دو نوبل برای فلسطین از رویای اسلو تا نسل‌کشی در غزه
محمد محسن فایضی
کارشناس مسائل فلسطین
جایزه صلح نوبل معمولاً به کسانی داده شده که اقدامی برای پایان یک جنگ یا جلوگیری از آن را رقم زده‌اند که البته در برخی سال‌ها سیاست بر سوژه انتخابی سایه پررنگی داشته است. اما گاهی نوبل به فردی داده شده که پروسه جدیدی برای پایان دادن به یک تنش پس از چند دهه را شروع کرده و گاهی به کسی داده شده که نسل‌کشی در یک جنگ را علنی عیان کرده است. فاصله این دو نمونه، همان جایی است که فلسطین ایستاده و سهم فلسطین دو جایزه صلح نوبل بوده در حد فاصل 1994 تا 2026؛ اولی به خاطر توافق اسلو و دست دادن عرفات با رابین، نخست‌وزیر اسرائیل و دومی به قاضی دیوان عالی که نامش با غزه و اتهام نسل‌کشی به اسرائیل پیوند خورده. نوبل صلح ۲۰۲۶ به ناوی پیلای، حقوقدان اهل آفریقای جنوبی و رئیس پیشین کمیسیون تحقیق سازمان ملل درباره جنگ غزه رسید؛ کسی که کمیسیون تحت ریاستش سال گذشته اعلام کرد اسرائیل در غزه مرتکب نسل‌کشی شده است. اگرچه این جایزه به معنای صدور حکم قضایی درباره نسل‌کشی نیست؛ اما همین که زنی با چنین کارنامه‌ای برنده نوبل می‌شود، برای تل‌آویو و واشنگتن پیام سیاسی و تبعات واضحی داشت، لذا شاهد موضع‌گیری‌های تند و چندباره ترامپ و نتانیاهو هم بودیم.
اما قصه نوبل اول فلسطین، سرنوشت متفاوت‌تری دارد؛ سال ۱۹۹۴، عرفات در کنار اسحاق رابین و شیمون پرز، برای تلاش در مسیر توافق اسلو جایزه صلح نوبل را دریافت کردند. قرار بود اسلو مسیری را آغاز کند تا با مذاکره، بحران در آن منطقه با دست یافتن فلسطینی‌ها به حق حکومت در بخشی از سرزمین‌شان به ثبات برسد. اما حتی صلح نوبل هم نتوانست باعث شود اسلو به دولت مستقل فلسطینی ختم شود. از همان سال شهرک‌سازی‌ها ادامه یافت، اختلاف بر سر قدس و آوارگان حل نشد و با ترور رابین، یکی از برندگان مدال نوبل در سال ۱۹۹۵ توسط خود صهیونیست‌های مخالف هر گونه توافق با فلسطینی‌ها، مسیر متفاوتی رقم خورد و در نهایت به انتفاضة‌الاقصی در سال 2000 ختم شد. عرفات هم در سال ۲۰۰۴ پس از دو سال حصر خانگی به‌واسطه حمایتش از انتفاضه با مرگی مشکوک، اسلو و نوبل را به تاریخ سپرد. حتی پیش از اسلو، نوبل ۱۹۷۸ به مناخم بگین و انور سادات برای توافق کمپ‌دیوید رسید؛ توافقی که اگر چه صلح میان قاهره و تل‌آویو بود، اما چارچوبی برای خودمختاری فلسطینیان نیز پیش‌بینی می‌کرد. نه نوبل اسلو و کمپ‌دیوید توانست اشغال را پایان دهد و نه نوبل امروز به تنهایی می‌تواند ویرانی و کشتار غزه را جبران کند. مدال‌ها در تاریخ خواهند ماند، اما آنچه تاریخ را تغییر می‌دهد، مقاومت و کنش خود فلسطینی‌هاست.
