به بهانه نمایش آثار کمتر دیده شده تاریخ سینمای ایران در موزه سینما
ضرورت احیای فیلمخانه ملی
رضا صائمی / مجموعه‌ای از آثار کمتر دیده شده و ارزشمند تاریخ سینمای ایران، طی روزهای ۲۵ تا ۲۷ آبان‌ماه در سالن فردوس موزه سینما به نمایش درمی‌آیند. این برنامه سه‌روزه با حضور فیلمسازان، پژوهشگران و منتقدان، فرصتی برای تماشای دوباره بخشی از میراث تصویری ایران و گفت‌وگو درباره تجربه‌های هنری نسل‌های مختلف فراهم می‌کند. آثاری از اسفندیار احمدیه، جعفر تجارتچی، ابراهیم گلستان، منوچهر طیاب، خسرو سینایی و دیگر پیشگامان سینما در این برنامه روی پرده می‌روند؛ آثاری که پیش‌تر در جشنواره فیلم کوتاه تهران نیز نمایش داده شده‌اند. اهمیت چنین رویدادی را نباید صرفاً در نمایش چند فیلم قدیمی یا زنده کردن خاطرات سینمایی جست‌وجو کرد. مسأله مهم‌تر، بازخوانی تاریخی است که بخش قابل‌توجهی از آن در معرض فراموشی قرار دارد. بخش مهمی از این تاریخ در آثار کوتاه، مستند و تجربی فیلمسازانی نهفته است که در شکل‌گیری هویت بصری سینمای ایران سهم داشته‌اند. از این منظر، نمایش آثار پیشگامان سینمای کوتاه و مستند، فرصتی برای شناخت ریشه‌های تجربه‌گرایی در سینمای ایران است. سینمای کوتاه همواره آزمایشگاه خلاقیت بوده و بسیاری از ایده‌ها و شیوه‌های بیانی، پیش از ظهور در سینمای بلند، در همین عرصه آزموده شده‌اند. تماشای دوباره این آثار می‌تواند نسبت نسل امروز را با گذشته سینمایی خود بازتعریف کند و نشان دهد بسیاری از دغدغه‌های فرمی و مضمونی سینمای امروز، ریشه در تجربه‌های چند دهه پیش دارند. در کنار ارزش چنین برنامه‌هایی، باید به ضرورتی بنیادین اشاره کرد: احیا، تقویت و فعال‌سازی فیلمخانه ملی ایران. اگر قرار است میراث سینمایی کشور به نمایش‌های مناسبتی محدود نماند، وجود نهادی تخصصی برای گردآوری، حفاظت، مرمت، طبقه‌بندی و عرضه آثار ضروری است. فیلمخانه ملی نباید صرفاً مخزنی برای نگهداری حلقه‌های فیلم و اسناد باشد، بلکه باید به مرکزی زنده برای پژوهش، آموزش، نمایش و بازتولید حافظه تاریخی سینمای ایران تبدیل شود. بسیاری از آثار قدیمی، به‌ویژه فیلم‌های کوتاه و مستند، به دلیل محدودیت نسخه‌های موجود، شرایط نامناسب نگهداری و فقدان دسترسی عمومی، در معرض آسیب یا فراموشی قرار دارند. فیلمی که امکان تماشایش وجود ندارد، به‌تدریج از حافظه جمعی نیز خارج می‌شود. از همین رو، فیلمخانه ملی باید پیوند میان گذشته و آینده سینمای ایران باشد؛ نهادی که علاوه بر صیانت از نسخه‌های باقی‌مانده، با مرمت دیجیتال، ایجاد آرشیوی قابل جست‌وجو، انتشار اسناد و فراهم کردن دسترسی پژوهشگران و علاقه‌مندان، میراث سینمایی را از انزوا خارج کند.
