سمیه افشین فر
گروه اجتماعی

سلامت زنان سرپرست خانوار، به‌دلیل مسئولیت همزمان در تأمین معاش و مراقبت از اعضای خانواده، از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است، مسئولیتی که گاهی رسیدگی به سلامت خود و پیگیری مشکلات جسمی را برای این زنان دشوار می‌کند. به همین دلیل سازمان بهزیستی کشور با اجرای برنامه پایش و غربالگری سلامت جسمی زنان سرپرست خانوار تلاش کرده است، غربالگری سلامت جسمی بیش از 80 هزار زن سرپرست خانوار در گروه سنی 35 تا 60 سال را اجرا کند، این برنامه غربالگری به شناسایی یک‌هزار و 7 مورد بیماری جدی منجر شده است. بیماری‌هایی که تشخیص و پیگیری به‌موقع آنها می‌تواند از پیشرفت عوارض و تحمیل هزینه‌های بیشتر درمان جلوگیری کند. سازمان بهزیستی کشور با همکاری وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، علاوه بر پیگیری روند درمان این زنان، درصدد گسترش برنامه غربالگری به اعضای خانواده آنهاست، دسترسی این گروه به خدمات پیشگیرانه و تشخیصی را آسان می‌کند، برنامه‌ای که در حال حاضر با شناسایی موارد ابتلا به بیماری‌های جدی، وارد مرحله پیگیری و حمایت‌های درمانی شده است.

غربالگری بیش از 80 هزار 
زن در سراسر کشور
به گفته مدیرکل دفتر خانواده و بانوان سازمان بهزیستی کشور در اجرای این برنامه ملی، مددکاران اجتماعی سازمان بهزیستی با شناسایی و معرفی زنان سرپرست خانوار واجد شرایط، نقش مهمی در دسترسی بیش از 80 هزار نفر از آنها به مراکز خدمات جامع سلامت ایفا کرده‌اند.
مریم خاک‌رنگین، مدیرکل دفتر خانواده و بانوان سازمان بهزیستی کشور، به «ایران» می‌گوید: «بررسی داده‌های حاصل از اجرای طرح در استان‌های مختلف نشان می‌دهد که میزان مشارکت و مراجعه در مناطق مختلف یکسان نبوده است. براساس آمار اعلام‌شده، استان‌های سمنان، خراسان جنوبی، کرمانشاه و یزد توانسته‌اند تمام زنان سرپرست خانوار گروه سنی هدف را غربالگری کنند. همچنین خوزستان با نزدیک به 10 هزار مراجعه، بیشترین تعداد مراجعه‌کنندگان را به خود اختصاص داد و پس از آن استان‌های خراسان رضوی و سیستان و بلوچستان در رتبه‌های بعدی قرار گرفته‌اند.»
اختصاص 40 میلیارد تومان 
برای حمایت از سلامت زنان
یکی از بخش‌های مهم این برنامه، به گفته خاک رنگین حمایت مالی از زنان سرپرست خانوار برای استفاده از خدمات سلامت و پیگیری درمان است. او می‌گوید: «سازمان بهزیستی در موارد لازم، کمک‌هزینه‌های مرتبط با غربالگری، درمان و ایاب‌وذهاب را در اختیار مددجویان قرار داده است تا مشکلات مالی مانع دسترسی آنها به خدمات مورد نیاز نشود.»
براساس اطلاعات اعلام‌شده سال گذشته از سوی سازمان بهزیستی، 40 میلیارد تومان اعتبار به این بخش اختصاص یافت و در جریان اجرای برنامه، یک‌هزار و 7 مورد بیماری جدی شناسایی شد. پیگیری این موارد، بویژه در بیماری‌هایی که تشخیص زودهنگام در روند درمان آنها اهمیت دارد، می‌تواند از پیشرفت بیماری و افزایش هزینه‌های درمان جلوگیری کند.

