ابوالفضل نیکوکار
معاون اجتماعی و پیشگیری
 از وقوع جرم دادگستری تهران

سرقت از جمله جرایمی است که آثار آن فراتر از خسارت مالی مستقیم به فرد یا مجموعه‌ای که مال خود را از دست داده است، گسترش پیدا می‌کند. وقوع یک سرقت می‌تواند احساس امنیت را در میان اعضای خانواده، کارکنان یک مجموعه، ساکنان یک محله و حتی مشتریان و شهروندان یک منطقه تحت تأثیر قرار دهد. به همین دلیل، مواجهه با سرقت تنها به شناسایی مرتکب، کشف جرم و برخورد قانونی با سارق محدود نمی‌شود؛ بخش مهمی از مقابله با سرقت، پیشگیری از شکل‌گیری فرصت وقوع جرم است.
در نگاه پیشگیرانه، این پرسش مطرح است که چه عواملی می‌تواند وقوع سرقت را برای مرتکب آسان‌تر کند و چگونه می‌توان این فرصت‌ها را کاهش داد؟ گاهی یک درِ بدون قفل، خودرویی که برای مدت کوتاهی بدون مراقبت رها شده، تلفن همراهی که در معرض دید قرار گرفته یا یک واحد صنفی فاقد حداقل‌های حفاظتی، می‌تواند شرایطی ایجاد کند که احتمال وقوع سرقت افزایش 
یابد.
از سوی دیگر، پیشگیری تنها به رفتار فردی شهروندان محدود نیست. محیط، طراحی شهری، وضعیت اماکن، روشنایی معابر، تجهیزات نظارتی، نحوه حفاظت از اموال، فعالیت واحدهای صنفی و حتی بازار خرید و فروش کالاهای دست‌دوم، همگی می‌توانند در کاهش یا افزایش فرصت‌های وقوع سرقت مؤثر
 باشند.
از این منظر، آگاهی‌بخشی عمومی یکی از ابزارهای مهم پیشگیری است. شهروندی که بداند در چه شرایطی احتمال سرقت بیشتر است، چگونه از اموال خود حفاظت کند، هنگام مواجهه با موقعیت خطرناک چگونه رفتار کند و کالای مشکوک را چگونه تشخیص داده و گزارش کند، در واقع بخشی از فرایند پیشگیری را برعهده گرفته است.
 
خانه؛ پیشگیری از سرقت
 از پشت در منزل آغاز می‌شود
خانه برای هر خانواده محل امنیت و آرامش است، اما همین امنیت گاهی باعث می‌شود برخی نکات ساده حفاظتی نادیده گرفته شود. سرقت منزل الزاماً به معنای وجود تجهیزات پیچیده یا اقدامات حرفه‌ای از سوی سارق نیست؛ در برخی موارد، بی‌توجهی به اصول ابتدایی حفاظت می‌تواند فرصت مناسبی ایجاد کند.
یکی از نخستین اقدامات، اطمینان از بسته و قفل بودن تمامی درها و پنجره‌ها هنگام خروج از منزل است. این موضوع در مورد درهای تراس، پارکینگ، انباری و سایر ورودی‌هایی که ممکن است کمتر مورد توجه قرار گیرند نیز اهمیت دارد.
هنگام مسافرت نیز بهتر است از اعلام عمومی زمان خروج و مدت خالی بودن منزل در شبکه‌های اجتماعی خودداری شود. همچنین اگر خانه برای مدت طولانی خالی می‌ماند، استفاده از روشنایی مناسب و ایجاد نشانه‌هایی از حضور عادی ساکنان می‌تواند به کاهش جلب توجه کمک 
کند.
نگهداری کلید در محل‌هایی مانند زیرپادری، داخل گلدان یا سایر نقاط قابل حدس نیز اقدام مناسبی نیست. در ساختمان‌های آپارتمانی، توجه به امنیت پارکینگ، ورودی ساختمان، انباری‌ها و درهای مشترک نیز باید در کنار امنیت خود واحد مسکونی مورد توجه قرار گیرد.
  
