راز «زندگی خوب» از نگاه آرتور بروکس، استاد دانشگاه هاروارد
چرا انسان‌های موفق لزوماً زندگی بهتری ندارند؟
مهدی پاکرو
گروه اندیشه
آرتور سی. بروکس، استاد مدیریت و رهبری عمومی در دانشگاه هاروارد است و مطالعات او بر پیوند میان علوم رفتاری و بهزیستی انسانی متمرکز است. او پیش از ورود به هاروارد، یک دهه ریاست مؤسسه امریکن اینترپرایز را بر عهده داشت. مسیر فکری‌اش فراز و نشیب بسیاری داشت؛ بروکس در جوانی نوازنده هورن بود و بعدها به اقتصاد، سیاست‌گذاری عمومی و علوم‌اجتماعی روی آورد. اما امروز پروژه اصلی فکری او «شکوفایی انسانی» با استفاده همزمان از علم، فلسفه و معنویت است.
دغدغه اصلی آرتور بروکس در مطالعات اجتماعی، پاسخ به این پرسش اساسی است که «برای چه زندگی می‌کنیم؟» او معتقد است خوشبختی پایدار فقط از افزایش لذت، رفاه، موفقیت یا حتی رضایت از زندگی به دست نمی‌آید. در چارچوب فکری او، زندگی خوب باید دارای سه عنصر «لذت‌مندی»، «رضایت» و «معنا» باشد و شاخص «معنا» در تئوری او جایگاهی بنیادین دارد؛ زیرا به زندگی جهت و چرایی می‌دهد. بروکس معنای زندگی را نیز ترکیبی از «انسجام»، «هدف» و «اهمیت» برمی‌شمارد: اینکه بتوانیم گذشته و اکنون خود را در روایتی قابل فهم ببینیم، برای آینده جهتی داشته باشیم و احساس کنیم وجودمان برای چیزی فراتر از خودمان اهمیت دارد.
خوب زندگی کردن با
«بیشتر داشتن» میسر نمی‌شود
نگاه بروکس به زندگی خوب، نقطه مقابل تصور رایجی است که زندگی موفق را با انباشتن دستاوردها تعریف می‌کند. از نظر او، ممکن است فردی بسیار موفق باشد، درآمد بالا داشته باشد، شغل مطلوبی پیدا کند و همچنان احساس خلأ کند؛ زیرا موفقیت به پرسش «برای چه باید زندگی کرد؟» پاسخ قانع‌کننده‌ای ندارد. حتی رضایت نیز با معنا یکی نیست. ممکن است از زندگی خود راضی باشیم، اما ندانیم چرا آن را زندگی می‌کنیم.
در تئوری زندگی خوب بروکس، عنصر «هدف» شأنی قابل توجه دارد. هدف نزد او الزاماً یک نقشه دقیق برای آینده نیست؛ مهم‌تر از آن، داشتن جهتی است که فعالیت‌های روزمره را به ارزش‌های عمیق‌تر پیوند دهد. به همین دلیل، کار هنگامی بخشی از زندگی خوب می‌شود که از صرف وسیله‌ای برای درآمد فراتر رود و با نوعی رسالت یا خدمت پیوند بخورد. این ایده با تأکید بروکس بر «کار معنادار»، خدمت و پیوند انسانی سازگار است.
زندگی خوب الزاماً زندگی بی‌درد نیست
اما شاید مهم‌ترین بخش دیدگاه او فاکتور «اهمیت» باشد؛ یعنی خروج از زندان خودمحوری. از نظر بروکس، خانواده، دوستی، عشق، ایمان، هنر، طبیعت و خدمت به دیگران، تجربه‌هایی هستند که به انسان امکان می‌دهند خودش را جزئی از چیزی بزرگ‌تر ببیند. به همین دلیل او عشق را نه صرفاً منبع احساس خوشایند، بلکه نوعی تعهد، مراقبت و پذیرفتن مسئولیت می‌فهمد. در این تلقی، زندگی خوب الزاماً زندگی آسان یا بی‌درد نیست. رنج نیز می‌تواند زمانی به بخشی از معنای زندگی تبدیل شود که انسان بتواند آن را در داستانی بزرگ‌تر از زندگی خویش جای دهد.
بروکس یکی از منتقدان سرسخت زندگی دیجیتال است. به زعم او، سیلاب دائمی محرک‌ها، سرگرمی‌ها و اعلان‌ها، فرصت سکوت و تأمل را از انسان می‌گیرد و او را بیشتر به «واکنش» عادت می‌دهد تا اندیشیدن به چرایی زندگی. از این رو، راز زندگی خوب در اندیشه بروکس، «عمیق‌تر زیستن» است؛ در ساختن روایتی منسجم از زندگی، داشتن جهتی برای حرکت و تجربه اینکه بودن ما برای دیگری، برای یک ارزش یا برای چیزی فراتر از خودمان اهمیت دارد. بنابراین معنای زندگی، چیزی نیست که یک‌بار کشف و تمام شود؛ پروژه‌ای است که باید آن را در انتخاب‌های روزمره، در عشق، کار، مسئولیت و حتی مواجهه با رنج، پیوسته ساخت و تجربه کرد.
