سراب «دیپلم دلاری» در بن‌بست ارزشیابی
طبق اعلام آموزش و پرورش، مدارس آنلاین خارجی هیچ مجوزی ندارند و مدارک‌شان در داخل کشور فاقد هرگونه اعتبار است
ملیحه محمودخواه
گروه اجتماعی
گسترش ابزارهای ارتباطی و تحولات آموزش در بستروب پس از همه‌گیری کرونا، الگوهای سنتی تدریس را دستخوش دگرگونی‌های جدی کرده است. با این حال، در سایه نبود آگاهی و عطش روزافزون برخی خانواده‌ها برای فراهم کردن ورود فرزندان‌شان به دانشگاه‌های مطرح جهان، پدیده‌ای نوظهور و نگران‌کننده به نام «مدارس آنلاین بین‌المللی» در فضای مجازی قدعلم کرده است. مراکزی که با الهام از مدل «آموزش در خانه و با وعده اعطای مدرک معتبر کشورهایی نظیر کانادا و بریتانیا بدون نیاز به ترک خاک کشور»، خانواده‌ها را به پرداخت شهریه‌های سنگین و نجومی دلاری ترغیب می‌کنند. ارقامی که در سال تحصیلی جاری گاه از مرز ۷ تا ۸ هزار دلار، یعنی بیش از یک میلیارد و ۵۰۰ میلیون تومان عبور می‌کند؛ هزینه‌ای گزاف که در نهایت خروجی آن چیزی جز سراب و بی‌اعتباری در نظام آموزش رسمی جمهوری اسلامی ایران نیست.
تب تند مهاجرت تحصیلی بدون اخذ ویزا
یک جست‌وجوی ساده در موتورهای جست‌وجو و شبکه‌های اجتماعی، دریچه‌ای از تبلیغات پرزرق‌وبرق را پیش روی مخاطب باز می‌کند: «تحصیل در دبیرستان‌های معتبر کانادا از خانه»، «بدون نیاز به ویزا و هزینه‌های سرسام‌آور اقامت، دیپلم بین‌المللی بگیرید» و «پلی مطمئن برای ورود تضمینی به دانشگاه‌های تراز اول جهان». در این شیوه، خانواده با این تصور که دیگر نیازی به پرداخت صدها هزاردلار هزینه اسکان، شهریه حضوری دانش‌آموزی در خارج از کشور و پذیرفتن خطرات دوری و غربت فرزند در سنین حساس نوجوانی نیست، فریب حذف هزینه‌های سفر و اقامت را می‌خورد. سیستم مالی این مؤسسات به دو شیوه عمل می‌کند؛ برخی تمام شهریه سالانه را یک‌جا مطالبه می‌کنند و برخی دیگر براساس «تعداد درس‌های انتخابی» صورت‌حساب دلاری تنظیم می‌کنند. برای مثال، در مدارس آنلاین منتسب به کانادا، هزینه تحصیل سالانه حدود ۷ تا ۸ هزار دلار است؛ مبلغی که از یک‌ونیم میلیارد تومان فراتر می‌رود. اما سؤال بنیادین این است: پشت پرده این درگاه‌های مجازی چیست و مدارک آنها چه سرنوشتی در ایران و حتی خارج از مرزها پیدا خواهند کرد؟
برای درک بهتر چرایی گرایش والدین به این مدارس و چالش‌هایی که با آن دست‌به‌گریبانند، پای صحبت چند تن از خانواده‌هایی نشستیم که فرزندان‌شان را در این پلتفرم‌ها ثبت‌نام کرده‌اند.
«سارا-م»، مادری که دختر ۱۵ ساله‌اش را از طریق یک مؤسسه واسطه در دبیرستانی مجازی در تورنتو ثبت‌نام کرده است، در گفت‌وگو با روزنامه «ایران» می‌گوید: «ما همه زندگی‌مان را گذاشتیم تا دخترم بتواند آینده بهتری داشته باشد. مشاوران این مؤسسه به ما گفتند با پرداخت سالانه ۷ هزار دلار، نیازی نیست دخترم در این سن و سال غربت را تحمل کند و دیپلمی می‌گیرد که مستقیم درهای دانشگاه‌های کانادا را به رویش باز می‌کند. اما الان که اخبار را می‌خوانم و متوجه می‌شوم آموزش‌وپرورش این مدرک را قبول ندارد، دچار استرس شدیدی شده‌ام. ما هزینه گزافی پرداخت کرده‌ایم و اگر دخترم نتواند حتی در ایران در کنکور شرکت کند یا مدرکش ارزشیابی نشود، تمام این سرمایه‌گذاری برباد رفته است.»
«رضا-ک» پدر یکی دیگر از دانش‌آموزانی است که فرزندش هم‌زمان در یک مدرسه غیرانتفاعی در تهران و یک کالج آنلاین خارجی درس می‌خواند. او در گفت‌وگو با «ایران» روایت می‌کند: «زبان انگلیسی پسر من خیلی خوب است و ما فکر می‌کردیم سیستم آموزشی مدارس خودمان برای ایده‌پردازی و مهارت‌آموزی او کافی نیست. به همین دلیل با هزینه سنگین، او را وارد این دوره‌های آنلاین کردیم تا با استانداردهای جهانی درس بخواند. مدیران این پلتفرم‌ها طوری تبلیغ می‌کنند که آدم تصور می‌کند فرزندی بی‌نقص برای بازار کار جهانی تربیت می‌کند. اما هیچ‌کس به ما نگفت که این مسیر از نظر قوانین داخلی یک بن‌بست کامل است و فرزندم در عمل در سامانه سناد آموزش‌وپرورش ثبت رسمی ندارد و مجبوریم برای حفظ ظاهر، او را صوری در مدارس ایران هم نگه داریم.» این روایت‌ها نشان می‌دهد که سراب دیپلم دلاری، پیش از آن‌که یک فرصت بین‌المللی باشد، چاهی عمیق از استرس‌های مالی و حقوقی برای خانواده‌های ایرانی فراهم کرده است.
