تحریم به دامنه‌های وب‌سایت‌ها رسید
میترا جلیلی
دبیر گروه علم و فناوری
همین چند روز پیش بود که مرکز مدیریت راهبردی افتا با صدور یک هشدار عملیاتی، از مدیران ارشد فناوری اطلاعات و امنیت سایبری سازمان‌ها و نهادهای ایرانی خواست برای انتقال وب‌سایت‌ها و سرویس‌های آنلاین خود از دامنه‌های بین‌المللی به دامنه ملی «ir.» اقدام کنند. افتا دلیل این هشدار را احتمال قطع ناگهانی دسترسی سازمان‌های ایرانی به دامنه‌های بین‌المللی مانند «com»، «.net.» و «org.» در نتیجه تحریم‌های یک‌جانبه عنوان کرده بود.
این هشدار اگرچه در ابتدا با واکنش گسترده‌ای از سوی بسیاری از شرکت‌ها و وب‌سایت‌ها همراه نشد، اما طی دو روز گذشته، اختلال در دسترسی به دامنه چند وب‌سایت ایرانی، بار دیگر اهمیت این موضوع را به صدر توجهات بازگردانده است.
از ورزش۳ تا ویرگول
طی دو روز گذشته، دامنه چند وب‌سایت ایرانی از جمله «ورزش۳»، «تترلند»، «ویرگول» و «هوشا» از دسترس خارج شده‌اند. برخی کارشناسان احتمال می‌دهند این اتفاق‌ها با محدودیت‌های ناشی از تحریم‌ها ارتباط داشته باشد؛ موضوعی که در صورت تداوم، می‌تواند کسب‌وکارهای آنلاین بیشتری را تحت تأثیر قرار دهد.
نخستین وب‌سایتی که با این مشکل مواجه شد، ورزش۳ بود و پس از آن، صرافی رمزارز تترلند نیز اختلال در دسترسی به دامنه خود را تجربه کرد. البته ورزش۳ پیش از این دامنه varzesh3.ir را نیز فعال کرده بود و به محض بروز اختلال در دامنه بین‌المللی، نشانی جایگزین در اختیار کاربران قرار گرفت.
صرافی رمزارز تترلند نیز پس از مواجه شدن با این مشکل، دامنه tetherland.ir را جایگزین کرد و در اطلاعیه‌ای اعلام کرد که دارایی‌های کاربران در امنیت کامل قرار دارد.
ماجرا اما به همین‌جا ختم نشد و روز گذشته، دومینوی اختلال در دامنه‌ها، تا زمان تنظیم این گزارش، به ویرگول و هوشا نیز رسید.
نکته قابل توجه این است که ویرگول از دامنه «com.» استفاده نمی‌کرد و دامنه آن با پسوند«io.» ثبت شده بود. همین موضوع باعث شده برخی کارشناسان احتمال دهند دامنه محدودیت‌های اعمال‌شده گسترده‌تر از آن چیزی باشد که پیش‌تر تصور می‌شد و کسب‌وکارها باید هرچه سریع‌تر برای برخورداری از دامنه ملی اقدام کنند.
ویرگول، پلتفرم عمومی انتشار محتوای متنی، در اطلاعیه‌ای از مسدود شدن دامنه خود بدون اطلاع‌رسانی قبلی خبر داد و اعلام کرد اطلاعات این دامنه نیز از پنل GoDaddy حذف شده است. GoDaddy یکی از بزرگ‌ترین شرکت‌های ارائه‌دهنده خدمات ثبت دامنه و میزبانی وب در جهان به شمار می‌رود.
هوشا نیز در اطلاعیه‌ای اعلام کرد اختلال در سرویس‌دهی برخی دامنه‌های بین‌المللی «com.» مرتبط با وب‌سایت‌های ایرانی، از سوی شرکت ارائه‌دهنده خدمات خارجی ایجاد شده و ارتباطی با زیرساخت فنی این پلتفرم یا نهادهای داخلی کشور ندارد. این پلتفرم همچنین تأکید کرد هیچ‌گونه هک، نفوذ امنیتی یا اختلالی در اطلاعات کاربران رخ نداده و حساب‌ها و پروژه‌های کاربران بدون تغییر محفوظ هستند. هوشا با معرفی دامنه جدید hoosha.ai، دسترسی کاربران به خدمات خود را برقرار کرد.
محدودیت در ارائه خدمات ثبت دامنه به کسب‌وکارهای ایرانی، موضوع تازه‌ای نیست و پیش از این نیز مشکلات مشابهی برای برخی وب‌سایت‌ها، از جمله خبرگزاری فارس، رخ داده بود.
