سامان مرادحسینی
فعال حوزه روستا

رونق گردشگری در روستاها و مناطق ییلاقی، هرچند فرصتی مغتنم برای پویایی اقتصاد محلی و معرفی اصالت‌های فرهنگی است، اما گاه با چالش‌هایی همراه می‌شود که شأن میزبانی و حرمت طبیعت را تحت‌تأثیر قرار می‌دهد. پسماندهای رهاشده در دامن طبیعت، بیش از آنکه حاصل بی‌مبالاتی باشد، گاه بازتاب یک «سردرگمی زیرساختی» است؛ جایی که گردشگرِ دغدغه‌مند نیز برای مدیریت پسماند خود دچار چالش می‌شود.
در بازدیدهای میدانی از تفرجگاه‌های روستایی، مکرراً با این صحنه مواجه می‌شویم که خانواده‌ها پس از گذراندن ساعاتی در طبیعت، کیسه‌های پسماند خود را در دست دارند اما مقصدی برای تحویل آن پیدا نمی‌کنند. نبود مخازن جمع‌آوری پسماند در نقاط پرتردد و استراحتگاه‌ها، ناخواسته به انباشت این کیسه‌ها در حاشیه جاده‌ها و عرصه‌های طبیعی می‌انجامد؛ رویدادی که پیش از آسیب به منظر بصری، گویای یک خلأ برنامه‌ریزی در مقصدهای نوظهور گردشگری است. نکته تأمل‌برانگیزتر، وجود تابلوهای هشدار و انذار در برخی از این مناطق است؛ در حالی که در شعاع دید این تابلوها، حتی یک زیرساخت ساده برای عمل به توصیه‌ها تعبیه نشده است. این فاصله میان «انتظار از شهروند» و «تجهیز فضا»، نیازمند بازنگری در رویکردهای مدیریتی است و نشان می‌دهد که نظارت و هشدار، بدون پشتیبانی امکانات اولیه به نتیجه مطلوب نمی‌رسد.
با این همه، حضور شهروندان مسئولیت‌پذیری که پسماندهای خود و حتی باقی‌مانده‌های دیگران را تا مخازن حاشیه راه‌ها حمل می‌کنند، سرمایه اجتماعی ارزشمندی است. این مشارکت مدنی، گواهی بر علاقه‌مندی عمومی به صیانت از محیط زیست است، اما پایداری آن در گرو حمایت متولیان محلی با توسعه زیرساخت‌های متناسب خواهد بود. برای بهبود و نظام‌مند کردن این وضعیت، گام‌های زیر به عنوان پیشنهادهای کارشناسی مطرح می‌شود:
۱. تجهیز مبادی و نقاط توقف به مخازن دردار و استاندارد پسماند در حاشیه راه‌ها و تفرجگاه‌ها؛ اقدامی کم‌هزینه که می‌توان با جلب مشارکت جوامع محلی و مالکان محلی به سرعت آن را اجرایی کرد.
۲. مدیریت و تخلیه منظم مخازن؛ امری کلیدی برای جلوگیری از سرریز شدن و حفظ اعتماد گردشگران به سیستم پاکسازی منطقه.
۳. تقویت پیوست‌های فرهنگی با بهره‌گیری از رسانه‌ها و تشکل‌های مدنی؛ به منظور آگاهی‌بخشی به گردشگران جهت مدیریت پسماند سفر و تکریم جوامع روستایی به عنوان میزبانان اصلی این اقلیم‌ها.
طبیعت روستاهای ما، خانه‌ای است که هر هفته پذیرای هزاران میهمان مشتاق است. صیانت از این بستر ارزشمند، نیازمند طراحی هم‌راستا میان مسئولیت فردی میهمان و وظیفه زیرساختی میزبان است. با نگاهی ایجابی و همدلانه می‌توان این چالش کوچک را به فرصتی برای ارتقای فرهنگ گردشگری پایدار و صمیمی‌تر کردن پیوند میان شهر و روستا بدل ساخت.