تلفن همراه؛ مراقبت از یک وسیله و اطلاعات داخل آن
تلفن همراه امروزه فقط یک وسیله ارتباطی نیست. تصاویر، پیام‌ها، اطلاعات شخصی، حساب‌های کاربری، اطلاعات بانکی و بسیاری از داده‌های خصوصی افراد در آن نگهداری می‌شود. بنابراین سرقت تلفن همراه می‌تواند علاوه بر خسارت مالی، پیامدهای دیگری نیز داشته باشد.
در اماکن شلوغ، وسایل حمل‌ونقل عمومی، مراکز خرید و محل‌های پرتردد، بهتر است تلفن همراه در محلی نگهداری شود که دسترسی افراد دیگر به آن دشوار باشد.
هنگام استفاده از تلفن همراه نیز توجه به محیط اطراف اهمیت دارد. استفاده طولانی‌مدت و بی‌توجه به محیط، به‌خصوص در مکان‌های شلوغ یا هنگام تردد می‌تواند میزان توجه فرد به اطراف را کاهش دهد.
از سوی دیگر، اقدامات فنی نیز اهمیت زیادی دارند. قفل صفحه، رمز عبور مناسب، فعال‌سازی قابلیت ردیابی و تهیه نسخه پشتیبان می‌تواند در صورت سرقت از بخشی از خسارت‌ها جلوگیری کند.
همچنین شهروندان بهتر است اطلاعات ضروری مربوط به دستگاه خود، مانند مشخصات و شناسه‌های لازم برای شناسایی آن را در محل امنی نگهداری کنند.
 
واحدهای صنفی و اماکن؛ امنیت فقط به دوربین محدود نمی‌شود
واحدهای صنفی، فروشگاه‌ها، انبارها، کارگاه‌ها و سایر اماکن نیز باید به‌صورت دوره‌ای وضعیت حفاظتی خود را بررسی کنند.
گاهی تصور می‌شود نصب دوربین به معنای تأمین کامل امنیت است؛ در حالی که دوربین تنها یکی از اجزای سیستم حفاظتی است. روشنایی مناسب، استحکام درها و قفل‌ها، وضعیت کرکره، کنترل ورودی و خروجی، حفاظت از محل نگهداری اموال و بررسی نقاط کور نیز اهمیت دارند.
دوربین‌ها نیز باید در محل مناسب نصب شده و به‌صورت دوره‌ای از عملکرد صحیح آنها اطمینان حاصل شود. صرف وجود یک دوربین غیرفعال یا دوربینی که نقطه مهمی را پوشش نمی‌دهد، نمی‌تواند جایگزین یک سیستم حفاظتی مناسب باشد.
صاحبان واحدهای صنفی بهتر است در ساعات تعطیلی نیز وضعیت حفاظتی محل را بررسی کنند و در صورت مشاهده نقص، رفع آن‌را به تعویق نیندازند.
 خرید کالای دست‌دوم؛ ارزان‌تر خریدن نباید به قیمت بی‌توجهی به منشأ کالا باشد
پیشگیری از سرقت تنها با حفاظت از اموال خودمان محقق نمی‌شود؛ نحوه خرید و فروش کالا نیز می‌تواند بر چرخه سرقت اثر بگذارد.
بازار کالاهای دست‌دوم، مستعمل و ضایعات، بخش قانونی و ضروری اقتصاد است و بسیاری از شهروندان و کسبه در این حوزه به‌صورت مشروع فعالیت می‌کنند. بنابراین هدف، محدود کردن این بازار نیست؛ بلکه جلوگیری از ورود اموال مسروقه به آن است.
خریدار هنگام خرید کالای دست‌دوم بهتر است نسبت به هویت فروشنده، مدارک مالکیت، مشخصات کالا و منشأ آن توجه داشته باشد. قیمت غیرمتعارف و اصرار فروشنده بر انجام سریع و بدون مدرک معامله نیز می‌تواند دلیلی برای احتیاط بیشتر باشد. در صورتی که قرائن قابل توجهی درباره مسروقه بودن کالا وجود داشته باشد، بهتر است معامله انجام نشود و موضوع از طریق مراجع قانونی گزارش شود. خرید، نگهداری، مخفی‌کردن یا انتقال مال حاصل از سرقت، در صورت وجود شرایط قانونی و علم به مسروقه بودن مال، می‌تواند موجب مسئولیت کیفری شود.
 سرقت‌های خشن؛
 حفظ جان مهم‌تر از حفظ مال
در سرقت‌هایی که با تهدید یا خشونت همراه هستند، شرایط با یک سرقت عادی متفاوت است. در چنین وضعیتی مهم‌ترین اصل، حفظ جان و سلامت فرد است.
اگر فرد با تهدید مستقیم مواجه شود، تلاش برای مقاومت یا درگیری فیزیکی ممکن است خطر آسیب را افزایش دهد. بنابراین باید متناسب با شرایط، از اقداماتی که جان فرد را در معرض خطر قرار می‌دهد پرهیز 
کرد.
پس از پایان حادثه، در صورت امکان و بدون به خطر انداختن خود، اطلاعاتی مانند مشخصات ظاهری فرد، لباس، وسیله نقلیه، مسیر حرکت یا سایر ویژگی‌های قابل مشاهده می‌تواند برای گزارش حادثه مفید باشد.
همچنین در صورت مشاهده یک موقعیت مشکوک، بهتر است شهروندان از تعقیب یا مواجهه مستقیم با افراد خودداری کنند و موضوع را از طریق مسیرهای قانونی اطلاع دهند.
 
