زهرا اکبری
گروه بین‌الملل

لوئیز ایناسیو لولا دا سیلوا بازگشتی چشمگیر در رقابت‌های انتخاباتی رقم زد و با شکست رقیب راستگرای افراطی خود، فلاویو بولسونارو، برای چهارمین بار به عنوان رئیس‌جمهوری برزیل انتخاب شد. با شمارش ۱۰۰ درصد آرا، این سیاستمدار چپگرای ۸۰ ساله، ۴٫۴ میلیون رأی بیشتر از بولسونارو کسب کرد. لولا ۵۱٫۷۹ درصد آرا را به دست آورد، در حالی که سهم رقیب ۴۵ ساله‌اش ۴۸٫۲۱ درصد بود. با این حال، اندکی پس از آنکه نهاد انتخاباتی برزیل پیروزی لولا را تأیید کرد، بولسونارو از پذیرش شکست خودداری کرد و خواستار ابطال نتایج شد.
لولا در دور اول انتخابات، در اوایل اکتبر با اختلافی اندک از بولسونارو شکست خورده بود؛ نتیجه‌ای که آینده سیاسی او را در هاله‌ای از ابهام قرار داد و نیمی از برزیلی‌ها را به مدت سه هفته در ناامیدی فرو برد. از زمان بازگشت دموکراسی به برزیل در دهه ۱۹۸۰، هیچ‌گاه نامزدی که در دور اول در جایگاه دوم قرار گرفته بود، نتوانسته بود در دور دوم پیروز شود. اما لولا این الگو را شکست. او در فاصله تنها سه هفته، شکست حدود ۲٫۲ میلیون رأیی خود در دور اول را به پیروزی‌ای قاطع تبدیل کرد.
همچنین تا پیش از این هیچ رئیس‌جمهوری در برزیل برای چهار دوره انتخاب نشده بود. هنگامی که دوره جدید ریاست‌جمهوری لولا به پایان برسد، او در مجموع ۱۶ سال، البته در دوره‌های غیرمتوالی، برزیل را اداره کرده است. تنها ژتولیو وارگاس مدت بیشتری بر برزیل حکومت کرد. او از دهه ۱۹۳۰ تا دهه ۱۹۵۰، در مجموع نزدیک به دو دهه، از طریق انقلاب و انتخابات دموکراتیک در قدرت بود و به‌طور گسترده به‌عنوان تأثیرگذارترین رئیس‌جمهوری تاریخ برزیل شناخته می‌شود.
لولا در سخنرانی برای جمعیت انبوهی از هواداران شادمان خود در سالن کنفرانسی در سائوپائولو گفت: «ما شیوه اداره این کشور را تغییر خواهیم داد... این انتخابات، شکستی برای انکارگرایی بود... می‌خواهم از خدا و از شما، مردان و زنان برزیل، تشکر کنم... این دموکراسی بود که چنین نتیجه‌ای را رقم زد.»
این سیاستمدار ۸۰ ساله توانست بخش زیادی از فاصله خود با رقیبش را با افزایش مشارکت هوادارانش در انتخابات جبران کند. متحدان او از ابتدا این راهبرد را مهم‌ترین شانس لولا برای پیروزی می‌دانستند. در دور اول ۲۱ درصد از واجدان شرایط رأی‌گیری در انتخابات شرکت نکردند. این میزان که به ضرر لولا تمام شد در دور دوم به ۱۹درصد کاهش یافت. یکی از دلایل مشارکت پایین هواداران لولا این بود که بسیاری از آنها برای رسیدن به حوزه‌های رأی‌گیری مسیر طولانی‌تری در پیش داشتند.
 
درخواست فلاویو 
برای ابطال انتخابات
فلاویو بولسونارو هم‌زمان با سخنرانی پیروزی لولا گفت: «پذیرفتن نتیجه انتخابات غیرممکن است» و افزود که تیم حقوقی او برای ابطال انتخابات اقدام خواهد کرد. بولسونارو، در ادامه راه پدرش، رئیس‌جمهوری پیشین ژائیر بولسونارو عمل کرد؛ کسی که او نیز چهار سال پیش از پذیرش شکست خود در برابر لولا خودداری کرده بود و سپس برای انجام کودتا تلاش کرد و به همین دلیل محکوم شد. این سناتور، تصمیم یکی از قضات دیوان عالی برای تمدید ساعات رأی‌گیری را به‌عنوان دلیل ادعایی خود مطرح کرد. به گزارش گاردین؛ در سخنرانی او هیچ اشاره‌ای به این واقعیت نشد که ستاد انتخاباتی خودش نیز از دادگاه انتخاباتی درخواست کرده بود ساعات رأی‌گیری را تمدید کند. با این حال، او گفت تصمیم کریستیانو زانین، قاضی دیوان عالی، برای تمدید رأی‌گیری به مدت دو ساعت، تا ساعت ۷ عصر عادی نبود و غیرقابل‌قبول بود و به معنای تغییر دادن قواعد بازی در حین برگزاری آن بود.
