشال تایمز؛ پوتین نیز پیشتر آمادگی خود را برای ازسرگیری مذاکرات کنترل تسلیحات با آمریکا پس از انقضای پیمان «استارتجدید» (New START) آخرین معاهده هستهای میان دو کشور، در ماه فوریه اعلام کرده بود. در مقابل، آمریکا ترجیح داده است بر آغاز مذاکرات سهجانبه کنترل تسلیحات با مشارکت چین تمرکز کند. در بیانیه مشترک همچنین آمده است که آمریکا، چین و روسیه به اصلاح ساختار سازمان ملل متحد متعهد هستند. رهبران سه کشور تأکید کردند که دیوان کیفری بینالمللی نباید از اختیارات خود «سوءاستفاده» کند. در بخش دیگری از این بیانیه آمده است که سه کشور قصد دارند «تولید و عرضه فرآوردههای نفتی پالایششده را افزایش دهند.» با این حال، بسیاری از تحلیلگران معتقدند اگرچه چین با مشارکت در گفتوگوهای سهجانبه درباره تسلیحات هستهای موافقت کرده اما همچنان سریعترین روند رشد زرادخانه هستهای را در جهان دارد. چین در شرایط فعلی تمایلی به پذیرش توافقهای کنترل تسلیحات هستهای ندارد چرا که زرادخانهاش همچنان تنها بخش کوچکی از زرادخانههای روسیه و آمریکا را تشکیل میدهد. علاوه بر این، توافق رهبران سه کشور عملاً به ادامه گفتوگوها برای کاهش خطرات هستهای محدود ماند و هیچ تعهد یا اقدام مشخصی در این زمینه اعلام نشد.
نمایش صمیمیت
بهجای دستاورد دیپلماتیک
سفر فشرده ترامپ که دو هفته پس از شکست سنگین حزب جمهوریخواه در انتخابات میاندورهای و در شرایط نگرانی داخلی درباره قطعی گسترده خدمات دیجیتال انجام شد، بیشتر به نمایشی از صمیمیت و روابط دوستانه تبدیل شد. به نظر میرسید ترامپ بیش از نتایج و دستاوردهای سیاسی و دیپلماتیک، بر جلوههای بصری و وجه نمایشی این رویداد تمرکز دارد. درواقع تشریفات این نشست، در نهایت، شاید همان چیزی بود که رئیسجمهوری آمریکا بیش از هر چیز دیگری به دنبال آن بود. او آشکارا از قرار گرفتن در کانون توجهات جهانی طی سفر سهروزهاش به آسیا و همچنین از اهمیت تاریخی نخستین نشست سهجانبه آمریکا، روسیه و چین لذت میبرد. ترامپ در مصاحبهای با شبکه فاکسنیوز، پیش از برگزاری اجلاس، این سفر را به دلیل احترامی که شی هنگام استقبال از او در فرودگاه نشان داده بود، یک «پیروزی» برای آمریکا و چین توصیف کرد. ترامپ گفت از «تشریفات، زیبایی، شکوه و جلال مراسم، هزاران نفر جمعیت، کودکان خردسال، سربازان و تمام آن صحنهها» لذت برده است. او همچنین گفت دیدار همزمان با شی و پوتین برایش سودمند بوده است؛ زیرا این دو رهبر «با یکدیگر همکاری میکنند و با هم رابطه دارند.» ترامپ حتی تلویحاً اذعان کرد که بخشی از انگیزهاش برای وقت گذراندن با این دو رهبر، لزوماً به ضرورتهای ژئوپلتیکی مربوط نمیشود. با این حال، با وجود تمام سخنان مطرحشده درباره صلح، هیچ پیشرفت تعیینکنندهای در مذاکرات دولت ترامپ برای پایان دادن به جنگ اوکراین اعلام نشد. به گزارش نیویورک تایمز؛ همچنین به نظر نمیرسید ترامپ دستاورد چندانی بر یافتن راهی آبرومندانه برای خروج از بن بست جنگ با ایران داشته باشد. ترامپ پیش از اجلاس، در پاسخ به پرسش خبرنگار فاکسنیوز درباره اینکه آیا برای پایان دادن به درگیریای که خود آمریکا آغاز کرده است، از رهبران دیگر درخواست کمک خواهد کرد یا خیر، ادعا کرد: «ما به هیچ کمکی نیاز نداریم.» در واقع، کمکی که ترامپ میتوانست درخواست کند، مستلزم مطالبه از چین و روسیه برای توقف حمایت از ایران بود. ارزیابی سازمان اطلاعات آمریکا نشان داده است که هر دو کشور احتمالاً فناوری یا اطلاعات مربوط به تعیین اهداف نظامی را در اختیار ایران قرار دادهاند.
نگرانی متحدان آمریکا
این اجلاس موجب نگرانی متحدان و شرکای آمریکا، بهویژه کشورهای اروپایی، ژاپن، تایوان و اوکراین شده است؛ کشورهایی که نگراناند ترامپ در تعامل با شرکای اقتدارگرای خود، از مواضع و منافع متحدان آمریکا عقبنشینی کند.
به گزارش پولیتیکو؛ مقامات و دیپلماتهای اروپایی و آسیایی می گویند نگران هستند که اقدامات یکجانبه ترامپ همچون ربودن نیکلاس مادورو رئیس جمهوری قانونی ونزوئلا، آغاز جنگ با ایران و تهدید به تغییر حکومت در کوبا، خطر تأیید طرحهایی را از سوی او افزایش دهد که به زعم آنها، از ادامه جنگ اوکراین و ادعای پکن درباره تایوان حمایت کند.
در چنین شرایط حساسی، متحدان آمریکا نزدیکی روابط ترامپ با رهبران چین و روسیه را نگرانکننده میدانند. ترامپ بارها از پوتین بهعنوان «نابغه» و از شی جینپینگ بهعنوان «مردی فوقالعاده و درخشان» یاد کرده است. در مجموع، متحدان اروپایی و آسیایی واشنگتن نگراناند که همزمانی نزدیکی ترامپ با مسکو و پکن و تضعیف موقعیت سیاسی او در داخل آمریکا، به تقویت روسیه در قبال اوکراین و چین در قبال تایوان منجر شود.