فضای مجازی؛ پیشگیری از سرقت فقط به خیابان و خانه محدود نیست
بخش دیگری از آگاهی عمومی باید به مخاطرات فضای مجازی اختصاص داشته باشد. بسیاری از مردم برای خرید و فروش کالا، برقراری ارتباط یا انجام امور مالی از فضای مجازی استفاده می‌کنند و همین موضوع ضرورت توجه بیشتر به اصالت هویت طرف معامله و اعتبار اطلاعات ارائه‌شده را افزایش داده 
است.
در خریدهای اینترنتی، نباید صرفاً براساس قیمت پایین یا تصاویر جذاب تصمیم گرفت. بررسی هویت فروشنده، توجه به سابقه و اعتبار حساب یا فروشگاه، پرهیز از پرداخت وجه به حساب‌های نامرتبط و خودداری از ارسال اطلاعات حساس از اصول مهم احتیاط است.
همچنین شهروندان نباید رمزهای عبور، کدهای تأیید یا اطلاعات بانکی خود را در اختیار دیگران قرار دهند و نیاز است در صورت مشاهده موارد مشکوک، موضوع را از مسیرهای رسمی پیگیری کنند.

بــــرش

خودرو؛ چند دقیقه غفلت می‌تواند فرصت ایجاد کند
خودرو یکی از اموالی است که معمولاً در فضای عمومی و خارج از محیط حفاظت‌شده قرار می‌گیرد و به همین دلیل توجه به محل پارک و نحوه ترک خودرو اهمیت زیادی دارد.
بعضی شهروندان تصور می‌کنند اگر برای چند دقیقه خودرو را ترک کنند، نیازی به رعایت کامل نکات حفاظتی نیست؛ در حالی که همین توقف کوتاه می‌تواند فرصت ایجاد کند. بنابراین هنگام ترک خودرو باید از قفل شدن کامل درها و بسته بودن پنجره‌ها اطمینان حاصل کرد.
موضوع دیگر، محتویات داخل خودرو است. کیف، لپ‌تاپ، تلفن همراه، مدارک، وجه نقد یا حتی یک وسیله ظاهراً کم‌ارزش که در معرض دید قرار گرفته باشد، می‌تواند توجه افراد را جلب کند. بنابراین بهتر است وسایل باارزش در خودرو باقی نمانند و در صورت ضرورت، در محلی خارج از دید قرار گیرند.
انتخاب محل پارک نیز اهمیت دارد. در صورت امکان، محل‌های روشن، پرتردد و دارای نظارت مناسب انتخاب شوند و از توقف طولانی در نقاط خلوت و کم‌نور پرهیز شود. در خصوص خودرو نیز نباید تنها به قفل درها اکتفا کرد؛ استفاده صحیح از تجهیزات ایمنی و بررسی دوره‌ای عملکرد آنها می‌تواند یک لایه حفاظتی دیگر ایجاد کند.