اما برای لولا که امروز ۸۱ ساله می‌شود، این پیروزی پایانی خیره‌کننده بر فصل پایانی دوران حرفه‌ای سیاسی پرفرازونشیب او به شمار می‌رود؛ دورانی که در اواخر دهه ۱۹۷۰، زمانی آغاز شد که او به‌عنوان رهبر اتحادیه‌های کارگری در حومه صنعتی سائوپائولو ظهور کرد. لولا پس از ورود به عرصه سیاست، سه بار در انتخابات ریاست‌جمهوری سال‌های ۱۹۸۹، ۱۹۹۴ و ۱۹۹۸ شکست خورد. سرانجام در سال ۲۰۰۲، این کارگر سابق کارخانه که در خانواده‌ای فقیر در مناطق روستایی متولد شده بود، به اولین رئیس‌جمهوری منتخب برزیل از طبقه کارگر تبدیل شد.
لولا پس از پایان حداکثر دو دوره متوالی ریاست‌جمهوری که طبق قانون اساسی مجاز بود، از قدرت کناره‌گیری کرد؛ اما پس از پیروزی در انتخابات سال ۲۰۲۲ در برابر بولسونارو، پدر فلاویو و رئیس‌جمهوری وقت برزیل، بار دیگر به قدرت بازگشت. ژائیر بولسونارو بعدها به دلیل توطئه برای انجام کودتا زندانی شد. پیروزی لولا خبر بدی برای ژائیر بولسونارو است؛ او در حال گذراندن محکومیت ۲۷ ساله خود به دلیل تلاش نافرجام برای تصاحب قدرت است و امیدوار بود در صورت پیروزی پسرش، آزاد شود و نقشی در دولت آینده بر عهده بگیرد.
با این حال اگرچه فلاویو بولسونارو در رقابت ریاست‌جمهوری شکست خورد، نتایج انتخابات کنگره نشان می‌دهد که جریان راست افراطی همچنان از نفوذ سیاسی قابل‌توجهی برخوردار است. به گزارش یورونیوز؛ از فوریه ۲۰۲۷، حزب لیبرال بولسونارو ۱۲۱ کرسی از ۵۱۳ کرسی مجلس نمایندگان و ۲۸ کرسی از ۸۱ کرسی سنا را در اختیار خواهد داشت. در مقابل، ائتلاف حزب کارگران به رهبری لولا تنها ۸۸ کرسی مجلس نمایندگان را به دست خواهد آورد. این ترکیب پارلمانی می‌تواند کار لولا را برای پیشبرد برنامه‌های دولت دشوار کند؛ چراکه احزاب راست میانه با برخورداری از قدرت تعیین‌کننده در مجلس، می‌توانند مسیر تصویب یا رد قوانین را تحت تأثیر قرار دهند.
 
پیروزی در سایه بحران 
و شکاف سیاسی
لولا از چهره‌های باسابقه سیاست برزیل است. او در دوره‌های پیشین ریاست‌جمهوری خود با اجرای برنامه‌های اجتماعی، میلیون‌ها نفر را از فقر بیرون آورد؛ با این حال، محبوبیتش در سومین دوره ریاست‌جمهوری کاهش یافت، زیرا نتوانست نگرانی‌های مردم را درباره جرم‌وجنایت و وضعیت اقتصادی برطرف کند.
به گزارش نیویورک تایمز؛ نتیجه نزدیک روز یکشنبه نشان می‌دهد که لولا با مأموریتی دشوار روبه‌روست: اداره کشوری دوقطبی که با بحران فزاینده بدهی، قیمت بالای مواد غذایی و نگرانی‌های رو به افزایش درباره جرایم سازمان‌یافته دست‌وپنجه نرم می‌کند.
