ابوالحسن داوودی، داور جشنواره ملی «آب به قیمت جان»:

ترجیح می‌دهیم در سینما بحران آب را نبینیم

گروه فرهنگی/ نرگس عاشوری: بطری‌ای در باد تاب می‌خورد و هر بار به کلید مورس برخورد می‌کند؛ بازماندگان یک زیردریایی گمان می‌کنند هنوز کسی زنده است. ابوالحسن داوودی، سازنده فیلم‌های «زادبوم»، «رخ دیوانه»، «تقاطع»، «مرد بارانی» و «هزارپا»، این تصویر از فیلم «در ساحل» را اولین خاطره ماندگارش از آب می‌داند. او که داور بخش داستانی دومین جشنواره ملی «آب به قیمت جان» بود، در فیلم‌های کوتاه این دوره، آب را بیشتر شاعرانه و احساسی دیده و کمتر به کارکرد مهم سینما، یعنی تأثیرگذاری بر رفتار مردم، توجه کرده است. داوودی معتقد است فیلمسازان هنگام مواجهه با پیامدهای بحران آب و سبک زندگی اسراف‌گرانه، با فجایعی چنان بزرگ روبه‌رو می‌شوند که ترجیح می‌دهند از نشان دادن آنها بگذرند. به اعتقاد او، این همان فرهنگی است که برخی مسائل دردناک را نادیده می‌گیرد؛ در حالی که باید درباره آنها بسیار صحبت کرد.
 
تصویری از آب در سینما دارید که هنوز با شما مانده باشد؟ تصویری که فراموشش نمی‌کنید؟
بله، فیلم‌های زیادی به یادم می‌آید، اما فکر می‌کنم اولین تصویر ماندگار آب برای من، فیلم «در ساحل» بود؛ از فیلم‌های قدیمی آخرالزمانی آمریکا. داستان درباره جنگ اتمی گسترده‌ای است که دنیا را نابود کرده و تنها بازماندگانش سرنشینان یک زیردریایی نظامی هستند.فیلم، سرگردانی این افسران و سربازان را در پهنه بی‌پایان آب نشان می‌دهد، تا اینکه صدای مورس به گوش می‌رسد و آنها به ساحل برمی‌گردند. در شهری مخروبه، کسی با لباس ضد اشعه به محل صدا می‌رود و می‌بیند بطری‌ای با وزش باد تکان می‌خورد و هر بار به کلید دستگاه مورس برخورد می‌کند. فیلم با ناامیدی کامل به پایان می‌رسد. آنجا برای اولین‌بار دیدم آب چگونه می‌تواند هم نجات‌دهنده باشد و هم زندانی بزرگ. در «استاکر» تارکوفسکی نیز چاله‌های آب در فضای بیرون و داخل ساختمان و تصویر بارانی که زیر سقف خانه می‌بارد، تأثیر حسی و روانی عجیبی بر من گذاشت. این تصویر استعاری بعدها در فیلم‌های دیگر تکرار شد، اما اثرش در آن فیلم همچنان با من مانده است؛ هرچند سینمای تارکوفسکی چندان با سلیقه من سنخیت نداشت.
داوری در این جشنواره برای شما دغدغه‌ای شهروندی بود یا کاری صنفی؟
قطعاً دغدغه شهروندی. اهمیت مسأله آب و شرایط بحرانی کشور برایم مهم بود؛ بویژه نقشی که سینما می‌تواند در تغییر رفتار اجتماعی، سبک زندگی و شیوه مصرف و مدیریت منابع آبی داشته باشد.
دبیر جشنواره گفته بود حتی یک سکانس درباره صرفه‌جویی می‌تواند بر جامعه اثر بگذارد. شما به این نگاه باور دارید؟
در داوری فیلم‌های کوتاه با مشکلی روبه‌رو شدم. به نظرم نگاه فیلمسازان به آب، به‌ جای تمرکز بر تأثیرگذاری بر رفتار مخاطب و اهمیت مصرف درست آب، بیشتر فلسفی، شاعرانه، احساسی و حتی سیاسی بود. این رویکردها لزوماً بد نیستند، اما مهم‌ترین نقشی را که سینما می‌تواند ایفا کند، یعنی تأثیرگذاری بر رفتار جامعه و سبک زندگی مخاطبان در مواجهه با آب، تقریباً در هیچ‌کدام از فیلم‌ها ندیدم.
آب در سینمای ما اغلب حضوری شاعرانه دارد و کم‌آبی کمتر به‌عنوان یک بحران مطرح می‌شود؛ چرا؟
به نظرم ما فیلمسازها وقتی به پیامدهای بحران آب و ارتباط آن با اسراف و سبک زندگی نادرست فکر می‌کنیم، با خودمان می‌گوییم اگر نتایج حاد آن را نشان دهیم، با فجایعی چنان بزرگ روبه‌رو می‌شویم که ترجیح می‌دهیم هم خودمان و هم مخاطب از کنارشان بگذریم. این همان فرهنگی است که دوست دارد بعضی مسائل دردناک را نبیند. این رویکرد بسیار بد است و باید درباره آن صحبت و برای تغییرش کار کرد.
سینما چطور می‌تواند در این زمینه جریان‌ساز شود؟ بیست سال دیگر، از فیلم‌های امروز چه چیزی از ما باقی می‌ماند؟
سینما ظرفیت آن را دارد که در هر موضوع حیاتی جریان‌ساز شود، اما اگر آب صرفاً کارکردی تصویری در فیلم‌ها داشته باشد، نمی‌توان چنین نقشی برای این رسانه قائل شد. راستش فیلم‌های ما همین حالا هم حرف چندانی برای گفتن ندارند، چه برسد به آینده. آنها نمی‌توانند چنان تأثیری بگذارند که ۱۰ یا ۲۰ سال بعد شاهد تغییری در رفتار اجتماعی باشیم.