پیگیری درمان 
حلقه تکمیل‌کننده غربالگری
مدیرکل دفتر خانواده و بانوان سازمان بهزیستی کشور، با اشاره به تجربه اجرای این برنامه در سال گذشته، بر ضرورت فراتر رفتن غربالگری از مرحله شناسایی اولیه بیماری تأکید می‌کند و می‌گوید:«هدف ما این است که غربالگری برای زنان سرپرست خانوار صرفاً به شناسایی اولیه بیماری محدود نشود، بلکه با تقویت ارتباط میان بهزیستی و نظام سلامت، مسیر ارجاع، پیگیری و درمان نیز برای مددجویان تسهیل شود.»
به گفته خاک‌رنگین، با ورود برنامه به مرحله اجرایی و حمایتی جدید، مددکاران اجتماعی بهزیستی پیگیری روند درمان افراد شناسایی‌شده را آغاز کرده‌اند. او می‌گوید: «یکی از اقدامات پیش‌بینی‌شده نیز پیگیری نشان‌دار کردن دفترچه‌های بیمه این افراد برای بهره‌مندی از اعتبارات صندوق حمایت از بیماران خاص و صعب‌العلاج است، اقدامی که می‌تواند به کاهش فشار مالی درمان براین خانواده‌ها کمک کند.» به گفته مدیرکل دفتر خانواده و بانوان سازمان بهزیستی کشور در این تقسیم کار، وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی نیز مسئولیت تسهیل ارجاع بیماران به سطوح تخصصی در بیمارستان‌های دانشگاهی و دولتی، انجام بررسی‌های تکمیلی تشخیصی از جمله ماموگرافی و سونوگرافی و ارائه بازخورد نتایج به واحدهای بهزیستی را برعهده گرفته است.
گسترش غربالگری 
به اعضای خانواده زنان سرپرست خانوار
برنامه مشترک بهزیستی و وزارت بهداشت قرار است در مرحله بعد دامنه گسترده‌تری پیدا کند. براساس اعلام مدیرکل دفتر خانواده و بانوان سازمان بهزیستی کشور، توسعه خدمات پایش و غربالگری سلامت به تمام زنان سرپرست خانوار و اعضای خانواده و افراد تحت سرپرستی آنان پیش‌بینی شده است. خاک رنگین می‌گوید: «درهمین راستا، طی ماه‌های گذشته جلسات کارشناسی میان سازمان بهزیستی کشور و معاونت بهداشت وزارت بهداشت برگزار شده و دو دستگاه در حال نهایی کردن نامه‌ای مشترک برای بهینه‌سازی روند اجرای برنامه و استفاده مؤثرتر از نتایج آن هستند.» او توضیح می‌دهد: «یکی از محورهای این همکاری، تقویت سازوکار بررسی و صحت‌سنجی اطلاعات مربوط به موارد شناسایی‌شده سرطان است. براین اساس، قرار است از ظرفیت کارشناسان و نظام ثبت سرطان وزارت بهداشت برای بررسی سوابق بیماری و وضعیت تشخیصی افراد شناسایی‌شده، استفاده تا اطلاعات حاصل از غربالگری با دقت بیشتری ارزیابی شود.» خاک‌رنگین با تأکید بر اهمیت استمرار همکاری میان دو دستگاه می‌گوید: «همکاری سال گذشته وزارت بهداشت و سازمان بهزیستی تجربه ارزشمندی برای ادامه این مسیر ایجاد کرد و اکنون تلاش ما این است که با استفاده از ظرفیت‌های کارشناسی دو دستگاه، این همکاری را منسجم‌تر و اثربخش‌تر کنیم. بویژه اینکه در مرحله جدید، جامعه هدف برنامه گسترده‌تر شده و اعضای خانواده زنان سرپرست خانوار نیز در برنامه قرار گرفته‌اند.»

ضرورت پیوند میان شناسایی بیماری 
و دسترسی به درمان
تقویت ارتباط میان شبکه بهداشت و مددکاران اجتماعی بهزیستی نیز از دیگر محورهای همکاری دو دستگاه است ارتباطی که می‌تواند روند معرفی بیماران، ارجاع به مراکز درمانی، پیگیری وضعیت سلامت و دریافت نتایج تشخیصی را تسهیل کند. خاک رنگین می‌گوید: «اثربخشی چنین برنامه‌ای فقط به تعداد افراد غربالگری‌شده یا بیماری‌های شناسایی‌شده ،محدود نمی‌شود. میزان دسترسی بیماران به خدمات تخصصی، امکان تأمین هزینه‌های درمان و استمرار پیگیری تا دریافت خدمات مورد نیاز، از جمله شاخص‌هایی است که در ارزیابی نتایج این برنامه اهمیت دارد. در واقع، برای زنانی که همزمان مسئول تأمین هزینه‌های زندگی و مراقبت از اعضای خانواده هستند، شناسایی بیماری بدون فراهم شدن امکان درمان، نمی‌تواند به بهبود پایدار سلامت منجر شود. برای همین تقویت همکاری میان سازمان بهزیستی و وزارت بهداشت و گسترش خدمات به اعضای خانواده زنان سرپرست خانوار، زمانی به نتیجه مطلوب خواهد رسید که زنجیره‌ای پیوسته از پیشگیری و غربالگری تا تشخیص، ارجاع، پیگیری و درمان شکل بگیرد.»