نقشه پنج‌مرحله‌ای افتا
برای مهاجرت به دامنه ملی
پیش از بروز اختلال‌های اخیر، افتا هشدار داده بود که دامنه‌های بین‌المللی در برابر تحریم‌ها و محدودیت‌های خارجی آسیب‌پذیر هستند و سازمان‌ها ممکن است ناگهان دسترسی به پورتال‌ها و خدمات آنلاین خود را از دست بدهند.
این مرکز با تأکید بر ضرورت حفظ تداوم خدمات دیجیتال و تضمین دسترس‌پذیری سکوهای آنلاین در سطح ملی، یک نقشه‌راه پنج‌مرحله‌ای برای مهاجرت به دامنه ملی ارائه کرده است. افتا توصیه کرده است سازمان‌ها دامنه ملی خود را منحصراً با شناسه و مالکیت حقوقی سازمان ثبت کنند و از ثبت دامنه به نام اشخاص حقیقی اجتناب شود. این اقدام با هدف تثبیت مالکیت قانونی دامنه و کاهش خطر بروز مشکلات ناشی از تعلیق‌های ناگهانی انجام می‌شود.
مرحله دوم، مهاجرت کامل خدمات و تست پایداری است.در این مرحله، تمامی خدمات و سرویس‌های وب‌سایت باید به‌طور کامل روی دامنه جدید راه‌اندازی شوند. پس از آن، انجام تست‌های یکپارچگی
(Integration Testing) و بررسی دسترس‌پذیری تمامی زیرسامانه‌ها، لینک‌ها و خدمات ضروری است.
مرحله سوم، ریدایرکت دائمی دامنه قبلی است.افتا استفاده از ریدایرکت دائمی
HTTP 301 را برای هدایت ترافیک دامنه بین‌المللی قبلی به دامنه جدید توصیه کرده است. این اقدام می‌تواند از سردرگمی کاربران و هدررفت ترافیک ورودی جلوگیری کند؛ البته اجرای آن به حفظ مالکیت و دسترسی مدیریتی دامنه قبلی وابسته است.
مرحله چهارم هم بازنگری وابستگی‌های فنی و امنیتی است.سازمان‌ها باید وابستگی‌های فنی خود را به‌طور کامل بررسی کنند. این وابستگی‌ها شامل رکوردهای DNSSEC، گواهینامه‌های TLS/SSL، سرورهای ایمیل سازمانی، توکن‌های احراز هویت متمرکز،
APIها و سازوکارهای مپینگ خارجی است.هدف از این بازنگری، جلوگیری از باقی ماندن نقاط شکست منفرد (Single Point of Failure) یعنی نقاطی که اختلال در آنها می‌تواند کل سامانه را از کار بیندازد.
پنجمین مرحله هم اطلاع‌رسانی رسمی به کاربران و ذی‌نفعان است و سازمان‌ها باید از طریق کانال‌های رسمی خود، مخاطبان، ذی‌نفعان و شرکای تجاری را از تغییر نشانی وب‌سایت و خدمات آنلاین آگاه کنند تا دسترسی به سرویس‌ها بدون اختلال ادامه یابد.
ثبت دامنه ملی کافی نیست
مهاجرت کامل زیرساخت ضروری است
افتا البته تأکید کرده است این اقدامات باید پیش از بروز هرگونه اختلال یا محدودیت خارجی تکمیل شوند. به گفته این مرکز، صرف ثبت دامنه.ir کافی نیست و سازمان‌ها باید چرخه کامل مهاجرت را اجرا کنند، شاخص‌های سطح توافقنامه دسترس‌پذیری
(Availability SLAs) را بسنجند و آزمون‌های بازیابی را نیز انجام دهند.
افتا از دستگاه‌ها و سازمان‌های دارای زیرساخت حیاتی خواسته است گزارش پیشرفت و نتایج اجرای این اقدامات را به مرکز ارسال کنند تا امکان رصد وضعیت کلی و هماهنگی بهتر طرح‌های صیانت سایبری فراهم شود.
اختلال‌های اخیر بار دیگر نشان داد وابستگی کسب‌وکارهای ایرانی به زیرساخت‌های بین‌المللی، می‌تواند به یکی از نقاط آسیب‌پذیری اقتصاد دیجیتال کشور تبدیل شود واگر محدودیت‌ها ادامه پیدا کند، احتمال بروز مشکلات مشابه برای شرکت‌ها و پلتفرم‌های بیشتری وجود خواهد داشت. در چنین شرایطی، مهاجرت به دامنه ملی.ir دیگر صرفاً یک توصیه فنی نیست، بلکه اقدامی پیشگیرانه برای حفظ تداوم فعالیت کسب‌وکارهای آنلاین و کاهش وابستگی به زیرساخت‌های خارجی محسوب می‌شود.
