در حافظه موقت ذخیره شد...
ضرورت تقویت زیرساخت‌ها و مدیریت هوشمند توزیع سوخت در هرمزگان
به سوی سوخت‌رسانی پایدار در بندرعباس
در ماه‌های گذشته، ورود رئیس‌کل دادگستری هرمزگان به موضوع صف‌های بنزین، توجه عمومی را به این مسأله جلب کرد. بنابر گزارش ایرنا، در مقطعی پس از این پیگیری‌ها، زمان انتظار در برخی جایگاه‌ها به حدود ۲۰ تا ۴۵ دقیقه کاهش یافت، اما این وضعیت پایدار نماند و صف‌ها دوباره طولانی شدند.
پیگیری قضایی برای رفع مشکلاتی که زندگی روزمره مردم را مختل می‌کند، می‌تواند به شناسایی موانع و مطالبه پاسخ از دستگاه‌های مسئول کمک کند. با این حال، مدیریت پایدار تأمین سوخت به تصمیم‌های اجرایی در حوزه نفت، حمل‌ونقل، زیرساخت و توزیع نیاز دارد و نمی‌توان آن را صرفاً با مداخله مقطعی حل کرد.
در این میان، سکوت یا ارائه توضیحات کلی از سوی متولیان نیز کمکی به روشن‌شدن ابعاد مسأله نمی‌کند. شرکت پخش فرآورده‌های نفتی باید درباره میزان سوخت‌رسانی، وضعیت ذخایر، تعداد نازل‌های فعال، علت تأخیرهای احتمالی و برنامه مدیریت صف‌ها اطلاعات دقیق و قابل ارزیابی ارائه کند.
کمبود جایگاه در استانی با تقاضای فزاینده
یکی از ریشه‌های مطرح‌شده برای وضعیت کنونی، محدودیت زیرساخت‌های عرضه سوخت در هرمزگان است.
به گفته رئیس‌کل دادگستری استان، تعداد جایگاه‌های سوخت هرمزگان نسبت به متوسط کشوری حدود ۵۰ درصد کمتر است. موضوعی که در صورت تأیید با آمار رسمی و مقایسه تعداد جایگاه‌ها متناسب با جمعیت و میزان مصرف، می‌تواند بخشی از چرایی شکل‌گیری صف‌ها را توضیح دهد. البته تعداد جایگاه‌ها به‌تنهایی تعیین‌کننده نیست؛ ظرفیت هر جایگاه، تعداد نازل‌های فعال، میزان ذخیره و سرعت سوخت‌رسانی نیز در پاسخگویی به تقاضا نقش دارند. حتی اگر جایگاهی در نقشه شهر وجود داشته باشد، نازل خراب یا محدودیت در عرضه می‌تواند ظرفیت واقعی آن را کاهش دهد. در گزارش‌های منتشرشده درباره وضعیت سوخت هرمزگان، از خارج‌شدن گاه‌به‌گاه بخشی از نازل‌ها از مدار و سهمی در حدود ۲۰ درصد در برخی جایگاه‌ها سخن گفته شده است. در چنین شرایطی، ظرفیت محدود موجود نیز ممکن است در عمل کمتر شود و صف خودروها در ساعت‌های پرتردد طولانی‌تر بماند. گرما و رطوبت شدید بندرعباس نیز شرایط انتظار را دشوارتر می‌کند. در روزهایی که دمای هوا به بیش از ۵۰ درجه می‌رسد، کولر خودرو برای بسیاری از شهروندان ضرورتی جدی است. استفاده از کولر می‌تواند مصرف سوخت را افزایش دهد و در کنار رفت‌وآمدهای روزانه، نیاز رانندگان به سوخت را بیشتر کند. با این حال، برای تعیین سهم دقیق گرما و استفاده از کولر در افزایش مصرف بنزین استان، به داده‌های فنی و آماری نیاز است.
جمعیت متقاضیان بنزین در آمار نیست
بندرعباس فقط به شهروندان ساکن خود خدمات نمی‌دهد. موقعیت بندری و تجاری هرمزگان، فعالیت‌های صنعتی، حمل‌ونقل کالا و رفت‌وآمد میان استان‌های جنوبی باعث شده است شمار قابل‌توجهی از خودروها روزانه از مناطق دیگر وارد استان شوند یا از آن عبور کنند. بخشی از این ترددها به جنوب کرمان، سیستان‌وبلوچستان، فعالیت بنادر و ارتباطات اقتصادی میان مناطق مختلف مربوط است. این جمعیت شناور در آمار رسمی ساکنان هرمزگان منعکس نمی‌شود، اما در عمل از زیرساخت‌های استان، از جمله جایگاه‌های سوخت، استفاده می‌کند.
به همین دلیل، برنامه‌ریزی برای تأمین بنزین صرفاً بر اساس جمعیت ثابت استان ممکن است تصویر کاملی از میزان تقاضا ارائه ندهد. تعداد خودروهای عبوری، حجم حمل‌ونقل تجاری، تردد خودروهای مناطق آزاد و نیاز ناوگان خدماتی نیز باید در محاسبات مربوط به توزیع سوخت لحاظ شود. فاطمه جراره، نماینده مردم هرمزگان در مجلس شورای اسلامی نیز با اشاره به ابعاد مختلف این مسأله، خواستار توجه همزمان به شرایط اقلیمی، کمبود زیرساخت‌های حمل‌ونقل عمومی، خرابی نازل‌ها، قطعی برق جایگاه‌ها و تأخیر در ارسال سوخت شده است. او همچنین تعیین تکلیف وضعیت خودروهای مناطق آزاد و بیش از سه هزار قایق صیادی ثبت‌نشده در سامانه را از موضوعات ضروری دانسته است. این مجموعه عوامل نشان می‌دهد که مدیریت سوخت در هرمزگان به راهکاری متناسب با الگوی واقعی مصرف نیاز دارد؛ راهکاری که علاوه بر شهروندان، نیازهای حمل‌ونقل و فعالیت‌های اقتصادی استان را نیز در نظر بگیرد. صف‌های بنزین بندرعباس حاصل مجموعه‌ای از عوامل احتمالی است که برای تعیین سهم هرکدام باید اطلاعات رسمی در دسترس قرار گیرد. کمبود نسبی جایگاه‌ها، خرابی تجهیزات، تردد جمعیت شناور، شرایط اقلیمی، محدودیت‌های عرضه و مشکلات احتمالی در انتقال سوخت، هر یک می‌توانند بخشی از مسأله باشند؛ اما تا زمانی که آمار دقیق و برنامه اجرایی منتشر نشود، ارزیابی میزان اثرگذاری هر عامل دشوار خواهد بود. راه‌حل کوتاه‌مدت می‌تواند شامل تعمیر فوری نازل‌های غیرفعال، تأمین برق پایدار جایگاه‌ها، تنظیم زمان‌بندی سوخت‌رسانی و توزیع متناسب با حجم تقاضا باشد. در مرحله بعد، بررسی کفایت تعداد جایگاه‌ها، توسعه زیرساخت‌های عرضه و طراحی سیاست‌های سوخت متناسب با تردد واقعی و شرایط اقلیمی استان ضروری است. تقویت حمل‌ونقل عمومی نیز می‌تواند در بلندمدت از فشار تقاضا بکاهد.
