هنر التیام درد
واکاوی زخمهای درونی و التیام از دردها در کتاب وقتش که برسد التیام مییابی
بهار خسروی
گروه کتاب
در جهانی که با شتابی سرسامآور به سمت پیشرفت، کارایی و نمایش بیوقفه خوشبختی میدود، غمگین بودن یا ایستادن و دست کشیدن از رقابت، گاهی به منزله عقب افتادن از قافله پر سرعت زندگی میماند و گاهی هم همانند جرمی نابخشودنی در نگاه اطرافیان به چشم میآید. شبکههای اجتماعی و فرهنگ عامه از فرمولهای شتابزدهای برای موفقیت پر شدهاند و میگویند: «چگونه در 10 روز به آرامش برسیم؟»، «قوی باش»، «مثبت فکر کن و به جلو بتاز». اما واقعیت تلخ این است که روح آدمی ماشین یا رایانه نیست که با فشردن یک دکمه یا تعویض یک قطعه، دوباره با حداکثر توان کار کند. زخمهای روانی زمان میخواهند، حوصله میطلبند و بیش از هر چیز، نیاز به پذیرش دارند. کتاب «وقتش که برسد التیام مییابی» نوشته برایانا ویست با ترجمه سمانه کدخدایی مرغزار که توسط انتشارات دکسا منتشر شده، دقیقاً دست روی همین نقطه میگذارد. این اثر نه ادعای معجزه دارد و نه میخواهد وعدههای توخالی انگیزشی به خوانندهاش بدهد؛ بلکه دست مخاطب را آرام در دست میگیرد، او را به کناری میکشد و میگوید: «نفس عمیقی بکش، اشکالی ندارد اگر هنوز روبهراه نیستی. التیام یافتن زوری نیست؛ وقتش که برسد رخ میدهد.» برایانا ویست، نامی آشنا برای علاقهمندان به جستارنویسیهای نوین در حوزه خودآگاهی و روانشناسی فردی است. او در ایران و جهان بیش از هر چیز با کتاب «تو خود کوهی/ The Mountain is You» شناخته شد؛ اثری که به پدیده خودتخریبی و راههای رهایی از الگوهای بازدارنده ذهنی میپرداخت. اما «وقتش که برسد التیام مییابی» زاویه دید متفاوتی دارد. اگر در کتاب «تو خود کوهی» سخن از ایستادگی در برابر صخرههای درونی بود، در این کتاب نویسنده با لحنی بسیار لطیفتر، صمیمانهتر و شاعرانهتر از فصل ترمیم میگوید. در پشت جلد کتاب جملهای به چشم میخورد که عصاره اصلی تفکر نویسنده را نشان میدهد: «گاهی مشکل این نیست که نمیخواهیم التیام بیابیم، مسأله این است که هنوز آماده نیستیم با حقیقتی روبهرو شویم که درد را در جانمان زنده نگه داشته است. التیام، بیشتر از آن که یک جهش ناگهانی باشد، یک تغییر آرام است؛ لحظهای که دست از جنگیدن برمیداریم و به خودمان اجازه میدهیم چیزی را تمامشده بدانیم.» ویست به خواننده یادآوری میکند که رنج، یک خط سیر مستقیم و قابل پیشبینی ندارد. التیام مثل ترمیم یک شکستگی در استخوان نیست که بعد از چهلمین روز دقیقاً بتوان مثل روز اول راه رفت. ذهن و روان انسان لایهلایه است. گاهی التیام در عقبنشینی است، گاهی در گریستن و گاهی در سکوتی طولانی که جامعه پرهیاهو آن را با افسردگی اشتباه میگیرد.
