گروه کتاب: به مناسبت سی‌وچهارمین دوره هفته کتاب جمهوری اسلامی ایران، یکشنبه ۲۴ آبان، آیین ویژه گرامیداشت روز «کتاب، کتابخوانی و کتابدار» با حضور رئیس‌جمهوری، وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، دبیرکل نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور، اعضای هیأت امنای نهاد، جمعی از استانداران، نمایندگان مجلس شورای اسلامی و مسئولان فرهنگی در ساختمان مرکزی نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور برگزار شد. اختتامیه دومین دوره رویداد «هم‌خوان؛ جایزه کتابخانه عمومی ایران» و بهره‌برداری از ۳۴ کتابخانه سیار از دیگر برنامه‌های این روز بود.
 
 مدیران بیش از دیگران 
به کتابخوانی نیاز دارند
به گزارش روابط عمومی نهاد کتابخانه‌های عمومی، رئیس‌جمهوری در این مراسم با تبریک و گرامیداشت این مناسبت و قدردانی از تلاش کتابداران، نویسندگان، ناشران و فعالان حوزه کتاب، گفت: «هفته کتاب فرصتی ارزشمند برای توجه دوباره به جایگاه مطالعه در زندگی فردی و اجتماعی است. باور من این است که برای پیمودن مسیر درست و رسیدن به عزت و سربلندی، باید بدانیم دیگران چه مسیری را طی کرده‌اند، چگونه با مشکلات مواجه شده‌اند و چگونه توانسته‌اند از موانع عبور کنند. این شناخت از طریق مطالعه و بهره‌گیری از تجربه‌های ثبت‌شده در کتاب‌ها به دست می‌آید.»
پزشکیان با اشاره به تأکید قرآن کریم بر سیر و مطالعه در تاریخ و سرگذشت ملت‌ها افزود: «در قرآن کریم بارها انسان به حرکت در زمین و تأمل در سرنوشت گذشتگان دعوت شده است؛ چراکه تاریخ و تجربه‌های بشری می‌تواند راهنمای ما در تصمیم‌گیری و مواجهه با مسائل باشد. حتی مطالعه روزانه چند کتاب یا چند اثر در طول هفته می‌تواند به انسان کمک کند تا مسائل را بهتر ببیند و برای مشکلاتی که با آن مواجه است، راه‌حل پیدا کند. هر فردی متناسب با جایگاهی که در آن قرار گرفته، باید کتاب بخواند. مدیران نیز باید از منظر مدیریتی مطالعه کنند و بدانند چگونه می‌توان به مردم خدمت کرد و گرهی از مشکلات آنان گشود. نمی‌توان مسئولیت پذیرفت، اما بدون شناخت تجربه‌های گذشته و بهره‌گیری از دانش و آگاهی، برای مسائل جامعه تصمیم گرفت. امروز باید از خود بپرسیم چرا با وجود همه ظرفیت‌ها و داشته‌های کشور، همچنان با مشکلات معیشتی و مسائل مختلف زندگی مردم مواجه هستیم و اشکال کار کجاست. کسی که مسئولیتی را می‌پذیرد، حق ندارد عمر و فرصت خود را تلف کند؛ مسئولیت ما حل مشکلات مردم است و این کار بدون شناخت مسیرهایی که دیگران پیموده‌اند و تجربه‌هایی که در طول نسل‌ها شکل گرفته، دشوار خواهد بود.» پزشکیان، با بیان اینکه هرچه شناخت انسان از تجربه‌های تاریخی و اجتماعی بیشتر باشد، امکان تصمیم‌گیری درست نیز افزایش می‌یابد، تأکید کرد که کتاب به ما کمک می‌کند تا از محدودیت‌های ذهنی خود عبور کنیم، مسائل را از زاویه‌های مختلف ببینیم و به‌جای تکیه بر تصور و برداشت شخصی، بر پایه دانش و تجربه تصمیم بگیریم.
