در حافظه موقت ذخیره شد...
گذار از الگوی کتابخانه‌محور به الگوی جامعه‌محور
نظربلند با بیان اینکه سرمایه‌گذاری در حوزه کتاب و کتابخوانی می‌تواند ارزشی اقتصادی و اجتماعی، فراتر از میزان سرمایه‌گذاری اولیه، ایجاد کند، گفت: «پس از کمتر از 23 ماه مسئولیت در نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور، می‌خواهم از مسیری صحبت کنم که با هدف تبدیل این ظرفیت‌ها به فرصت‌هایی واقعی و اثرگذار در جامعه دنبال شده است. جهت‌گیری اصلی، گذار از الگوی «کتابخانه‌محور» به الگوی «جامعه‌محور» بوده است. در این رویکرد، کتابخانه علاوه بر آنکه مکانی برای نگهداری و امانت کتاب است، نهادی اجتماعی و فرهنگی است که باید متناسب با نیازهای جامعه حرکت کند، فرصت دسترسی به کتاب و خدمات کتابخانه‌ای را گسترش دهد، زمینه تعامل و یادگیری را فراهم آورد و در زندگی فرهنگی و اجتماعی مردم حضوری مؤثر داشته باشد. مبنای این تحول، توسعه عادلانه خدمات و توجه ویژه به مناطق کم‌برخوردار بوده است؛ چراکه دسترسی به کتاب، دانش و فرصت‌های یادگیری نباید تابع محل زندگی، وضعیت اقتصادی یا موقعیت اجتماعی افراد باشد. کتابخانه عمومی باید نهادی فراگیر و محله‌محور باشد که امکان بهره‌مندی از خدمات فرهنگی را برای همه فراهم می‌کند. یکی از جلوه‌های روشن این رویکرد، توسعه کتابخانه‌های عمومی سیار است که امروز شاهد بهره‌برداری از بزرگترین شبکه کتاب‌رسانی کشور بودیم.»
بیش از دو برابر شدن ظرفیت کتابخانه‌های سیار
نظربلند در ادامه با اشاره به فعالیت دو سال اخیر نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور گفت: «در دی۱۴۰۳، نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور ۵۷ کتابخانه عمومی سیار در اختیار داشت. طی 22 ماه گذشته، ۲۵ دستگاه به این ظرفیت افزوده شد و امروز با بهره‌برداری از ۳۴ کتابخانه سیار جدید، شمار این کتابخانه‌ها به ۱۱۶ دستگاه رسید؛ یعنی بیش از دو برابر شدن ظرفیت کتابخانه‌های سیار کشور و توسعه جمعیت تحت پوشش این خدمات از ۳ میلیون و ۴۵ هزار نفر به حدود ۱۰ میلیون و ۶۰۰ هزار نفر و بهره‌مندی همه استان‌های کشور از خدمات کتابخانه عمومی سیار. برای درک ابعاد این تحول، توجه شما را به روند توسعه شبکه خدمات کتابخانه‌ای کشور جلب می‌کنم. سال گذشته، در همین مناسبت، نهاد ۴۲۲۹ نقطه خدمت کتابخانه‌ای در سراسر کشور داشت. این تعداد امروز به ۴۴۹۶ نقطه رسیده است و با استقرار کتابخانه‌های سیار جدید، شبکه خدمات کتابخانه‌ای کشور به ۴۷۷۵ نقطه خدمت گسترش خواهد یافت؛ رشدی حدود ۱۳ درصد نسبت به سال گذشته و ۲۲ درصد در دولت چهاردهم که در پرتو همراهی و حمایت دولت محقق شده است.»