از دل تجربههای تلخ گذشته
ساختار کتاب به صورت مجموعهای از جستارهای کوتاه، پیوسته و تأملبرانگیز چیده شده است. این ساختار بزرگترین لطف را به مخاطب امروزی میکند؛ مخاطبی که میان ترافیک، دغدغههای معیشتی، کار تماموقت و هجوم اعلانهای بیپایان، مجالی برای خواندن کتابهای قطور و نظریههای سنگین ندارد. جستارها به گونهای نوشته شدهاند که خواننده میتواند کتاب را باز کند، دو یا سه صفحه بخواند، کتاب را ببندد و در طول روز به آن ایده فکر کند. نویسنده درباره مرز باریک میان «صرفاً دوام آوردن و زنده بودن» با «واقعاً زندگی کردن» حرف میزند. درباره رنجهایی سخن میگوید که نباید دورشان زد یا با قرص و فراموشی سرپوش رویشان گذاشت، بلکه باید ایستاد و آنها را زندگی کرد. او از قلبی میگوید که عادت کرده حس کردن و عواطف را به تعویق بیندازد تا دیگر آسیب نبیند و از ذهنی که به اشتباه گمان میکند کنترل کردن همهچیز، امنیت میآورد. در بخشی از مقدمه کتاب که با لحنی خودمانی و از دل تجربه زیسته خود نویسنده جاری شده، میخوانیم: «این کتاب، گردآوردهای از نوشتههایی است که طی سالها در مسیر شخصیام نوشتهام؛ از روزگاری که دخترکی بودم و با آشفتگیهای جدی روانی و هیجانی دستوپنجه نرم میکردم، تا امروز که زنی هستم و در ساحل کالیفرنیا، در شبی خنک از تابستان، این واژهها را برای تو مینویسم… اگر این کتاب را در دست گرفتهای، یعنی همین حالا در مسیر التیام و کشف رسالت راستین خود قدم گذاشتهای.» این صداقت کلامی، پیوندی عمیق و مبتنی بر اعتماد میان نویسنده و خواننده ایجاد میکند. ویست از جایگاه دانای کل به مخاطب نگاه نمیکند؛ او از دل تجربههای تلخ گذشتهاش دست بلند کرده و نشان میدهد خروج از تاریکی ممکن است، حتی اگر بسیار طول بکشد.
نوشیدن چای داغ
شاید بزرگترین آسیب کتابهای زرد خودیاری و توسعه فردی در سالهای اخیر، ترویج مثبتاندیشی تحمیلی باشد؛ این ایده که همیشه باید شاد باشی، به زخمهایت لبخند بزنی و از هر فاجعهای درس زندگی استخراج کنی. ویست شجاعانه این توهم را کنار میزند. او حق سوگواری، حق ترسیدن و حق خسته بودن را به رسمیت میشناسد. در بخشی از صفحات آغازین مینویسد: «زندگی از ما میخواهد بخش بالغ، آیندهنگر و مسئول خودمان را پشت فرمان بنشانیم، نه ترسها را... اما به جای انکار این نوسان، باید آن را در آغوش بگیریم. گاهی التیام به معنای آغاز یک فصل تازه نیست، بلکه به معنای پذیرفتن پایان یک فصل است.» این واقعگرایی تسکینبخش، احساس گناه ناشی از رنج کشیدن را از دوش مخاطب برمیدارد.
کتاب فقط درباره انتزاعات فکری صحبت نمیکند؛ بلکه مکرراً یادآوری میکند ذهن، خانه امنی به نام جسم دارد. نویسنده به مسأله بازگشت به حسهای تن، غذا خوردن با آرامش، خواب، قدم زدن و آزاد کردن انرژیهای انباشته شده در جسم تأکید میکند. این پیوند میان تن و روان، به متن بعدی ملموس میدهد. یکی از جذابترین تحلیلهای ویست در این اثر، نقد «نیاز اعتیادآور به تأیید دیگران» است. او نشان میدهد چگونه بسیاری از دردهای پایانناپذیر ما ناشی از این است که هویت خود را در چشم دیگران جستوجو میکنیم. کتاب مرحله به مرحله به مخاطب آموزش میدهد که چگونه آرامآرام نقابها را کنار بگذارد، به کودک آسیبپذیر درونش سر بزند و از سرزنش بیرحمانه خود دست بکشد. در نهایت، کتاب «وقتش که برسد التیام مییابی» به خواننده یادآور میشود که التیام، مقصد یا قلهای نیست که پس از فتح آن پرچمی برافرازیم؛ بلکه التیام، همان قدمهای لرزان و شکنندهای است که امروز برمیداریم، همان روزهایی است که با تمام اندوهمان از رختخواب بلند میشویم و دوباره به دنیا سلام میکنیم. این اثر، همان کتابی است که باید کنار تخت یا روی میز کار باشد. کتابی که لزومی ندارد از صفحه اول تا آخرش را با عجله در یک روز تمام کرد؛ بلکه باید مانند جرعههای یک چای داغ یا قهوه، به آهستگی آن را نوشید.
سوتیتر:
کتاب «وقتش که برسد التیام مییابی» نه ادعای معجزه دارد و نه میخواهد وعدههای توخالی انگیزشی به خوانندهاش بدهد؛ بلکه دست مخاطب را آرام در دست میگیرد، او را به کناری میکشد و میگوید: «نفس عمیقی بکش، اشکالی ندارد اگر هنوز روبهراه نیستی. التیام یافتن زوری نیست؛ وقتش که برسد رخ میدهد.»

