در حافظه موقت ذخیره شد...
چاره عالَمی کنیم، چاره خود نکنیم
مارکوس اورلیوس در کتاب تأملات می‌گوید: «صبحگاهان که از خواب برمی‌خیزی، با خود بگو: امروز با فضولی، ناسپاسی، گستاخی، بی‌وفایی، سوءنیت و خودخواهی روبه‌رو خواهم شد؛ تمام اینها ناشی از آن است که خطاکاران نمی‌توانند خوب را از بد تمیز دهند. ولی من مدت‌هاست که به طبیعت خوبی و شرافتش، طبیعت بدی و رذالتش و طبیعت شخص خطاکار پی برده‌ام. خطاکاری که برادرم است (نه به این معنی که از یک گوشت و خون هستیم، بلکه از این رو که هر دو از موهبت عقل برخورداریم و از امر الهی بهره و نصیب برده‌ایم)؛ بنابراین، هیچ‌یک از این چیزها نمی‌توانند به من آسیب رسانند؛ زیرا کسی نمی‌تواند مرا در زشتی و تباهی شریک و سهیم سازد. من هم نمی‌توانم به برادرم غضب کنم یا از او متنفر باشم؛ زیرا ما آفریده شده‌ایم تا همچون پاها، دست‌ها، چشم‌ها و دو ردیف دندان‌های بالا و پایین با یکدیگر همکاری کنیم. ایجاد مانع در برابر یکدیگر خلاف قانون طبیعت است و مگر غضب و نفرت نوعی ایجاد مانع نیست؟» من با قبول جمله مارکوس اورلیوس رواقی معتقدم همان‌طور که در مورد دیگران ممکن است این نظر را داشته باشم حتماً آنها هم نسبت به من چنین باوری دارند و قبول این مسأله، شفقتم را نسبت به سایر انسان‌ها بیشتر می‌کند. اما مسأله اصلی شاید جهل همه ما نسبت به خودمان باشد و اینکه دچار خودفریبی هستیم. عاملی به‌عنوان بزرگ‌ترین مصداق ناهماهنگی درونی. مولانا در ابیات زیر اشاره جالبی به این مسأله دارد:
صد هزاران فضل داند از علوم/ جان خود را می‌نداند آن ظَلوم/ داند او خاصیت هر جوهری/ در بیان جوهر خود چون خری/ که همی‌دانم یجوز و لایجوز/ خود ندانی تو یجوزی یا عجوز/ این روا و آن ناروا دانی ولیک/ تو روا یا ناروایی بین تو نیک/ قیمت هر کاله می‌دانی که چیست/ قیمت خود را ندانی ابلهی‌ست/ سعدها و نحسها دانسته‌ای/ ننگری سعدی تو یا ناشُسته‌ای/ جان جمله علم‌ها اینست این/ که بدانی من کی‌اَم در یوم دین/ آن اصول دین بدانستی ولیک / بنگر اندر اصل خود گر هست نیک/ از اصولینت اصول خویش به/ که بدانی اصل خود ای مرد مه.
