برنامه کاشت یک میلیارد اصله نهال در جنوب زمینه توسعه و بازسازی نخلستان‌ها را فراهم می‌کند
آغاز نهضت احیای نخلستان‌های جنوب
تعداد نخل‌های استان خوزستان طی یک برنامه مشخص پنج‌ساله به ۱۰ میلیون اصله می‌رسد
احیای نخلستان‌های جنوب ایران با هدف بازگرداندن ظرفیت‌های ازدست‌رفته تولید خرما، تقویت اقتصاد کشاورزی‌محور منطقه و توسعه پایدار باغداری در دستور کار قرار گرفته است؛ طرحی که قرار است با مشارکت سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور و در چارچوب برنامه کاشت یک میلیارد اصله نهال، زمینه توسعه و بازسازی نخلستان‌ها را فراهم کند. طبق اعلام رئیس فراکسیون کشاورزی پویا و امور عشایر مجلس شورای اسلامی، قرار است تعداد نخل‌های استان خوزستان طی یک برنامه مشخص پنج‌ساله به ۱۰ میلیون اصله برسد؛ هدفی که در صورت تحقق، می‌تواند بخشی از فاصله موجود میان ظرفیت تاریخی نخلستان‌های استان و وضعیت کنونی آنها را جبران کند. اهمیت این طرح تنها به افزایش تعداد درختان محدود نمی‌شود، بلکه با حفظ اشتغال کشاورزی، تقویت معیشت نخلداران، افزایش پایداری تولید، توسعه صنایع تبدیلی و تکمیلی و گسترش بازارهای داخلی و صادراتی خرما ارتباط مستقیم دارد. در جنوب کشور، نخلستان‌ها علاوه بر برخورداری از ارزش اقتصادی، بخشی از هویت تاریخی و فرهنگی جوامع محلی محسوب می‌شوند و احیای آنها می‌تواند پیوند میان کشاورزی، صنعت و گردشگری را تقویت کند. با این حال، تحقق این اهداف به برنامه‌ریزی دقیق، تأمین زیرساخت‌های موردنیاز، حمایت از بهره‌برداران و رفع موانع تولید و تجارت وابسته است.
نخلستان‌های جنوب ایران از مهم‌ترین ظرفیت‌های کشاورزی کشور به شمار می‌روند و در اقتصاد محلی، اشتغال روستایی و تأمین مواد اولیه صنایع غذایی نقش دارند. استان خوزستان با برخورداری از شرایط اقلیمی مناسب برای تولید خرما و سابقه طولانی کشت نخل، یکی از کانون‌های اصلی این محصول در کشور است. شهرستان آبادان نیز به دلیل گستردگی نخلستان‌ها، تنوع ارقام خرما و پیشینه صادراتی، جایگاه ویژه‌ای در این بخش دارد؛ ظرفیتی که در دهه‌های گذشته تحت تأثیر جنگ و تحولات پس از آن، بخشی از توان تولیدی خود را از دست داده است. براساس آمارهای اعلام‌شده از سوی مسئولان محلی، بیش از ۶ میلیون اصله نخل در گذشته در آبادان وجود داشته است؛ در حالی که تعداد کنونی نخل‌ها بین یک میلیون و ۶۰۰ هزار تا ۲ میلیون اصله برآورد می‌شود. همچنین سطح زیر کشت نخلستان‌های این شهرستان حدود ۱۲ هزارهکتار است. رقم استعمران با سهم ۷۵ درصدی، بیشترین میزان تولید خرمای آبادان را به خود اختصاص داده و ۲۰ درصد تولید مربوط به خرمای برهی و پنج درصد باقی‌مانده متعلق به سایر ارقام است. پیش‌بینی می‌شود تولید خرما در این شهرستان به بیش از ۱۵۰ هزار تن برسد؛ ظرفیتی که می‌تواند پشتوانه توسعه صنایع فرآوری، بسته‌بندی و صادرات باشد.