 
 پنجره‌ای برای عبور از خودمحوری
رئیس‌جمهوری در بخش دیگری از سخنانش، بر نقش کتابخوانی در گسترش افق فکری انسان تأکید کرد و افزود: «کتاب ذهن انسان را تا افق‌های دور می‌برد و نگاه او را به جهان گسترده‌تر می‌کند. وقتی درباره آسمان، زمین، کهکشان‌ها و عظمت جهان مطالعه می‌کنیم، متوجه می‌شویم که انسان در برابر این گستره عظیم چه اندازه کوچک است. با چنین نگاهی، غرور، خودبزرگ‌بینی و منیت انسان فرو می‌ریزد و بهتر درک می‌کند که نباید بر سر مسائل کوچک با یکدیگر درگیر شود.» پزشکیان با اشاره به اهمیت مطالعه شاهنامه و آموزه‌های اخلاقی و اجتماعی آن نیز گفت: «در شاهنامه نیز می‌توان درس‌های ارزشمندی درباره زندگی، حرص، طمع، غرور، خودخواهی و پیامدهای رفتار انسان‌ها یافت. وقتی سرگذشت گذشتگان را می‌خوانیم، درمی‌یابیم کسانی که با گذشت، مهربانی و در خدمت مردم بودن زندگی کردند، چه جایگاهی داشته‌اند و در مقابل، کسانی که گرفتار حرص، غرور و منیت شدند، چه سرنوشتی پیدا کردند. این تجربه‌ها در کتاب‌ها ثبت شده‌اند تا نسل‌های بعد بتوانند از آنها درس بگیرند. مطالعه به انسان کمک می‌کند از خودمحوری فاصله بگیرد، دیگران را بهتر درک کند و با نگاه بازتری درباره مسائل قضاوت کند. کتاب فقط برای خواندن نیست؛ باید از آن درس بگیریم و آموخته‌های خود را در زندگی و رفتارمان اجرا کنیم. ممکن است انسان کتاب بخواند، اما همچنان دروغ بگوید، تهمت بزند، به دیگران توهین کند و رفتار نادرستی داشته باشد. چنین مطالعه‌ای زمانی به نتیجه می‌رسد که دانش و آگاهی در اخلاق، رفتار و شیوه زندگی انسان اثر بگذارد.» رئیس‌جمهوری با اشاره به درس‌های اخلاقی شاهنامه و دیگر کتب شاعران و بزرگان تمدن ایران زمین، تأکید کرد: «در شاهنامه، داستان‌ها و روایت‌ها در قالب شعر بیان شده‌اند، اما در پس هر کلمه و هر داستان، مفاهیم عمیقی نهفته است.»
دکتر پزشکیان با اشاره مجدد به آموزه‌های قرآن کریم و تأکید بر مفاهیم رحمت، مهربانی و اصلاح در این کتاب آسمانی گفت: «حتی در آغاز قرآن کریم، با نام خداوندی مواجه می‌شویم که رحمتگر و مهربان است. بنابراین کسی که در مسیر آموزه‌های دینی حرکت می‌کند، باید اهل مهربانی، گذشت و رحمت باشد و از کینه، نفرت و خودخواهی فاصله بگیرد. هدف از آموزش و آگاهی، رهایی انسان از نادانی و رسیدن به شناخت و اصلاح است. نادانی و تصمیم‌گیری بدون آگاهی، انسان و جامعه را از مسیر عزت و سربلندی دور می‌کند. اگر می‌خواهیم جامعه‌ای آگاه و سربلند داشته باشیم، باید به کتاب و دانش مراجعه کنیم و آموخته‌ها را در عمل به کار ببندیم.»
 
 اهمیت توسعه کتابخانه‌های سیار
رئیس‌جمهوری در بخش دیگری از سخنان خود بر ضرورت توجه به نیازهای متفاوت مخاطبان در مناطق مختلف کشور، بر اهمیت توسعه خدمات کتابخانه‌های سیار تأکید کرد و افزود: «کتابخانه‌های سیار باید متناسب با شرایط و نیازهای هر منطقه خدمات ارائه کنند. نیازهای کودکان، جوانان و بزرگسالان در مناطق مختلف یکسان نیست و ممکن است در یک منطقه موضوعات کشاورزی و در منطقه‌ای دیگر مسائل صنعتی و تخصصی اولویت داشته باشد. باید متناسب با نیاز هر منطقه، کتاب‌های مناسب را در اختیار مردم قرار داد تا بتوانند از این منابع برای افزایش دانش و توانمندی‌های خود استفاده کنند. برخی کتاب‌ها نیز جنبه عمومی دارند و برای همه گروه‌های جامعه قابل استفاده‌اند؛ اما در کنار آنها باید به نیازهای اختصاصی مخاطبان نیز توجه داشت.» پزشکیان با قدردانی از کتابداران کتابخانه‌های سیار که با حضور در شهرها و روستاها، خدمات کتابخانه‌ای را به کودکان و خانواده‌ها می‌رسانند، گفت: «تلاش کسانی که در شهر به شهر و روستا به روستا حرکت می‌کنند و با کودکان می‌نشینند، کتاب می‌خوانند و تجربه‌ها را در اختیار آنان قرار می‌دهند، بسیار ارزشمند است. این فعالیت‌ها می‌تواند در آموزش نسل آینده، افزایش آگاهی و تغییر نگرش و رفتار کودکان تأثیرگذار باشد.»
