دستکاری عامدانه تاریخ

نقد سخنان غلط و توجیه‌های بی‌مبنای وزیر خارجه آمریکا

تورج دریایی
استاد تاریخ، مطالعات و فرهنگ
 ایرانی دانشگاه کالیفرنیا، ارواین


مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا تلاش کرده در سخنرانی که در کنار آکروپلیس داشت، سیاست آمریکا را نه تنها درباره آنچه در خاورمیانه انجام می‌دهند بلکه به‌ویژه در ربط با ایران توجیه کند. ما در این سخنرانی نوعی اورینتالیسم/ Orientalism (شرق شناسی) تکراری را شاهد بودیم. او در این سخنرانی اشاره کرد که خشایارشا پادشاه ایرانیان در زمان هخامنشیان در سال 480 پیش از میلاد آتن را به آتش کشیده و در ادامه نیز گفته بود: «در آن زمان، بیشتر مردم آتن با کشتی به جزیره‌ای نزدیک گریخته بودند اما عده‌ای اندک حاضر نشدند خانه خود را ترک کنند. بنابراین، در دژ سنگی آکروپولیس سنگر گرفتند تا آخرین مقاومت شگفت‌انگیز خود را انجام دهند. آن‌ها سنگ‌های عظیمی را از فراز صخره‌ها بر سر مهاجمان ایرانی فرو می‌ریختند و برای چندین روز، بزرگ‌ترین امپراطوری آن عصر را پشت دروازه‌ها نگه داشتند. سرانجام، نیروهای ایرانی بر آن‌ها غلبه کردند. ایرانیان معابد را غارت کردند، زیارتگاه‌ها را سوزاندند و آکروپولیس را با خاک یکسان کردند.»
روبیو و آمریکا به نوعی تلاش دارند در این روایت خودشان را وامدار تمدن یونانی بدانند و در حقیقت اکنون تلاش می‌کنند، نبرد امروز خود با ایران را در تداوم نبردی تصویر کنند که از سال 480 قبل از میلاد مابین ایران و یونان رخ داده است. این درحالی است که ایشان بخش دیگری از تاریخ را نمی‌گوید یا پنهان می‌کند و آن دلیل لشکرکشی خشایارشا به آتن در آن زمان است. در حقیقت شاه ایران در پاسخ به حمله یونانی‌ها به سارد در سال 498 پیش از میلاد، این لشکرکشی را انجام داد. شهر سارد مرکز ساتراپی لیدیه و بخشی از قلمرو هخامنشیان بود که یونانیان در حملات خود آنجا را به آتش کشیده و غارت کرده بودند. به این اعتبار اقدام  خشایارشا  تنبیه و گوشمالی گستاخی یونانیان به رهبری آتنی‌ها بود.
وزیرامور خارجه آمریکا این بخش از تاریخ را بیان نمی‌کند تا تلاش کند رابطه آمریکا را با یونان نزدیکتر کند. این امر با نوعی بازتعریف از ایده تمدن غرب در حال انجام است و روبیو تلاش می‌کند با ارجاع به حافظه تاریخی و تمدنی این کار را انجام دهد. البته در کنار اینها باید به نقش و جایگاه ترکیه نیز توجه داشت. یونانی‌ها از ترکیه نیز خاطره خوبی ندارند. آمریکایی‌ها با چنین کاری سعی دارند یک ژست در برابر خاورمیانه و دنیای شرق خلق کنند. مهمتر از آن، توجه به این نکته است که در حال حاضر نیز این ایران نیست که به غرب حمله کرده بلکه آمریکا و نیروهای حامی آن هستند که در خاورمیانه همراه با اسرائیل جنگی را آغاز کرده‌اند که تمدن ایران را به مخاطره انداخته است. به تعبیری می‌توان گفت روبیو نه تنها سعی در پنهان کردن بخش‌هایی از تاریخ داشته بلکه می‌کوشد با وارونه نمایی آن، اهداف آمریکا را در این زمینه پیش ببرد.
مارکو روبیو شاید فراموش کرده یا نمی‌خواهد به یاد بیاورد که در حدود بیش از دو قرن است که غرب به قاره‌های دیگر مانند آسیا، آفریقا یا آمریکا حمله می‌کند و از مسیر چپاول این سرزمین‌ها و روی شانه ملت‌های آنها برای خودشان یک اقتصاد نیرومند ترتیب داده‌اند. گویی این روایت تاریخی که به وضوح طی این سده‌ها مردم قاره‌های دیگر را با تهدید و سختی مواجه کرده هرگز وجود نداشته است و تلاش می‌کند در این زمینه خودشان را بی‌گناه جلوه دهد.
از طرفی او به گونه‌ای تمدن غرب را بازنمایی می‌کند و خودش و آمریکا را در امتداد آن تصویر می‌کند که به طور کلی با واقعیت‌های تاریخی در تضاد است. اولاً که ایشان خودش اصالت کوبایی دارد و به سختی می‌توان میان کوبا و یونان باستان پل زد و ارتباطی خلق کرد. دوم اینکه باید به خاطر داشته باشیم که اروپا دوران طولانی قرون‌وسطی را نیز در تاریخ خود پشت سر گذاشته که از اساس با تمدن یونانی و کلاسیک در تعارض بود و آن دوران تلاش داشت همه چیز را از میان ببرد. در حالی که میراث‌دار و وامدار تمدن یونان در دوران قرون‌وسطی در حقیقت تمدن خاورمیانه یا تمدن اسلامی بود که میراث آن تمدن را نگاه داشت و مانع از اضمحلال و نابودی آن شد. بنابراین باید در خاطر داشته باشیم که اتفاقاً تمدن ایرانی و یونانی طی هزاران سال ارتباط نزدیک و تنگاتنگی داشتند. چیزی که در اروپا تا همین چند صد سال پیش وجود نداشت. در حقیقت در همین چند سده اخیر است که اروپایی‌ها تلاش می‌کنند با این پل زدن خود را دوباره به این تمدن باستانی متصل کنند. بنابراین در خود تمدن اروپایی نیز یک گسستی وجود داشته که وزیر خارجه آمریکا می‌کوشد آن را در سخنانش نادیده بگیرد. چنین تلاشی شاید برای مقاصد استراتژیک آمریکا فوایدی داشته باشد اما در مقابل احساسات ملی‌گرایانه زیادی را در ایران برانگیخته و نشان می‌دهد آمریکا و تمدن غرب الان تنها با جمهوری اسلامی مشکل ندارند بلکه یک مشکل تاریخی و دیرینه با هویت ایرانی دارند که این امر موجب ایجاد یک شکاف و دیوار میان تمدن شرق و غرب می‌شود. به گمان من نه تنها ایران بلکه ترکیه نیز این گفته‌ها و ژست روبیو را برای خودش تهدید و دشمنی تلقی خواهد کرد که به نظر نمی‌رسد حتی برای مقاصد خود آمریکا نیز سودمند باشد.

صفحات
آرشیو تاریخی
شماره نه هزار و صد و چهل و پنج
 - شماره نه هزار و صد و چهل و پنج - ۱۹ مهر ۱۴۰۵