هومن مشعشعی، معاون فنی و مهندسی شرکت توسعه و نگهداری در گفتوگو با «ایران»:
هیچکجای دنیا دولت وظیفه ندارد ورزشگاه بسازد
مهری رنجبر / جلسه مهدی تاج، رئیس فدراسیون فوتبال، با نماینده کنفدراسیون فوتبال آسیا (AFC) بار دیگر موضوع استانداردسازی ورزشگاههای ایران را به سوژه داغ رسانهها تبدیل کرد؛ مسألهای که طی سالهای اخیر به یکی از موانع اصلی میزبانی تیمهای ایرانی در رقابتهای آسیایی تبدیل شده است. در شرایطی که برخی ورزشگاههای کشور هنوز نتوانستهاند مجوز میزبانی مسابقات بینالمللی را دریافت کنند، بحث درباره کیفیت زیرساختها و الزامات AFC اهمیت بیشتری پیدا کرده است. هومن مشعشعی، معاون فنی و مهندسی شرکت توسعه و نگهداری اماکن ورزشی، در گفتوگو با «ایران» ارزیابی متفاوتی از شرایط موجود دارد. او وضعیت ورزشگاههای ایران را فاجعهبار نمیداند و معتقد است باید میان گرید فنی ورزشگاهها و ضوابط برگزاری مسابقات تفاوت قائل شد. مشعشعی همچنین تأکید دارد که ارتقای استانداردها به سرمایهگذاری بیشتر باشگاهها و اصلاح مدل اقتصادی فوتبال ایران نیاز دارد.
گرید استانداردسازی
مجوز میزبانی نیست
معاون فنی و مهندسی شرکت توسعه و نگهداری اماکن ورزشی درباره معیارهای جدید استانداردسازی ورزشگاهها میگوید:«AFC در سال ۲۰۲۶ الزاماتی را برای ورزشگاهها منتشر کرده که براساس آن، ورزشگاهها از نظر فنی و زیرساختی به پنج دسته تقسیم میشوند. بالاترین گرید A و پایینترینE است. این تقسیمبندی براساس ضوابطی مانند ظرفیت تماشاگران، روشنایی برحسب لوکس پرژکتورها، نوع و تعداد صندلیها، امکانات VIP، وضعیت سقف جایگاهها، تجهیزات ایمنی، سیستم پایش تصویری و کنترل الکترونیکی ورود تماشاگران و سایرامکانات فنی و پشتیبانی انجام میشود. موضوع دیگر، معیارهای برگزاری مسابقات است. گریدهای فنی به تنهایی به معنای مجوز میزبانی نیست. این دو موضوع با یکدیگر ارتباط دارند، اما نمیتوان گفت هر ورزشگاهی که گرید A دارد،الزاماً مجاز به میزبانی تمام مسابقات است درمقابل یک ورزشگاه با گرید پایین تر نیز ممکن است شرایط میزبانی مسابقاتی را که الزامات کمتری دارد، فراهم کند.
دو دسته ضابطه برای میزبانی
مشعشعی با تفکیک استانداردهای فنی ورزشگاهها از الزامات برگزاری مسابقات، توضیح میدهد: «ما دو دسته ضابطه داریم؛ یک دسته مشخصات فنی و زیرساختی ورزشگاههاست و دسته دیگر به شرایط میزبانی مسابقات ارتباط دارد. هر مسابقه، از لیگ نخبگان آسیا و لیگ قهرمانان دو گرفته تا چلنج کاپ و الیت دو، در هر مرحله ضوابط میزبانی خاص خود را دارد.