رئیس‌جمهوری با اشاره به نقش معلمان، استادان و شیوه ارتباط با مخاطبان در ترویج علم و مطالعه، افزود: «نوع پیام‌رسانی و شیوه ارتباط برقرار کردن با انسان‌ها، هنری است که نباید آن را ساده و کم‌اهمیت تلقی کرد. همه ما تجربه معلمانی را داشته‌ایم که شیوه تدریسشان باعث شده به یک درس علاقه‌مند شویم و در مقابل، معلمانی که به دلیل نحوه ارائه مطالب، علاقه ما را به همان درس از بین برده‌اند. گاهی انسان می‌خواهد فرد دیگری را هدایت کند، اما به‌ جای فراهم کردن زمینه شناخت و انتخاب، به او دستور می‌دهد که چه کاری انجام دهد. در چنین شرایطی ممکن است مخاطب در برابر آن موضع بگیرد. کتاب این فرصت را فراهم می‌کند که انسان خودش بخواند، فکر کند، بسنجد و به قضاوت برسد. به این ترتیب، تغییر نگرش و رفتار می‌تواند از درون خود فرد آغاز شود.»
به گفته رئیس‌جمهوری، یکی از اقدامات مؤثر در حوزه کتاب، ضرورت توجه به جذابیت و کیفیت ارائه کتاب به مخاطبان است؛ ضرورتی که پیگیری آن باید منجر به افزایش علاقه‌مندی افراد، به‌ویژه کودکان و نوجوانان، به مطالعه شود تا از آن طریق، کتاب بتواند در زندگی آنها جایگاه واقعی پیدا کند.
 
« برخاستن از فقر »
کتاب پیشنهادی پزشکیان
رئیس‌جمهوری در بخش پایانی سخنان خود با اشاره به اهمیت بهره‌مندی از تجربه کشورهای موفق در مسیر توسعه، مدیران و مسئولان را به مطالعه کتاب «برخاستن از فقر» توصیه کرد و گفت: «مدیران باید این کتاب را بخوانند و بررسی کنند که کشورهای مواجه با فقر و مشکلات اقتصادی چگونه توانسته‌اند در فاصله چند دهه مسیر پیشرفت را طی کنند و به جایگاه متفاوتی در جهان برسند. باید ببینیم آنها چه کردند، از چه تجربه‌هایی بهره گرفتند و چگونه توانستند بر مشکلات خود غلبه کنند. ما نیز می‌توانیم با تکیه بر دانش، آگاهی و تجربه‌های درست، بر سختی‌ها و مشکلات موجود غلبه کنیم. برای این کار بیش از هر چیز به علم و دانایی نیاز داریم. باید دست به دست هم بدهیم تا کشورمان را به جایگاه شایسته‌ای از عزت و سربلندی برسانیم. این مسیر نیازمند آگاهی، یادگیری، اصلاح رفتار و استفاده از تجربه‌های ارزشمند بشری است.» پزشکیان در پایان ابراز امیدواری کرد که هفته کتاب فرصتی برای اصلاح رفتارها، تقویت فرهنگ مطالعه و بهره‌گیری بیشتر از تجربه‌های ارزشمند در مسیر رشد و توسعه جامعه باشد و تأکید کرد: «فراموش نکنیم که ما برای مردم هستیم و باید خدمتگزار مردم باشیم.»

رهبر شهید
پرچمدار کتاب و کتابخوانی
سیدعباس صالحی، وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی نیز در این مراسم با تبریک هفته کتاب به ناشران، نویسندگان، مترجمان، کتاب‌فروشان و کتابداران، از تلاش فعالان عرصه قلم و فرهنگ مکتوب کشور قدردانی کرد. او با اشاره به نامگذاری ۲۴ آبان‌ماه به نام علامه طباطبایی، از جایگاه علمی و اندیشه‌ای این شخصیت برجسته تجلیل کرد و گفت: «امسال در کنفرانس یونسکو برای سال‌های ۲۰۲۶ و ۲۰۲۷، از علامه طباطبایی به‌ عنوان یکی از شخصیت‌های علمی جهان یاد شده است و امیدواریم با همکاری ایران و جهان اسلام، نام این شخصیت بزرگ در میان مشاهیر علمی جهان در یونسکو ثبت شود. علامه طباطبایی تنها یک مؤلف و دانشمند نبود، این شخصیت گران‌قدر توانست دانش‌های مختلف علوم اسلامی را از مرحله انتقال و نوآوری به مرحله نظریه‌پردازی وارد کند.» صالحی در ادامه با گرامیداشت یاد و نام رهبر شهید، فقدان ایشان را ضایعه‌ای بزرگ برای کشور و به‌ویژه عرصه فرهنگ مکتوب دانست و افزود: «عرصه و جریان فرهنگ مکتوب، پشتوانه بزرگی را از دست داد. سخنانی که در ابتدای برنامه درباره کتابخوانی ایشان پخش شد، نشان می‌دهد که رهبر شهید هم تعلق خاطر ویژه‌ای به کتاب داشتند و هم با جدیت دغدغه این حوزه را دنبال می‌کردند. ایشان فرموده بودند، دغدغه من کتاب و کتابخوانی است و اگر قرار باشد روزانه یک ساعت صحبت کنم تا مردم کتابخوان شوند، حاضرم روزی یک ساعت و نیم درباره کتاب سخن بگویم. یاد و خاطره رهبر شهید را که همواره علمدار و پرچمدار کتاب و کتابخوانی و پیشتاز این عرصه بودند، گرامی می‌داریم.»