فعالیت این مراکز غیرمجاز است
و در سامانه‌های رسمی ثبت نمی‌شود
برای بررسی دقیق ابعاد قانونی و سرنوشت تحصیلی دانش‌آموزانی که جذب این پلتفرم‌ها می‌شوند، به سراغ متولی اصلی این حوزه رفتیم. محمد سلیمی، رئیس مرکز امور بین‌الملل و مدارس خارج از کشور وزارت آموزش‌وپرورش در گفت‌وگو با روزنامه «ایران» با تأکید بر غیرقانونی بودن مطلق این مجموعه‌ها می‌گوید: «اخیراً شاهد فعالیت مراکزی تحت عنوان مدارس آنلاین خارجی هستیم که با الگوبرداری از سیستم‌های آموزش در خانه اقدام به جذب دانش‌آموزان می‌کنند. این مراکز هیچ‌گونه وجاهت قانونی در نظام تعلیم و تربیت جمهوری اسلامی ایران ندارند و فعالیت آنها کاملاً غیرمجاز است و هیچ‌یک از این مؤسسات پروانه تأسیس یا تأییدیه نظارتی از وزارت آموزش و پرورش دریافت نکرده‌اند.»
سلیمی درباره وضعیت ثبت‌نام این دانش‌آموزان در سیستم آموزشی کشور می‌گوید: «نکته‌ای که والدین باید بدانند این است که دانش‌آموزان این مدارس در هیچ‌کدام از سامانه‌های رسمی آموزش و پرورش ایران، از جمله «سناد» یا «سیدا»، ثبت‌نام نمی‌شوند. در واقع از دیدگاه آموزشی، ثبت‌نام از این دانش‌آموزان در سیستم آموزش رسمی کشور وجود ندارد و این افراد در عمل در وضعیت بلاتکلیف آموزشی قرارمی‌گیرند.»
هیچ رأیی برای این مدارک صادر نمی‌شود
بزرگ‌ترین شوک به والدینی وارد می‌شود که گمان می‌کنند با در دست داشتن یک مدرک خارجی، کار تمام است. سلیمی در بخش دیگری از گفت‌وگو آب پاکی را روی دست خانواده‌ها می‌ریزد و می‌گوید: «بسیاری از این مراکز با وعده صدور مدرک تحصیلی معتبر، خانواده‌ها را ترغیب به ثبت‌نام می‌کنند، اما این مدارک به‌دلیل عدم‌تبعیت از استانداردهای آموزشی، نظارتی و حقوقی جمهوری اسلامی ایران در داخل کشور هیچ‌گونه اعتباری ندارند. مدارک صادره توسط این مدارس فاقد رأی از سوی کمیسیون ارزشیابی مدارک تحصیلی خارجی است و مدارک صادره از این مراکز آنلاین به هیچ عنوان مورد بررسی و ارزشیابی قرار نخواهد گرفت.»
او توضیح می‌دهد: «با این اوصاف پرونده تحصیلی این دانش‌آموزان برای ادامه تحصیل در دانشگاه‌های کشور یا ورود به مقاطع بالاتر با بن‌بست جدی مواجه خواهد بود.»
شگردهای زیرزمینی؛ شرکت غیررسمی
در امتحانات داخلی و توصیه‌نامه‌های پولی
گستره فعالیت این مجموعه‌ها صرفاً به یک سایت ختم نمی‌شود. گزارش‌های واصله حکایت از شکل‌گیری یک شبکه واسطه‌گری خطرناک در داخل کشور دارد. براساس گزارش‌های موجود، برخی مؤسسات و افراد با استفاده از ارتباطات خود در مدارس، زمینه ثبت‌نام دانش‌آموزان مسلط به زبان‌های خارجی را در مدارس آنلاین کشورهای دیگر فراهم می‌کنند. در این میان، برخی دانش‌آموزان با توافق‌هایی غیررسمی و بدون حضور فعال در مدارس ایران، صرفاً در امتحانات شرکت می‌کنند تا مدرک تحصیلی داخلی، دریافت کنند. در روشی دیگر، بعضی دانش‌آموزان نخبه به شرکت در کلاس‌های فوق‌برنامه، علمی و فرهنگی کالج‌های آنلاین خارجی تشویق می‌شوند و در ازای پرداخت مبالغی، گواهینامه یا توصیه‌نامه‌هایی برای استفاده در فرآیندهای احتمالی بورسیه دریافت می‌کنند؛ در حالی که داشتن یک مدرک مدرسه آنلاین لزوماً به معنای پذیرش در دانشگاه خارجی نیست و اگر خانواده‌ای بخواهد از این مدرک برای ادامه تحصیل در ایران استفاده کند، با بن‌بست ارزشیابی روبه‌رو خواهد شد.