بعضی از این ضوابط ارتباطی با ساختمان ورزشگاه ندارند. برای مثال، فاصله ورزشگاه تا فرودگاه بینالمللی،امکانات حمل و نقل و دسترسی، برخورداری شهرمیزبان از ظرفیت اقامتی مناسب و هتلهای 5 و 5 ستاره در مسابقات سطح بالا از موضوعات مهم در ارزیابی میزبان است. این موارد بیشتر به زیرساختهای شهری و خدماتی مربوط میشود؛ برای مثال ورزشگاه فولاد آرنا از نظر بسیاری از امکانات فنی مجموعه استانداردی است، اما به دلیل نبود امکانات اقامتی کافی و هتلهای مورد نیاز در اهواز، ممکن است با مشکل میزبانی روبهرو شود. داشتن ورزشگاه مناسب به تنهایی کافی نیست و ضوابط برگزاری مسابقه تعیینکننده خواهد بود. نماینده AFC براساس مقررات هر رقابت، سطح مسابقه و گزارشهای ارزیابی درباره تأیید ورزشگاه تصمیم میگیرد، حتی ورزشگاهی با گرید A هم ممکن است به دلیل تأمین نکردن سایر الزامات، مجوز میزبانی یک مسابقه خاص را دریافت نکند.
فینال جام جهانی در ورزشگاه غیرمسقف
او برای توضیح تفاوت میان گرید فنی و شرایط میزبانی به نمونههایی از فوتبال جهان اشاره میکند: «فینال جام جهانی 2026 در ورزشگاه نیویورک نیوجرسی برگزار شد، ورزشگاهی که سقف کامل ندارد و این درحالی است که طبق مقررات AFC پوشش سقف تمام جایگاههای تماشاگران یکی از الزامات گرید A محسوب میشود. در رقابتهای لیگ ملتهای اروپا نیز دیدار پرتغال و دانمارک در ورزشگاه ژوزه الوالاده لیسبون و مسابقه
کرواسی-فرانسه در ورزشگاه پولیود شهر اسپلیت برگزار شد که این ورزشگاهها نیز از نظر طراحی ، قدمت و ویژگی های کالبدی با هم متفاوت هستند. اما بر اساس ضوابط یوفا برای میزبانی مورد تأیید قرار گرفتند. این نمونهها نشان میدهد که نمیتوان استانداردهای یک کنفدراسیون را مبنای قضاوت درباره همه ورزشگاههای جهان قرار داد. برای دریافت میزبانی موضوع گرید فنی یک ورزشگاه نیست بلکه باید شرایط مورد نیاز در حوزههای ایمنی، رسانه، فناوری اطلاعات ، مسائل اقتصادی ، تبلیغات و امکانات اجرایی نیز فراهم شود. حتی در لیگ قهرمانان اروپا میبینیم که ورزشگاه بارسلونا در شرایط بازسازی قرار دارد و با وجود تکمیل نشدن بخشهایی از آن، امکان برگزاری مسابقات در آن برگزار میشود. ورزشگاه استونویلا هم قدمت زیادی دارد، اما همچنان میزبان مسابقات است. بنابراین نمیتوان گفت وضعیت استاندارد ورزشگاههای ایران با یک فاجعه ملی روبهرو است. البته این به معنای بینیازی از اصلاح و توسعه نیست،بلکه ما باید در مسیر استانداردسازی حرکت کنیم. در سالهای اخیر نیز اقداماتی مانند ارتقای نور ورزشگاه و اصلاح چمن چند مجموعه انجام شده است.
اقتصاد ورزش حرفهای مستقل از دولت
معاون فنی و مهندسی شرکت توسعه و نگهداری اماکن ورزشی نقش اقتصاد فوتبال و استقلال مالی باشگاهها را در توسعه زیرساختها مهم میداند و معتقد است وابستگی به بودجه دولتی باید کاهش پیدا کند. او در این باره میگوید: «اقتصاد ورزش حرفهای در دنیا چشمانتظار بودجه دولت نیست. در هیچکجای دنیا دولت وظیفه ندارد برای هر باشگاه ورزشگاه بسازد. باشگاهها باید از نظر مالی و اقتصادی مستقل باشند و با مدیریت هزینهها، بخشی از درآمد خود را به سرمایهگذاری در زیرساخت اختصاص دهند. قرار نیست تمام بودجه باشگاه صرف خرید بازیکن و استخدام مربی شود. باشگاهها باید ورزشگاه بسازند و انتظار اینکه دولت برای همه آنها مجموعه ورزشی احداث کند، معقول نیست. متأسفانه در ایران جا افتاده است که وظیفه دولت تأمین امکانات باشگاههاست و باشگاهها فقط باید در مسابقات شرکت کنند. البته باشگاهها میگویند چون حق پخش تلویزیونی دریافت نمیکنند، از بخش مهمی از درآمدهای خود محروم هستند و امکان سرمایهگذاری در زیرساختها را ندارند که این شرایط یک چرخه اقتصادی منفی ایجاد کرده است. باید با اصلاح این وضعیت، درآمد باشگاهها افزایش پیدا کند تا امکان استانداردسازی ورزشگاهها نیز فراهم شود.»