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی در بخش دیگری از سخنان خود با قدردانی از حضور رئیس‌جمهوری در آیین گرامیداشت روز کتاب، کتابخوانی و کتابدار، گفت: «با وجود مشغله‌های فراوان و مسئولیت‌های سنگینی که بر دوش رئیس‌جمهوری قرار دارد، حضور ایشان در این مراسم نشان‌دهنده دغدغه و توجه به موضوع کتاب و کتابخوانی است. حضور رئیس‌جمهوری در نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور، پیامی نمادین برای توجه به عرصه فرهنگ مکتوب کشور دارد و نشان می‌دهد با وجود شرایط خاص کشور و داغ فقدان رهبر شهید، مسئولان و مقامات عالی کشور اهمیت کتاب و کتابخوانی را فراموش نکرده‌اند و همچنان پشتیبان این حوزه 
هستند.» صالحی، در ادامه با اشاره به نتایج آخرین نظرسنجی انجام‌شده در حوزه کتاب، درباره نوع قالب مطالعاتی مخاطبان، گفت: «بر اساس این پیمایش، ۵۷.۸ درصد مخاطبان کتاب کاغذی، ۱۲.۷ درصد کتاب الکترونیک، ۱۵.۲ درصد کتاب صوتی و ۱۴.۲ درصد نیز هر سه قالب را مطالعه می‌کنند. این پیمایش نشان می‌دهد کاغذ همچنان کالایی اساسی است و کتاب کاغذی اصلی‌ترین حلقه اتصال مخاطبان به فرهنگ مکتوب کشور به شمار می‌رود. بخش اصلی کتابخوانان کشور نیز فرهنگ و دانش خود را از طریق کتاب کاغذی تأمین می‌کنند. با حمایت دولت و برگزاری جلسات مشترک و همکاری بانک مرکزی و وزارت صمت، با وجود تلاطم‌های موجود در بازار کاغذ، ۲۰ میلیون دلار ارز برای تأمین کاغذ مورد نیاز حوزه نشر و کتاب در شرایط جنگی اختصاص یافته که این اقدام نشانه‌ای از تداوم اولویت‌بخشی دولت به مسأله کاغذ و حمایت از فرهنگ مکتوب کشور  است.»
 
 ضرورت حمایت از سبد فرهنگی خانوار
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی با اشاره به بخش دیگری از نتایج نظرسنجی حوزه کتاب، درباره میزان خرید کتاب توسط مخاطبان، گفت: «بر اساس این پیمایش، میانگین خرید کتاب از ۱۱ جلد در سال گذشته به ۸.۶ جلد در سال‌جاری کاهش یافته است که این آمار ضرورت توجه بیشتر به وضعیت اقتصادی و فرهنگی خانواده‌ها را نشان می‌دهد و این شرایط نیازمند حمایت دولت از سبد فرهنگی خانوار است؛ هرچند از محدودیت‌ها و مضیقه‌های دولت نیز آگاه هستیم. در این نظرسنجی، ۱۲.۲ درصد از پاسخگویان اعلام کرده‌اند که عضو کتابخانه هستند. نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور با افتتاح ۶۰ کتابخانه، ۲۵ هزار مترمربع به فضای کتابخوانی کشور افزوده است. همچنین با افتتاح ۳۴ کتابخانه سیار، تعداد کتابخانه‌های سیار کشور به ۱۱۶ باب رسیده است. در حال حاضر ۳۰۰ پروژه کتابخانه‌ای در آستانه اتمام قرار دارد که با بهره‌برداری از آنها، ۳۰۰ هزار مترمربع به فضای کتابخوانی کشور اضافه خواهد شد.» 
بخش پایانی سخنرانی وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی بر ضرورت تقویت پیوند میان کتابخانه‌ها و مدارس برای افزایش دسترسی دانش‌آموزان به منابع مطالعاتی اختصاص یافت. به گفته صالحی، کتابخانه‌ها و مدارس می‌توانند دسترسی دانش‌آموزان به کتاب را افزایش دهند و این اتفاق به تربیت نسلی منتقد کمک خواهد کرد.