به گفته مدیرعامل شرکت ملی پالایش و پخش فرآورده‌های نفتی، مصرف بنزین در بازه اجرای اصلاح نرخ سوم نسبت به مدت مشابه سال گذشته حدود ۳ درصد کاهش یافته و هم‌زمان مصرف سی‌ان‌جی ۱۲ درصد نیز افزایش پیدا کرده است. این دو عدد نشان دهنده تعدیل تقاضای بنزین و افزایش استفاده از سوخت جایگزین است که در صورت استمرار می‌تواند بخشی از فاصله تولید و مصرف را کاهش دهد، هرچند هنوز برای تعیین سهم دقیق هر سیاست در این کاهش، به آمار تفصیلی نیاز است.
بازار سوخت ایران در سال‌های اخیر با رشد مستمر مصرف بنزین روبه‌رو بوده. به گونه‌ای که افزایش تولید پالایشگاه‌ها نیز به‌تنهایی نتوانسته آن را پاسخ دهد. در چنین شرایطی، اصلاح نرخ سوم بنزین در کنار استفاده بیشتر از ظرفیت جایگاه‌های سی‌ان‌جی، با هدف مدیریت تقاضا دنبال شده است. گزارش تازه مسئولان حوزه پالایش و پخش نشان می‌دهد مصرف بنزین تا حدودی مهار شده و بخشی از تقاضای سوخت خودروها به سمت گاز حرکت کرده است.

از رشد سالانه تا کاهش مصرف
محمدصادق عظیمی‌فر، مدیرعامل شرکت ملی پالایش و پخش فرآورده‌های نفتی، در نشست با سرپرست وزارت نفت اعلام کرد رشد سالانه مصرف بنزین که حدود ۶ درصد بود، با مجموعه اقدامات مدیریتی به حدود صفر رسیده و در شهریور منفی شده است. او همچنین مصرف بنزین در بازه اجرای طرح را حدود ۳ درصد کمتر از دوره مشابه پارسال دانست.
 این آمار به نوعی نشان‌دهنده فاصله گرفتن مصرف بنزین از روند افزایشی سال‌های گذشته است. در شرایطی که رشد تقاضا هر سال فشار بیشتری بر تولید و تأمین سوخت وارد می‌کرد، توقف این روند می‌تواند بخشی از فشار بر شبکه تأمین را کاهش دهد. البته آمار اعلام‌شده مربوط به بازه اجرای طرح است و نباید آن را به کاهش مصرف در کل سال تعمیم داد. عظیمی‌فر درباره نتیجه اصلاحات گفت: «با اعمال اصلاحات تدریجی و گام‌به‌گام می‌توان هم مصرف را به‌صورت تدریجی اصلاح کرد و هم رفتار مصرف‌کنندگان را به‌سمت استفاده از سوخت‌های جایگزین سوق داد.»

 تغییر قیمت 
بدون تغییر سهمیه‌ها
اصلاح اخیر، نرخ سوم بنزین را از ۵ هزار تومان به ۱۰ هزار تومان افزایش داده است که عمده عرضه آن از طریق کارت اضطراری جایگاه‌ها انجام می‌شود. در مقابل، سهمیه‌های ۶۰ لیتری با قیمت ۱۵۰۰ تومان و ۵۰ لیتری با قیمت ۳ هزار تومان بدون تغییر باقی ماند. کرامت ویس‌کرمی، مدیرعامل شرکت ملی پخش فرآورده‌های نفتی، در تشریح دلایل این تصمیم، کاهش استفاده از کارت جایگاه و مدیریت مصرف را دو هدف اصلی آن عنوان کرده است. به گفته او، پس از اجرای مرحله قبلی طرح سه‌نرخی در ۲۲ آذر ۱۴۰۴، سهم استفاده از کارت آزاد جایگاه‌ها از ۴۳ درصد به ۲۶ درصد کاهش یافت. ویس‌کرمی همچنین می‌گوید میانگین مصرف روزانه بنزین از ابتدای سال ۱۴۰۴ تا ۲۲ آذر، ۱۳۱ میلیون لیتر بود و از آن تاریخ تا پایان اسفند به ۱۲۴ میلیون لیتر رسید. این مقایسه، اگرچه به‌تنهایی اثر خالص قیمت را مشخص نمی‌کند، نشان می‌دهد اصلاح شیوه عرضه با کاهش مصرف در دوره مورد اشاره همراه بوده است.

جایگزینی که بیشتر مصرف شد
در کنار اصلاح قیمت، رشد مصرف سی‌ان‌جی بخش مهم دیگری از تحولات اخیر است. عظیمی‌فر اعلام کرده پس از اجرای طرح قیمت سوم، مصرف این سوخت حدود ۱۲ درصد افزایش یافته و تمایل استفاده از آن در حمل‌ونقل عمومی و سکوهای اینترنتی بیشتر شده است. با مبنا قرار دادن مصرف روزانه ۱۸ تا ۲۰ میلیون مترمکعبی اعلام‌شده در آمارهای پیشین، رشد ۱۲ درصدی به معنای افزایش تقریبی ۲.۲ تا ۲.۴ میلیون مترمکعبی مصرف روزانه است. این محاسبه برآوردی است، اما نشان می‌دهد بخشی از تقاضای سوخت به‌جای بنزین، از مسیر سی‌ان‌جی پاسخ گرفته است.
ویس‌کرمی نیز با اشاره به وجود حدود ۲۵۰۰ جایگاه سی‌ان‌جی، ظرفیت عرضه این سوخت را روزانه ۴۰ میلیون مترمکعب اعلام کرده است. به گفته او، حدود ۴ میلیون و ۳۰۰ هزار خودروی دوگانه‌سوز در کشور وجود دارد. بنابراین، برای افزایش مصرف سی‌ان‌جی، علاوه بر توسعه ناوگان، امکان استفاده بیشتر از ظرفیت موجود نیز فراهم است؛ ظرفیتی که اصلاح فاصله قیمتی دو سوخت، انگیزه بهره‌گیری از آن را تقویت می‌کند.

کاهش مصرف
هنوز پایان ناترازی نیست
ابعاد ناترازی بنزین نشان می‌دهد چرا حتی کاهش چنددرصدی مصرف اهمیت دارد. براساس آمار ویس‌کرمی، در پنج ماه اول امسال، میانگین تولید روزانه بنزین حدود ۱۲۲ میلیون لیتر و مصرف آن ۱۳۲ میلیون لیتر بوده است که نشان از فاصله‌ای نزدیک به ۱۰ میلیون لیتر در روز دارد.
اگر مصرف ۱۳۲ میلیون لیتری صرفاً مبنای محاسبه قرار گیرد، کاهش ۳ درصدی معادل حدود ۴ میلیون لیتر در روز خواهد بود. با این حال، چون بازه دقیق آمار کاهش مصرف اعلام نشده، این رقم برآورد است، نه میزان قطعی صرفه‌جویی ثبت‌شده.
همچنین نمی‌توان تمام کاهش مصرف را به اصلاح نرخ سوم نسبت داد. مدیریت عرضه و مقابله با خروج سوخت از شبکه نیز در مجموعه اقدامات اعلام‌شده قرار دارند و سهم مستقل هر عامل مشخص نشده است.
آنچه آمارهای فعلی نشان می‌دهد، همراهی اصلاح قیمت با افزایش استفاده از سوخت جایگزین است. برای ماندگاری این روند، دسترسی به سی‌ان‌جی، توسعه خودروهای دوگانه‌سوز و تقویت حمل‌ونقل عمومی اهمیت دارد تا مدیریت مصرف، تنها به افزایش هزینه بنزین محدود نماند.