سمیه افشین فر
گروه اجتماعی

پوکی استخوان بیماری‌‌ای است که نشانه مشخصی ندارد، اما کم کم استحکام استخوان‌ها را کاهش و خطر شکستگی را افزایش می‌دهد. به گفته رئیس پژوهشگاه غدد دانشگاه علوم پزشکی تهران سالانه 150 هزار شکستگی جدید و روزانه 400‌شکستگی در کشور اتفاق می‌افتد که بیشتر شامل افراد بالای 50 سال است. با توجه به رشد جمعیت سالمندی در کشور توجه به این بیماری و سلامت استخوان‌ها از اهمیت بسیاری برخوردار است. این بیماری با افزایش سن، بویژه در زنان پس از یائسگی، اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. تشخیص به‌موقع، تغذیه مناسب، فعالیت بدنی و پیشگیری از عوامل خطر می‌تواند نقش مهمی در کاهش عوارض این بیماری داشته باشد. 
دکتر باقر لاریجانی رئیس پژوهشگاه غدد دانشگاه علوم پزشکی تهران در نشست خبری «هفته سلامت استخوان» که روز گذشته برگزار شد، گفت: «با توجه اینکه جامعه در مسیر سالمندی حرکت می‌کند، پوکی استخوان به مسائله مهم حوزه سلامت تبدیل شده است، بنابراین اطلاع‌رسانی درباره پوکی استخوان و راه‌های پیشگیری و ضرورت تشخیص و درمان به‌موقع این بیماری از اهمیت زیادی برخوردار است.»
 
پوکی استخوان در زنان 
بیشتر از مردان است
لاریجانی با اشاره به نتایج پژوهش‌های پژوهشگاه گفت: «این پژوهش‌ها نشان می‌دهد حدود 30 درصد جمعیت بالای 50 سال کشور به پوکی استخوان مبتلا هستند و حدود 50 درصد نیز با کاهش تراکم استخوان دست‌وپنجه نرم می‌کنند. به عبارت دیگر، فقط 2 نفر از هر 10 نفر بالای 50 سال، دارای تراکم استخوان مناسب است.» 
او با بیان اینکه سن از عوامل مهم در بروز پوکی استخوان است، گفت: «بر اساس توصیه‌های سلامت استخوان، افراد فاقد علائم و مشکلات شناخته‌شده نیز باید در حدود 65 سالگی وضعیت سلامت استخوان خود را بررسی کنند. بررسی‌های پژوهشگاه غدد و متابولیسم دانشگاه علوم‌پزشکی تهران بیانگر وضعیت نگران‌کننده زنان بالای 65 سال است؛ چون بخش بزرگی از زنان این گروه سنی به پوکی استخوان یا کاهش تراکم استخوان مبتلا هستند.» 
لاریجانی درباره وضعیت پوکی استخوان زنان توضیح داد: «اعداد و ارقام نشان می‌دهد حدود 62 درصد زنان بالای 65 سال به پوکی استخوان مبتلا هستند و میزان کاهش تراکم استخوان نیز 33 درصد است و فقط پنج درصد از این گروه از زنان دارای تراکم استخوان در وضعیت طبیعی هستند.» به گفته رئیس پژوهشکده غدد وضعیت مردان بالای 65 سال بهتر است و حدود 20 درصد از این گروه سنی از نظر سلامت استخوان در شرایط طبیعی قرار دارند، به طور معمول، مردان نسبت به زنان دیرتر با این مشکلات استخوانی مواجه می‌شوند. او با بیان اینکه نباید از اهمیت کاهش تراکم استخوان غافل شد، توضیح داد: «کاهش تراکم استخوان و پوکی استخوان می‌توانند زمینه‌ساز مشکلات باشند. پوکی استخوان ممکن است تا زمان بروز شکستگی علامت مشخصی نداشته باشد بنابراین این احتمال وجود دارد فرد از وضعیت استخوان‌های خود اطلاعی نداشته باشد، اما یک ضربه کوچک، زمین خوردن روی فرش یا سقوط از پله‌ای کوتاه می‌تواند به شکستگی منجر شود.» 
به گفته لاریجانی شکستگی‌ها که می‌تواند پیامدهای جدی برای سلامت و زندگی فرد داشته باشد، موضوعی نگران‌کننده در ارتباط با پوکی استخوان است. او گفت: «حدود 20 درصد بیماران سالمندی که دچار شکستگی استخوان لگن و ران می‌شوند جان خود را در بیمارستان‌ها از دست می‌دهند. همچنین بخش قابل توجهی از افرادی که زنده می‌مانند به دیگران وابسته می‌شوند و توانایی بازگشت به زندگی عادی و انجام امور روزمره را از دست می‌دهند.»