تقویت معیشت جوامع محلی
«خسرو پیرهادی» فرماندار ویژه آبادان، با اشاره به پیشینه صنعتی و کشاورزی منطقه، بر این اعتقاد است که آبادان و خرمشهر در شکل‌گیری صنعت مدرن کشور نقش تاریخی داشته‌اند و ظرفیت‌های کشاورزی این منطقه نیز از گذشته با بازارهای بین‌المللی پیوند خورده است. طبق گفته این مقام مسئول، خرمای آبادان در گذشته تأمین‌کننده نیاز هندوستان بود و از طریق آبراه خلیج فارس و دریا به آن منطقه صادر می‌شد. کشورهای حوزه خلیج فارس نیز با وجود برخورداری از اقلیم گرم، تولیدکننده خرما نبودند. پیرهادی با اشاره به اینکه آبیاری نخلستان‌های آبادان در گذشته به‌صورت طبیعی و با جزر و مد انجام می‌شد، اظهارکرد: «درآن دوره، بیش از ۶ میلیون اصله نخل در این شهرستان وجود داشت و نخلستان‌ها با کمترین اثرگذاری دست بشر آبیاری می‌شدند. با این حال، جنگ و مسائل پس از آن مانع از بازگشت نخلستان‌ها به ظرفیت پیشین شده است.»
به گفته فرماندار ویژه آبادان، اکنون بین یک میلیون و ۶۰۰ هزار تا ۲ میلیون اصله نخل در شهرستان وجود دارد که فاصله قابل توجهی با ظرفیت تاریخی منطقه دارد. وی همچنین از علاقه شرکت ماهان برای سرمایه‌گذاری در بخش نخلستان‌های شهرستان خبر داد و گفت: «حدود ۶ هزار و ۲۰۰ نفر بهره‌بردار به‌طور مستقیم در بخش نخلستان‌ها و خرما امرار معاش می‌کنند. این آمار نشان می‌دهد احیای نخلستان‌ها علاوه بر افزایش ظرفیت تولید، می‌تواند در حفظ و تقویت معیشت خانوارهای وابسته به کشاورزی نیز مؤثر باشد.»
دسترسی پایدار به بازارهای صادراتی
درهمین راستا، «پیمان فلسفی» رئیس فراکسیون کشاورزی پویا و امور عشایر مجلس شورای اسلامی، از تصمیم برای راه‌اندازی نهضت احیای نخلستان‌های جنوب ایران خبر داد و اعلام کرد:« سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور آمادگی خود را برای مشارکت در توسعه فضای سبز، باغات و جنگل‌های کشور در قالب طرح کاشت یک میلیارد اصله نهال اعلام کرده است.»
وی در حاشیه مراسم شکرانه برداشت خرما در آبادان با اشاره به اهمیت این محصول در اقتصاد کشاورزی منطقه اظهار کرد: «حضور کشاورزان، نخلداران، صنعتگران، تجار، بازرگانان، مدیران و دست‌اندرکاران صنعت خرما در این مراسم نشان‌دهنده جایگاه ارزشمند این محصول است. به گفته فلسفی، پاسداشت این ظرفیت زمانی معنا پیدا می‌کند که حمایت از تولیدکنندگان در عمل محقق شود، مشکلات نخلداران شناسایی و برطرف شود و راهکارهای مؤثر برای پایداری تولید در اختیار آنان قرار گیرد.»
رئیس فراکسیون کشاورزی پویا و امور عشایر مجلس با تشریح برنامه احیای نخلستان‌ها، گفت: «هدف این است که در قالب یک برنامه مشخص پنج‌ساله، تعداد نخل‌های استان خوزستان به ۱۰ میلیون اصله برسد.» او با اشاره به اینکه تعداد نخل‌های استان در گذشته ۶.۵ میلیون اصله بوده و اکنون به ۱.۵ میلیون اصله رسیده است، بر وجود اراده برای تحقق این برنامه تأکید کرد.
