وزارت بهداشت، گردش ویروس‌های تنفسی را در پنج‌سطح رصد می‌کند
کرونا و آنفلوانزا در تور دیده‌بانی
آنفلوانزا، کرونا و ویروس‌های مختلف سرماخوردگی در گردش هستند. کارشناسان بهداشتی معتقدند، بر اساس الگوی سال‌های گذشته، موج‌های آنفلوانزا در ایران معمولاً از اواخر آبان و اوایل آذر آغاز می‌شود، اما با توجه به روند افزایشی ابتلا در برخی کشورهای دیگر، این احتمال وجود دارد که امسال گسترش بیماری در کشور زودتر از سال‌های قبل اتفاق بیفتد. هرچند کاهش مراودات بین‌المللی ممکن است بر کاهش میزان تأثیرپذیری ایران از روند شیوع بیماری در سایر کشورها اثر بگذارد، اما آمادگی برای مواجهه با موج احتمالی همچنان ضروری است. در همین رابطه قباد مرادی رئیس مرکز مدیریت بیماری‌های واگیر وزارت بهداشت از اجرای پنج روش مکمل برای پایش مستمر عفونت‌های تنفسی در کشور خبر داد. نظامی که با رصد بیماران سرپایی و بستری، بررسی عوامل عفونی، پایش ژنتیکی ویروس‌ها و دنبال کردن تحولات بین‌المللی، به شناسایی زودهنگام تغییرات بیماری‌ها و آمادگی نظام سلامت کمک می‌کند. دیده‌بانی بیماری‌های تنفسی یکی از ابزارهای مهم نظام سلامت برای شناسایی به‌موقع تغییرات الگوی ابتلا و پیشگیری از غافلگیری در برابر بیماری‌های واگیر است. در همین راستا، وزارت بهداشت با بهره‌گیری از پنج روش مکمل، گردش ویروس‌های تنفسی، بویژه کووید-۱۹ و آنفلوانزا را به شکل مستمر رصد می‌کند.
رئیس مرکز مدیریت بیماری‌های واگیر وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، با اشاره به اهمیت این نظام دیده‌بانی توضیح داد: «پایش مستمر عفونت‌های تنفسی امکان شناسایی تغییرات الگوی بیماری‌ها، تشخیص وضعیت‌های غیرعادی و فراهم شدن زمینه مداخلات به‌موقع را برای نظام سلامت فراهم می‌کند.» به گفته او، اولین بخش این نظام بر نمونه‌گیری هفتگی از بیماران سرپایی و بستری استوار است. در این روش، هر هفته از بیماران مراجعه‌کننده به یک مرکز سرپایی و یک مرکز بستری در هر یک از 15 دانشگاه علوم پزشکی منتخب نمونه‌گیری می‌شود تا میزان مثبت بودن آزمایش‌های کووید-19 و آنفلوانزا و روند تغییرات این دو بیماری مشخص شود. مرادی گفت: «روش دوم، پایش آزمایشگاهی ۲۱ عامل عفونی در چهار مرکز منتخب است. این بررسی با هدف شناسایی عوامل بیماری‌زای تنفسی در گردش و رصد تغییرات الگوی ابتلا انجام می‌شود. در سومین روش نیز نتایج آزمایش بیماران بستری از نظر ابتلا به کووید-۱۹ و آنفلوانزا مورد بررسی قرار می‌گیرد تا تصویری دقیق‌تر از وضعیت این عفونت‌ها در بیمارستان‌ها به دست آید.»
رئیس مرکز مدیریت بیماری‌های واگیر وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، پایش ژنتیکی سویه‌های ویروسی را چهارمین بخش نظام دیده‌بانی دانست و توضیح داد: «در این روش با استفاده از فناوری توالی‌یابی ژنتیکی، سویه‌های در گردش شناسایی و تغییرات احتمالی ژنتیکی آنها بررسی می‌شود. همچنین این اطلاعات به شناسایی تغییرات مهم ویروس‌ها از منظر سلامت عمومی کمک می‌کند.»
رصد وضعیت بین‌المللی عفونت‌های تنفسی و سویه‌های در گردش در سایر کشورها نیز پنجمین روش این نظام است. به گفته رئیس مرکز مدیریت بیماری‌های واگیر وزارت بهداشت، بررسی تحولات جهانی، امکان ارزیابی تهدیدهای احتمالی و افزایش آمادگی نظام سلامت برای مواجهه با تغییرات جدید را فراهم می‌کند. او با تأکید بر نقش مکمل این پنج روش گفت: «ترکیب داده‌های حاصل از این پایش‌ها، امکان ارائه تصویری جامع‌تر از وضعیت عفونت‌های تنفسی را فراهم می‌کند و به شناسایی افزایش گردش عوامل عفونی، تشخیص تغییرات غیرمعمول و ارزیابی به‌موقع خطرات احتمالی کمک می‌کند.»
اطلاع‌رسانی هفتگی
برای سه گروه
رئیس مرکز مدیریت بیماری‌های واگیر وزارت بهداشت با اشاره به انتشار هفتگی نتایج دیده‌بانی عفونت‌های تنفسی از حدود دو سال گذشته، گفت: «این اطلاع‌رسانی سه گروه اصلی، شامل مردم، پزشکان و کادر درمان و مدیران نظام سلامت را مخاطب قرار می‌دهد.» به گفته مرادی، انتشار این اطلاعات به مردم کمک می‌کند متناسب با وضعیت بیماری‌های تنفسی، توصیه‌های پیشگیرانه را رعایت کنند و مراقبت بیشتری از گروه‌های پرخطر، از جمله سالمندان، افراد دارای بیماری‌های زمینه‌ای و کسانی که سیستم ایمنی ضعیف‌تری دارند، انجام شود. پزشکان و کادر درمان نیز می‌توانند با آگاهی از روند گردش بیماری‌ها، در ارزیابی و مدیریت بیماران از این داده‌ها استفاده کنند. او گفت: «مدیران نظام سلامت نیز با اتکا به اطلاعات و روندهای ثبت‌شده می‌توانند برای برنامه‌ریزی، تخصیص ظرفیت‌ها و اجرای مداخلات متناسب با شرایط تصمیم‌گیری کنند.» مرادی، دریافت به‌موقع سیگنال‌های هشداردهنده، شناسایی وضعیت‌های غیرعادی و مدیریت مؤثر شرایط اضطراری را از اهداف اصلی این نظام برشمرد و گفت: «هرچه پوشش جغرافیایی و ظرفیت آزمایشگاهی دیده‌بانی گسترده‌تر شود، امکان شناسایی سریع‌تر تغییرات و اتخاذ تصمیم‌های مبتنی بر شواهد افزایش می‌یابد.»
رئیس مرکز مدیریت بیماری‌های واگیر وزارت بهداشت با اشاره به تأثیر شرایط ناشی از جنگ و محدودیت‌های تحریم بر توسعه زیرساخت‌های این حوزه، ابراز امیدواری کرد با عبور از این شرایط، امکان گسترش نظام دیده‌بانی در استان‌ها و مراکز بیشتر، تقویت توان آزمایشگاهی و افزایش تعداد عوامل عفونی تحت پایش فراهم شود؛ اقدامی که می‌تواند به ارتقای آمادگی نظام سلامت و شناسایی سریع‌تر تهدیدهای ناشی از بیماری‌های واگیر کمک کند.
