ندا سیجانی
گروه فرهنگی

چند سالی است که واژه «تلفیقی» یا همان «فیوژن» در موسیقی ایران رواج پیدا کرده است؛ اصطلاحی که از نگاه برخی کارشناسان، بیش از آنکه به یک ژانر مستقل اشاره داشته باشد، توصیف‌کننده نوعی تجربه موسیقایی است. اما مرز میان موسیقی تلفیقی و موسیقی نو کجاست و اساساً چه ویژگی‌هایی یک اثر را در قلمرو موسیقی نو قرار می‌دهد؟
علیرضا مشایخی، آهنگساز نوگرا و از پیشگامان موسیقی نو در ایران، در گفت‌وگو با «ایران» با انتقاد از کاربرد واژه «تلفیقی» می‌گوید: «واژه تلفیقی را نخستین بار من به کار بردم، اما به نظرم اشتباه‌ترین واژه دنیاست و خودم مخالفش شدم. ماجرا از این قرار بود که وقتی به ایران آمدم، قرار شد مؤسسه ای تعدادی از آثارم را که روی کاست ضبط شده بود منتشر کند. برای انتشار آثار، لازم بود توضیحاتی درباره آن‌ها بنویسیم. در آن زمان، یکی از شاگردان هومان اسعدی هم حضور داشت و بحث نام‌گذاری این موسیقی پیش آمد. من در آن مقطع، چندان به این موضوع فکر نکرده بودم که از نظر تئوریک، این آثار چگونه باید تعریف شوند. به‌نوعی، این نام‌گذاری حاصل کم‌تجربگی بود.»
او با تأکید بر اینکه موسیقی مورد نظرش نه در قالب موسیقی کلاسیک به معنای متعارف می‌گنجد و نه به‌سادگی می‌توان آن را در دسته‌بندی‌های رایج موسیقی معاصر جای داد، ادامه می‌دهد: «سبکی که من کار می‌کنم، موسیقی چندفرهنگی است. در سال‌های اخیر، آثار عجیب‌وغریبی هم با عنوان موسیقی تلفیقی منتشر شده‌اند که لزوماً با آنچه من در ذهن داشتم، ارتباطی ندارند.»
موسقیدان ماندگار کیست؟
مشایخی نوآوری را عامل اصلی ماندگاری آثار موسیقایی می‌داند و معتقد است هر موسیقی‌دانی که در تاریخ باقی مانده، چیزی به موسیقی افزوده است. او در این‌باره می‌گوید: «اگر درباره موسیقی‌دانان ماندگار تحقیق کنیم، متوجه می‌شویم که هرکدام چیزی به موسیقی اضافه کرده‌اند و همین نوآوری باعث ماندگاری‌شان شده است. فرقی نمی‌کند این اتفاق در گذشته رخ داده باشد یا در زمانه ما؛ آنچه اهمیت دارد، افزودن چیزی تازه به مجموعه صداها و تجربه‌های موسیقایی موجود است.»
علیرضا مشایخی پس از هفت سال دوری از اجرا، ۱۴ آبان‌ماه با کنسرت «موسیقی نو در ایران» به صحنه بازمی‌گردد. این آهنگساز پیشکسوت در نشست رسانه‌ای این کنسرت، با اشاره به فعالیت‌های خود در سال‌های دوری از اجرا گفت: «هفت سال است که اجرایی نداشته‌ام، اما در این مدت بیکار نبودم و فعالیت‌های زیادی انجام دادم. در این سال‌ها تلاش کردم به کارهای عقب‌افتاده بپردازم و پروژه‌هایم را به سرانجام برسانم. این روند به تولید آثار متعددی منجر شد. گرچه فکر می کنم اصراری برای دیدنم وجود ندارد، اما از پا ننشستم و سعی کردم به سهم خودم در موسیقی تحرک ایجاد کنم. احمد پژمان نیز مسیر مشابهی را انتخاب کرده بود. هرچند راه ما از یکدیگر جدا بود، هر دو تلاش کردیم در مسیر موسیقی جدی و درست فعالیت کنیم.»
او درباره انتخاب عنوان «موسیقی نو» برای فعالیت‌های خود توضیح داد: «در این سال‌ها واژه موسیقی نو را برای فعالیت‌هایم انتخاب کردم. این انتخاب ابتدا از علاقه‌ام به اشعار نیما یوشیج سرچشمه گرفت؛ رویکردی که مرا بر آن داشت تا در حوزه موسیقی نیز با نگاهی تازه به دنبال اهدافم باشم. باور من، موسیقی متفکرانه‌ای است که به تمرکز نیاز دارد و حرفی جز اندیشه ندارد. در این کنسرت نیز به همین رویکرد توجه کرده‌ایم و امیدوارم برنامه خوبی پیش روی مخاطبان قرار گیرد.»
ایران همیشه ماندگار خواهد ماند
مشایخی در بخش دیگری از سخنانش، خطاب به هنرمندانی که به مهاجرت فکر می‌کنند، بر ماندن و ادامه فعالیت در ایران تأکید کرد و گفت: «همواره امیدوارم مردم به خارج نروند و حاصل زحماتشان را در ایران ببینند. 
فکر می‌کنم هیچ شرایط محیطی نتوانسته کشورم را نابود کند؛ ایران همیشه ماندگار خواهد ماند. آنچه اهمیت دارد، پایداری است که همه ما باید داشته باشیم و به تولید اثر ادامه دهیم.» آرش امینی، رهبر ارکستر این کنسرت، نیز درباره آثار در نظر گرفته‌شده برای اجرا گفت که در این برنامه قطعاتی از جمله «کنسرتو برای ویولن و سازهای ضربی» با تکنوازی امین غفاری، «کوارتت زهی با سازهای ضربی» و «کنسرتو برای ویولا و سازهای ضربی و زهی» اجرا خواهند شد. همچنین قطعه «دریا» با تکنوازی امین غفاری، نوازنده ویولن، در فهرست برنامه قرار دارد.
علیرضا مشایخی با اشاره به اینکه سال‌هاست آثارش در ایران اجرا نمی‌شود، از کم‌رنگ‌شدن فرصت اجرای آثارش در صحنه موسیقی کشور گفت.در این زمینه  آرش امینی، رهبر ارکستر، در پاسخ به پرسش «ایران» درباره دلایل اجرا نشدن آثار این آهنگساز و با توجه به تجربه خود در رهبری ارکستر، به دشواری‌های پیش روی گروه‌های موسیقی مستقل اشاره کرد و گفت: «اگر بخواهیم ساده‌تر به موضوع نگاه کنیم، حتی گروه‌های موسیقی اصیل ایرانی با هفت، هشت، ۱۰ یا ۱۵ نوازنده نیز برای برگزاری کنسرت با دشواری‌های زیادی مواجه‌اند. به‌عنوان رسانه، بررسی کنید که در سال گذشته چند ارکستر موسیقی ایرانی توانسته‌اند روی صحنه بروند. وقتی اجرای موسیقی اصیل ایرانی با چنین محدودیت‌هایی روبه‌روست، طبیعی است که اجرای گونه‌های خاص‌تر موسیقی با موانع بیشتری همراه باشد. موسیقی این کنسرت تولید شده است، اما به‌دلیل نبود امکانات کافی، اجرای آن را ناگزیر به یک شب محدود کرده‌ایم.»