از امروز باید به فکر استخوان کودکان باشیم
90 درصد بافت استخوانی قبل از 20‌سالگی ساخته می‌شود. با توجه به این موضوع چه برنامه‌هایی برای پیشگیری از پوکی استخوان برای این افراد پیش‌بینی شده است. 
لاریجانی در پاسخ به سؤال «ایران» با بیان اینکه آموزش تغذیه صحیح باید از سنین پایین شروع شود، گفت: «دریافت کافی کلسیم و ویتامین D در دوران پیش از بلوغ و بلوغ برای بهبود کیفیت استخوان اهمیت دارد. قرار گرفتن متعادل در معرض نور خورشید نیز به ساخت ویتامین D در بدن کمک می‌کند. در این زمینه، حدود 15 دقیقه قرار گرفتن دست‌ها و صورت در معرض نور خورشید، با رعایت احتیاط‌های لازم و پرهیز از ساعات اوج تابش در کانون توجه قرار گیرد.» به گفته لاریجانی مصرف بیش از اندازه ویتامین D نیز می‌تواند برای بدن مشکل‌ساز باشد و دریافت این ویتامین باید متناسب با سن و نیاز فرد انجام شود. 
او گفت: «مصرف معقول ویتامین دی را توصیه می‌کنیم که در روز حدود 600 تا 1000 واحد ویتامین دی است.» 

جذب ویتامین D از دوران کودکی
دکتر نوشین فهیم فر رئیس شبکه تحقیقات و فناوری پوکی استخوان کشور نیز در پاسخ به «ایران» با بیان اینکه ما در کودکان غربالگری انجام نمی‌دهیم گفت: «اگر خانواده‌ها ارکان پیشگیری را بشناسند، می‌توانند الگوی سالم را در خانواده پیاده کنند. ما فقط یک مرکز تحقیقات هستیم و در چند سال گذشته تمام تمرکزمان را روی آگاهی‌رسانی برای سنین میانسال و سالمند گذاشتیم، اما قرار است برنامه‌هایی برای نسل بعدی را هم در برنامه‌هایمان بگذاریم. ان‌شاالله با کمک و حمایت وزارت بهداشت این برنامه‌ها در سال‌های آینده انجام خواهد شد، اما فاکتور اول آگاهی خانواده‌هاست. تغذیه، ورزش، فعالیت بدنی، فعالیت‌هایی مثل دویدن، فعالیت‌هایی که استخوان وزن را تحمل کند و مجبور شود که خودش را بسازد، ورزش‌هایی مثل پریدن، دویدن یا چیزهای مثل ورزش‌ بسیار کمک می‌کنند.» 
به گفته رئیس شبکه تحقیقات و فناوری پوکی استخوان کشور ورزش‌هایی مثل دوچرخه سواری و شنا اگرچه ورزش‌های بسیار خوبی هستند اما برای تقویت عضلات و ساخت بافت استخوانی در کودکان خیلی مؤثر نیستند.» 
فهیم‌فر گفت: «مطالعات نشان می‌دهد که مصرف کلسیم و ویتامین دی کافی در سنین بلوغ و قبل از بلوغ تأثیرش در سنجش تراکم استخوان بسیار بالاست بنابراین از دوران کودکی باید به افراد آموزش بدهیم که مصرف کلسیم، ویتامین دی، شیر، لبنیات را درست کنند و این می‌تواند کیفیت استخوان‌ها را بهبود ببخشد، البته از تأثیر نور آفتاب برای ساخت ویتامین دی در بدن هم نباید غافل شد. ویتامین دی برای ساخته شدن در بدن نیاز به آفتاب دارد بنابراین کودکان با دریافت کافی نور آفتاب در ساعت‌های اولیه روز به مدت بیست دقیقه می‌توانند به ویتامین‌دی مورد نظر دست پیدا کنند.»
 

برش

غربالگری پوکی استخوان 
در پنج دانشگاه علوم پزشکی کشور اجرا می‌شود

فاطمه حاجی ولی‌زاده، رئیس اداره سلامت عضلانی‌اسکلتی وزارت بهداشت نیز در این نشست از آموزش 10 درصد مردم در مراکز جامع سلامت درباره پوکی استخوان خبر داد و اعلام کرد برنامه غربالگری زنان بالای 50 سال در پنج دانشگاه علوم پزشکی کشور در حال اجراست. به گفته او، در چارچوب این برنامه، زنان بالای 50 سال بر اساس عوامل خطر و با استفاده از ابزار‌های غربالگری و پرسش‌نامه‌ها ارزیابی می‌شوند و افراد پرخطر برای بررسی و دریافت خدمات درمانی به پزشک خانواده ارجاع داده خواهند شد. 
حاجی ولی‌زاده همچنین از آماده‌سازی پروتکل‌های درمان پوکی استخوان برای پزشکان خانواده با همکاری مراکز پژوهشی خبر داد و گفت این دستورالعمل‌ها قرار است به شکل رسمی منتشر شوند.