عملکرد قدرتمند بولسونارو ۴۵ ساله، نیز نشان می‌دهد که دیدگاه‌های این رهبر راستگرا همچنان در میان میلیون‌ها برزیلی از طبقه کارگر طرفدار دارد؛ با این حال به نظر می‌رسد اکثریت رأی‌دهندگان به هشدارهای لولا درباره سپردن قدرت به یک بولسونارو دیگر توجه کرده‌اند.
کریستیان لینچ، دانشمند علوم سیاسی در دانشگاه ایالتی ریو د
و ژانیرو، گفت پیروزی قاطع لولا در روز یکشنبه نشان می‌دهد که اکثریت مردم برزیل می‌خواهند از دموکراسی خود محافظت کنند. او گفت: «مردم اینجا فهمیدند که نمی‌خواهند از دموکراسی دست بکشند. این یک غافلگیری بزرگ بود.»
 
ابعاد فرامرزی
یک انتخابات سرنوشت‌ساز
پیروزی لولا در انتخابات برزیل را نمی‌توان صرفاً یک رویداد سیاسی داخلی دانست؛ این نتیجه در شرایطی رقم خورده که راستگرایی در بسیاری از نقاط جهان در حال گسترش نفوذ است و رقابت قدرت‌های بزرگ بر سر نفوذ در مناطق مختلف شدت گرفته است. در چنین فضایی، انتخاب دوباره لولا می‌تواند پیامدهایی فراتر از مرزهای برزیل داشته باشد و بر مسیر تحولات سیاسی در آمریکای لاتین و معادلات قدرت در سطح جهانی اثر بگذارد. گی‌یرمه کازارویس، دانشیار مطالعات برزیل در دانشگاه بین‌المللی فلوریدا، در یادداشتی برای رسانه کانورسیشن اهمیت پیروزی لولا را در سه بُعد و فراتر از مرزهای برزیل بررسی کرده است:
در سطح جهانی، برزیل همچنان سدی در برابر گسترش راست به شمار می‌رود. در انتخابات اخیر کشورهای آمریکای لاتین و اروپا، احزاب و رهبران راست تقریباً در همه‌جا پیشرفت کرده‌اند. برزیل، چهارمین دموکراسی بزرگ جهان، اکنون برخلاف این روند حرکت کرده است.
در سطح منطقه‌ای، لولا بر آنچه به اصطلاح «نفرین دولت مستقر» نامیده می‌شود، غلبه کرده است. طی دهه گذشته در آمریکای لاتین، احزاب حاکم پی‌درپی انتخابات را باخته‌اند؛ زیرا رأی‌دهندگان آنها را به دلیل تورم، ناامنی و رکود اقتصادی مجازات کرده‌اند. اقتصاد برزیل وضعیت نسبتاً مناسبی داشت، اما دستاوردهای آن محدود بود و به‌طور یکسان به همه مردم نرسیده بود. همه نشانه‌ها از شکست لولا حکایت داشتند، اما او برخلاف انتظارات پیروز شد.
پیروزی او همچنین مانعی در برابر چیزی است که منتقدان «دکترین دانرو» می‌نامند؛ اشاره‌ای به تلاش دولت ترامپ برای قرار دادن نیمکره غربی در حوزه نفوذ ایالات متحده، از طریق تعرفه‌های تجاری، تهدیدها و حمایت‌های سیاسی. این پیروزی همچنین زمینه را برای تشدید دوباره تنش‌ها با واشنگتن فراهم می‌کند آن هم در شرایطی که در سال‌های اخیر نامزدهای محافظه‌کار در کشورهایی چون آرژانتین، شیلی، کلمبیا و پرو به پیروزی رسیده‌اند. تصمیم برزیل برای ادامه مسیر با یک دولت چپگرا، مانع از آن می‌شود که ترامپ متحدی قدرتمند در آمریکای لاتین به دست آورد؛ کشوری که یکی از منابع مهم مواد معدنی حیاتی مورد نیاز برای تولید همه‌چیز، از خودروهای برقی گرفته تا سامانه‌های تسلیحاتی، به شمار می‌رود. این در حالی است که ترامپ بارها از بولسونارو تمجید کرده و بارها بر سر تجارت، پیگرد قضایی رئیس‌جمهوری پیشین و آنچه رهبر برزیل مداخله آمریکا در انتخابات می‌خواند، با لولا درگیر شده است. این اختلاف به اعمال تعرفه‌های تجاری و مناقشه‌ای دیپلماتیک بر سر صدور روادید نیز کشیده شد؛ هرچند دو دولت همچنان به مذاکره برای دستیابی به توافق تجاری ادامه داده‌اند.