همه ورزشگاهها دولتی نیستند
مشعشعی درباره مالکیت و مدیریت ورزشگاههای فوتبال ایران نیز توضیح میدهد: «در لیگ فوتبال ایران همه ورزشگاهها دولتی نیستند. وزارت ورزش بعضی از ورزشگاهها را در اختیار دارد و شرکت توسعه و نگهداری اماکن ورزشی نیز فقط ورزشگاه آزادی را مدیریت میکند.»
چرا AFC اینقدر سختگیری میکند؟
او با اشاره به سختگیریهای کنفدراسیون فوتبال آسیا میگوید: «نمیدانم چرا ضوابط AFC تا این اندازه سختگیرانه است؛ حتی در بعضی موارد سختگیریها از مقررات لیگهای اروپایی هم بیشتر به نظر میرسد. در اروپا ممکن است ورزشگاهها قدیمی باشند، اما امکانات مناسبی دارند؛ حتی اگر بخشی از آنها مسقف نباشد. اگر واقعاً نمیتوان در ورزشگاه غیرمسقف مسابقه ملی برگزار کرد، پس چرا فینال جام جهانی در ورزشگاهی غیرمسقف، اما مجهز به امکانات مورد نیاز برگزار شد؟ البته هر کنفدراسیونی مقررات خودش را دارد و باید میان گریدبندی فنی و شرایط اختصاصی برگزاری مسابقات تفاوت قائل شد. نکته این است که نبود یک ویژگی لزوماً به معنای نامناسب بودن کلی ورزشگاه برای برگزاری مسابقات بینالمللی نیست.»
آزادی در آستانه گرید A
معاون فنی و مهندسی شرکت توسعه و نگهداری اماکن ورزشی درباره وضعیت ورزشگاه آزادی و امکان دریافت بالاترین گرید فنی میگوید: «ورزشگاه آزادی با تکمیل شرایط مورد نیاز، گرید A را دریافت میکند و تنها مشکل باقیمانده آن مسقف نبودن طبقه دوم است. اگر این بخش مسقف شود، ورزشگاه گرید A خواهد گرفت. آزادی پس از بازسازی، از نظر استانداردهای فنی در سطح بالایی قرار میگیرد و بین گرید A و B است. مسقف کردن طبقه دوم در زمان بهرهبرداری نیز امکانپذیر است و برای انجام این کار نیازی نیست ورزشگاه تعطیل شود. »
سرمایهگذاری بیشتر
برای ارتقای گرید ورزشگاهها
مشعشعی با تأکید بر ضرورت افزایش سرمایهگذاری برای استانداردسازی ورزشگاههای کشور میگوید: «فدراسیون فوتبال طی دو سال گذشته فعالیتهای خوبی در مسیر استانداردسازی ورزشگاهها انجام داده و در بسیاری از موارد نیز اقدامات اصلاحی صورت گرفته است. یکی از مشکلات ورزشگاههای قدیمی، محدودیت فضا برای توسعه امکانات پشتیبان است. برای مثال، ورزشگاه نقش جهان بیشتر با مشکل فضاهای پشتیبان مواجه است. ظرفیت اتاق خبرنگاران، جایگاه گزارشگران، مدیا سنتر و میکسدزون برای مصاحبه با خبرنگاران، هر کدام ضوابط مشخصی دارند. مقررات جدید با شرایط ورزشگاههایی که سالها قبل ساخته شدهاند، همیشه همخوانی ندارد. برای دریافت گرید A، افزایش ظرفیت بعضی فضاها ضروری است، اما ورزشگاهی که ساخته شده، امکان توسعه فیزیکی زیادی ندارد. »

