صنعت نفت ایران در دو سال گذشته، با وجود تداوم تحریم‌ها و محدودیت‌های مالی و فناوری، ظرفیت تولید خود را افزایش داده است. بر اساس آمارهای اعلام‌شده، ظرفیت تولید روزانه نفت خام کشور از ۳ میلیون و ۴۳۰ هزار بشکه در شهریور ۱۴۰۳ به ۳ میلیون و ۷۱۵ هزار بشکه در مهر ۱۴۰۵ رسیده است. این تغییر به معنای افزایش ۲۸۵ هزار بشکه‌ای ظرفیت روزانه تولید، معادل حدود ۸.۳ درصد، است. همچنین، ظرفیت تولید در مهر ۱۴۰۵ نسبت به مهر سال گذشته ۵۵ هزار بشکه در روز افزایش یافته است.
 
احیای ظرفیت‌های موجود و افزایش تولید
بخشی از برنامه افزایش تولید بر استفاده از ظرفیت‌های موجود، احیای چاه‌های کم‌بازده و توسعه میدان‌های نفتی متمرکز است. در همین راستا، طرح ضربتی افزایش ۲۵۰ هزار بشکه‌ای تولید روزانه نفت خام با اعتبار سه میلیارد دلار تعریف شده که تاکنون ۷۰ هزار بشکه در روز از هدف آن محقق شده است. تأمین مالی این طرح بر پایه ترکیبی از منابع صندوق توسعه ملی و منابع داخلی شرکت ملی نفت ایران انجام می‌شود؛ به‌طوری که ۸۰ درصد اعتبار از صندوق توسعه ملی و ۲۰ درصد از منابع داخلی شرکت تأمین می‌شود.
 
سرمایه‌گذاری در توسعه میدان‌های نفتی
توسعه میدان‌های نفتی، به‌ویژه میدان‌های مشترک، از دیگر محورهای برنامه افزایش ظرفیت تولید است. قراردادهای توسعه میدان‌های آزادگان، آذر، چنگوله و بندکرخه با مجموع سرمایه‌گذاری حدود ۱۳ میلیارد یورو تنفیذ شده‌اند. اجرای این طرح‌ها می‌تواند زمینه توسعه فعالیت‌های بالادستی و افزایش ظرفیت تولید را فراهم کند. با این حال، میزان اثرگذاری آنها به پیشرفت عملیات اجرایی، تأمین منابع مالی و تکمیل مراحل توسعه هر میدان وابسته است.
 
تقویت زیرساخت‌های فرآورش و حفاری
افزایش ظرفیت تولید، به توسعه زیرساخت‌هایی نیاز دارد که امکان فرآورش و انتقال نفت استخراج‌شده را فراهم کنند. در این بخش، قراردادهایی با بخش خصوصی برای ایجاد روزانه ۳۱۵ هزار بشکه ظرفیت جدید فرآورش منعقد شده است. با احتساب این قراردادها، مجموع ظرفیت فرآورشی واگذارشده به بخش خصوصی به ۴۳۰ هزار بشکه در روز می‌رسد.
در بخش حفاری نیز، ۱۲۹ دکل در کشور فعال هستند و قرارداد تأمین خدمات ۲۰ دکل جدید به ارزش حدود یک میلیارد دلار منعقد شده است. این دکل‌ها قرار است برای حفر ۲۷۰ حلقه چاه به کار گرفته شوند. توسعه ناوگان حفاری از جمله اقداماتی است که می‌تواند اجرای طرح‌های توسعه‌ای و بهره‌برداری از ظرفیت میدان‌های نفتی را پشتیبانی کند.
 
تداوم رشد تولید در گرو تکمیل زنجیره نفت
در کنار برنامه‌های افزایش تولید، پیگیری امور بازرگانی و فروش نفت، بازسازی نقاط آسیب‌دیده، جمع‌آوری گازهای مشعل و تسریع در اجرای پروژه‌های آماده افتتاح نیز در دستور کار قرار دارد. این اقدامات نشان می‌دهد که برنامه توسعه صنعت نفت تنها به افزایش ظرفیت استخراج محدود نیست و بخش‌های مختلف زنجیره تولید تا فروش را در بر می‌گیرد.
در این میان، افزایش ظرفیت تولید به‌تنهایی برای تضمین رشد پایدار کافی نیست. هماهنگی میان توسعه میدان‌ها، حفاری، فرآورش، انتقال و فروش نفت، در کنار تأمین مالی مستمر، از عوامل تعیین‌کننده در بهره‌برداری مؤثر از ظرفیت‌های ایجادشده است. همچنین، بازسازی تأسیسات آسیب‌دیده و استفاده از توان متخصصان داخلی می‌تواند در حفظ استمرار فعالیت‌ها نقش داشته باشد.
تجربه دو سال گذشته نشان می‌دهد که فعال‌سازی ظرفیت‌های موجود و اجرای طرح‌های توسعه‌ای، امکان افزایش ظرفیت تولید نفت را فراهم کرده است. با این حال، تداوم این روند به پیشرفت پروژه‌ها، تأمین به‌موقع منابع مالی و تکمیل زیرساخت‌های مورد نیاز وابسته است، عواملی که می‌توانند افزایش ظرفیت تولید را به تولید پایدار و درآمد قابل اتکا برای اقتصاد کشور تبدیل کنند.