نظربلند با اشاره به اینکه در کنار توسعه دسترسی، به کیفیت فضاهای کتابخانه‌ای نیز توجه شده است، افزود: «در 22 ماه گذشته، ۷۰ کتابخانه جدید با زیربنایی بالغ بر ۲۵ هزار مترمربع به بهره‌برداری رسیده و ۶۳ کتابخانه با زیربنایی بالغ بر ۷۰ هزار مترمربع بازطراحی شده‌اند. البته تحول کتابخانه صرفاً به توسعه و بهسازی فضاها محدود نبوده است. همزمان، تقویت منابع کتابخانه‌ای و گسترش فعالیت‌های ترویجی، آموزشی و محتوایی دنبال شده است تا کتابخانه‌ها به محیط‌هایی زنده برای ترویج خواندن، گفت‌وگو، یادگیری، خلاقیت و مشارکت اجتماعی تبدیل شوند. برگزاری برنامه‌های فرهنگی و ادبی، نشست‌های کتابخوانی، فعالیت‌های مرتبط با کودکان و نوجوانان و برنامه‌های متناسب با گروه‌های مختلف مخاطب، بخشی از این رویکرد است. آنچه در این 22 ماه انجام شده، مجموعه‌ای از اقدامات پراکنده و مقطعی نبوده است. تلاش شده مبانی تحولی پایدار در مأموریت و کارکرد کتابخانه‌های عمومی پی‌ریزی شود؛ تحولی که در آن، کتابخانه از یک مکان ثابت به خدمتی فراگیر، از یک مرکز امانت کتاب به کانون یادگیری و مشارکت اجتماعی و از نهادی متکی بر مراجعه مخاطب به نهادی پاسخگو به نیازهای جامعه تبدیل شود.»
نظربلند در بخش دیگری از سخنانش، با بیان اینکه تداوم و تعمیق این مسیر، به پشتیبانی و همراهی مجموعه دولت و سایر ارکان حاکمیت نیاز دارد و در این زمینه، سه موضوع از اهمیت ویژه برخوردار است، ادامه داد: «نخست، تأمین منابع مالی پایدار و متنوع برای نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور، تا امکان برنامه‌ریزی بلندمدت، توسعه زیرساخت‌ها و توزیع متوازن خدمات فراهم شود. دوم، بهره‌گیری از ظرفیت مسئولیت اجتماعی دستگاه‌های اجرایی و بنگاه‌های اقتصادی و هدایت بخشی از این ظرفیت به توسعه، تجهیز و بهسازی کتابخانه‌های عمومی، بویژه در مناطق کم‌برخوردار. و سوم، تقویت حمایت‌های مادی و معنوی از کتابداران و نیروی انسانی نهاد؛ چراکه هیچ تحول پایداری بدون توجه به سرمایه انسانی آن محقق نخواهد شد. کتابداران، مهم‌ترین حلقه ارتباط کتابخانه با جامعه و پیشران اصلی تحقق این تحول هستند. همه ما باور داریم کتابخانه عمومی از مهم‌ترین نهادهایی است که می‌تواند پیوند نسل‌های امروز و آینده را با میراث فکری، تاریخی و تمدنی ایران و آموزه‌های فرهنگی و دینی حفظ و تقویت کند. جامعه‌ای که ریشه‌های تاریخی و تمدنی خود را می‌شناسد، از سرمایه فکری و فرهنگی خویش آگاه است و از قدرت تحلیل و تشخیص برخوردار است، در مواجهه با بحران‌ها و تهدیدها نیز ظرفیت بیشتری برای همبستگی، ایستادگی و بازسازی خواهد داشت. از این منظر، توسعه کتابخانه‌های عمومی صرفاً توسعه یک خدمت فرهنگی نیست؛ بلکه سرمایه‌گذاری برای تقویت بنیان‌های فرهنگی و اجتماعی و ارتقای تاب‌آوری ملی است.»
دبیرکل نهاد در پایان، با تأکید بر اینکه توسعه شبکه کتابخانه‌های سیار کشور و بهره‌برداری از ۳۴ خودروی جدید، حاصل تلاش مجموعه همکاران نهاد و کتابداران سراسر کشور و نیز حمایت دولت چهاردهم و وزیر محترم فرهنگ و ارشاد اسلامی بوده است، بیان کرد: «تأمین و تخصیص هزینه خرید خودروها با همراهی سازمان برنامه و بودجه کشور و مجلس شورای اسلامی، بویژه کمیسیون برنامه و بودجه و کمیسیون فرهنگی، و تأمین کتاب‌ها نیز با حمایت بنیاد برکت انجام شده است. از همه این مجموعه‌ها و همراهی‌های ارزشمند، صمیمانه سپاسگزارم و امیدوارم این همت جمعی مبارک ایران عزیز و مردم شریف، نجیب و سرافرازش باشد.»
