ایران به درخواست تازه آژانس برای انجام بازرسی های جدید پاسخ داد
مطالبه بازرسی در شرایط فعلی توجیه ندارد
رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی در شرایطی که پیامدهای حملات نظامی آمریکا و رژیم صهیونیستی به زیرساختهای هستهای ایران همچنان بر مناسبات تهران و آژانس سایه انداخته است، بار دیگر با طرح ادعاهایی درباره فقدان اطلاعات از وضعیت تأسیسات هستهای ایران، خواستار ازسرگیری فوری فعالیتهای بازرسی و راستیآزمایی در کشور شده است؛ موضعی که در امتداد رویکرد ماههای اخیر او بیش از آنکه ناظر بر الزامات فنی و حقوقی نظارت هستهای باشد، بر مطالبه دسترسی به تأسیساتی متمرکز شده است که پیشتر هدف حملات نظامی قرار گرفتهاند، بیآنکه آژانس تاکنون مسئولیت خود را در قبال تعرض آشکار به تأسیسات
هستهای تحت پادمان بهطور روشن ایفا کرده باشد. آنچه در روایت آژانس غایب مانده، شرایطی است که اساساً محدودیتهای کنونی دسترسی را رقم زده است؛ تأسیسات هستهای ایران در پی تجاوز نظامی و حملات مستقیم به زیرساختهایی آسیب دیدهاند که فعالیت آنها تحت نظارتهای پادمانی قرار داشته است. از همین رو، تقلیل مسأله به درخواست دسترسی فوری، بدون توجه به الزامات ایمنی، ملاحظات امنیتی و ضرورت تدوین سازوکارهای فنی متناسب با شرایط پس از حمله، تصویری ناقص و یکسویه از واقعیت موجود ارائه میکند.
دسترسی در گرو تعیین تکلیف مسئولیتها
درخواست ادعایی گروسی در حالی بار دیگر تکرار شده است که چند روز پیش اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه در تشریح آخرین وضعیت همکاریهای هستهای ایران با آژانس به سفر اخیر بازرسان این نهاد به کشور اشاره کرد و گفت بازرسان آژانس حدود ۱۰ روز پیش برای انجام بازرسیهای دورهای از نیروگاه هستهای بوشهر وارد ایران شدند. به گفته او دامنه این بازرسیها به نیروگاه بوشهر و آن دسته از تأسیسات هستهای محدود بوده است که در شرایط کنونی امکان فراهمسازی مقدمات لازم برای انجام بازرسی از آنها وجود داشته است؛ بنابراین، برخلاف تصویری که ممکن است از مواضع اخیر آژانس القا شود، همکاریهای نظارتی ایران بهطور کامل متوقف نشده، بلکه متناسب با وضعیت متفاوت تأسیسات و ملاحظات ناشی از حملات نظامی، در چارچوبی مشخص ادامه یافته است.
بقایی در توضیح دلایل محدودیت دسترسی به برخی دیگر از مراکز هستهای کشور نیز با اشاره به آسیبدیدگی تأسیسات، تأکید کرد که در شرایط فعلی، پروتکل و سازوکار مشخصی برای بازرسی از مجموعههای آسیبدیده وجود ندارد و خود آژانس نیز دستورالعمل معینی برای انجام چنین بازرسیهایی در اختیار ندارد. سخنگوی وزارت امور خارجه همچنین با یادآوری تهدیدهای مستمر آمریکا علیه تأسیسات هستهای ایران، تأکید کرد که در چنین فضایی، طرح مطالبه بازرسی از مراکز آسیبدیده، بدون فراهم شدن مقدمات و تضمینهای لازم، از توجیه کافی برخوردار نیست. در واقع، نمیتوان از یکسو تهدید نظامی علیه زیرساختهای هستهای ایران را نادیده گرفت و از سوی دیگر، بدون تعیین تکلیف پیامدهای این حملات، خواستار بازگشت فوری بازرسان به همان مجموعهها شد.
گروسی طی ماههای اخیر بارها با تکرار درخواست بازرسی از تأسیسات آسیبدیده نطنز، اصفهان و فردو بر ضرورت احیای دسترسی بازرسان به سایتهای کلیدی هستهای ایران تأکید کرده است. مدیرکل آژانس در اظهارات خود مدعی شده که از زمان جنگ ۱۲روزه ایران و رژیم صهیونیستی، بازرسان این نهاد از دسترسی به سایتهای هستهای ایران محروم ماندهاند.
با این حال، نقطه اصلی مناقشه در مواضع گروسی، تأکید مکرر بر محدودیت دسترسیها در کنار سکوت معنادار او درباره ماهیت و تبعات حملات نظامی آمریکا به تأسیسات هستهای ایران است.
پیش از این محمد اسلامی، رئیس سازمان انرژی اتمی با تأکید بر ضرورت تعیین موضع روشن آژانس درباره حمله به تأسیسات هستهای ایران، دسترسی به سایتهای آسیبدیده را منوط به تدوین دستورالعملهای جدید دانسته بود.
این در حالی است که گروسی همچنان بر ازسرگیری فوری بازرسیها اصرار دارد. به این ترتیب، اختلاف کنونی تهران و آژانس به چگونگی تعریف مسئولیتهای نظارتی در شرایط پس از تعرض نظامی بازمیگردد؛ جایی که ایران بر ضرورت رعایت ملاحظات ایمنی و تدوین سازوکارهای متناسب و جدید تأکید دارد اما مدیرکل آژانس میکوشد مطالبه دسترسی را به محور اصلی مناسبات تبدیل کند، بیآنکه ابتدا درباره مسئولیت این نهاد در قبال حمله به تأسیسات تحت نظارتش پاسخ روشنی ارائه دهد.