اجرای این طرح می‌تواند از چند مسیر به تقویت اقتصاد جنوب کمک کند. افزایش ظرفیت نخلستان‌ها، در صورت تأمین نهاده‌ها و زیرساخت‌های لازم، امکان توسعه تولید پایدار و تثبیت اشتغال در بخش کشاورزی را فراهم می‌کند. از سوی دیگر، افزایش تولید زمانی به ارزش اقتصادی بیشتری منجر می‌شود که با توسعه صنایع تبدیلی، بهبود کیفیت، بسته‌بندی استاندارد، تجاری‌سازی و دسترسی پایدار به بازارهای صادراتی همراه باشد. به همین دلیل، احیای نخلستان‌ها باید در پیوند با سیاست‌های توسعه زنجیره ارزش خرما دنبال شود تا منافع حاصل از تولید به شکل مؤثرتری به نخلداران و سایر فعالان این زنجیره برسد. فلسفی در ادامه از تصمیم برای تشکیل دو کمیته اختصاصی در حوزه خرما خبر داد و گفت: «اتاق‌های بازرگانی خرمشهر و آبادان قرار است در این زمینه فعالیت کنند. یکی از این کمیته‌ها بر تجاری‌سازی و نشان‌سازی خرما و کمیته دیگر بر تولید پایدار متمرکز خواهد بود.»
به اعتقاد او، پیوند میان کشاورزی، صنعت و گردشگری می‌تواند مسیر توسعه این محصول را هموارتر کند و زمینه تداوم تولید پایدار را فراهم آورد. وی همچنین از بارگذاری طرح اقتصاد مقاومتی در سامانه قانونگذاری مجلس خبر داد و اظهار کرد: «نمایندگان در حال امضای این طرح هستند. به گفته او، تلاش می‌شود طرح با سه فوریت مطرح شود تا موضوعاتی مانند مشکلات اقتصادی، تورم، نوسانات ارزی، ارزش پول ملی و سرمایه‌گذاری با محوریت کشاورزی و امنیت غذایی پیگیری شود.»
خرما هویت مردم جنوب است
در کنار برنامه‌های احیای تولید، توسعه زیرساخت‌های عرضه و تجارت نیز از ضرورت‌های ارتقای جایگاه خرمای جنوب است. «سیامک علی‌شاه‌پور ده‌شیخی» رئیس اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی آبادان نیز با تأکید بر جایگاه اقتصادی و فرهنگی خرما اظهار کرد: «خرما فقط یک محصول نیست بلکه هویت مردم منطقه است.» به گفته او، آبادان بیش از ۲ میلیون نخل دارد و تبدیل این ظرفیت به ارزش افزوده، نیازمند همکاری نخلداران، پژوهشگران، صنعتگران، تجار و مسئولان است. »
رئیس اتاق بازرگانی آبادان همچنین از تصویب طرح ساخت بازار تخصصی خرما با همکاری شهرداری و فرمانداری این شهرستان خبر داد. هدف از ایجاد این بازار، حمایت از معیشت و اقتصاد روستاییان و فراهم کردن امکان عرضه مستقیم محصولات عنوان شده است؛ به‌گونه‌ای که روستاییان بتوانند محصولات خود را به‌صورت مستقیم و منصفانه و بدون فشار و فروش اجباری عرضه کنند. چنین زیرساختی می‌تواند با کاهش واسطه‌گری غیرضروری، به بهبود ارتباط تولیدکنندگان با مصرف‌کنندگان و تقویت سهم نخلداران از ارزش نهایی محصول کمک کند. براساس آمار اعلام‌شده، خوزستان با تولید سالانه ۱۸ میلیون تن محصولات کشاورزی، باغی، دامی، شیلات و عسل، معادل ۱۴ درصد کل تولیدات بخش کشاورزی کشور، در جایگاه اول قرار دارد. این ظرفیت گسترده، اهمیت حمایت از زیرساخت‌های تولید و تکمیل زنجیره ارزش محصولات کشاورزی استان را دوچندان می‌کند.