برگزیدگان دومین دوره جایزه ملی «هم‌خوان»
همزمان با آیین روز «کتاب، کتابخوانی و کتابدار» و بهره‌برداری از ۳۴ خودرو کتابخانه عمومی سیار، برگزیدگان و شایستگان تقدیر دومین دوره رویداد ملی «هم‌خوان؛ جایزه کتابخانه عمومی ایران» با حضور رئیس‌جمهوری معرفی و تجلیل شدند. برگزیدگان و شایستگان تقدیر جایزه ملی هم‌خوان ۱۴۰۵ به این شرح بودند:
جایزه ملی خدمات برون‌کتابخانه‌ای / کتابخانه عمومی قائم(عج) / فردوس، استان خراسان جنوبی
جایزه ملی کتابخانه عمومی دوستدار خانواده / کتابخانه عمومی فرهنگیان / همدان، استان همدان
جایزه ملی آموزش کاربران در کتابخانه عمومی / کتابخانه عمومی شهدای شاهدیه / یزد، استان یزد
جایزه ملی خدمات کتابخانه عمومی برای سالمندان / کتابخانه عمومی امام علی(ع) / آذرشهر، استان آذربایجان‌شرقی
جایزه ملی خدمات کتابخانه عمومی برای نوجوانان / کتابخانه عمومی شهید محمد اسلامی / شیراز، استان فارس
جایزه ملی خدمات کتابخانه عمومی برای کودکان / پیشخان کودک و نوجوان شهروند / فسا، استان فارس
جایزه ملی نوآوری در کتابخانه‌های عمومی / کتابخانه عمومی شهید ملا محمد ذبیحی / سروآباد، استان کردستان
جایزه ملی خدمات کتابخانه عمومی برای گروه‌های خاص / کتابخانه عمومی مرکزی تبریز / استان آذربایجان‌شرقی
جایزه ملی خدمات کتابخانه عمومی برای گروه‌های خاص / کتابخانه عمومی شهدای قزوین / استان قزوین
جایزه ملی ویژه کتابخانه ارزش‌آفرین / کتابخانه عمومی مرکزی خرم‌آباد / استان لرستان
جایزه ملی ترویج کتابخانه عمومی (گروه‌های مردمی و جهادی فعال در امر ترویج خواندن) / مؤسسه فرهنگی هنری جادوی رنگین‌کمان / تهران، استان تهران
جایزه ملی ترویج خواندن (فعالان فضای مجازی و رسانه‌ها) / زهرا کوهکن / زاهدان، استان سیستان و بلوچستان
جایزه ملی ترویج کتابخانه عمومی (خبرنگار فعال در معرفی کتابخانه‌های عمومی) / هانیه علی‌نژاد / تهران، استان تهران
جایزه ملی ترویج کتابخانه عمومی (رسانه فعال در معرفی کتابخانه‌های عمومی) / رسانه ارمغان / بجنورد، استان خراسان شمالی
جایزه ملی حامیان کتابخانه عمومی / مرتضی کرباسی / استان خراسان رضوی
جایزه ملی کتابخوان شهید / خانواده شهیدان زینب و زهرا بهرامی / میناب، استان هرمزگان
جایزه ملی خانواده کتابخوان / خانواده سجاد میرزاپور اربه‌لنگه / قم، استان قم
دوستدار همیشگی کتابخانه‌های عمومی / کاظم قلم‌چی / تهران، استان تهران
استاندار دوستدار کتابخانه‌های عمومی / مهدی زندیه‌وکیلی / اراک، استان مرکزی
شهردار دوستدار کتابخانه‌های عمومی / محمدحسن اسدی / شیراز، استان فارس
