در میانه فشارهای اقتصادی و سیاسی ایالات متحده برای انزوای ایران، رئیس‌جمهوری کشورمان روز جمعه در دو نشست منطقه‌ای به میزبانی ترکمنستان حاضر شد و با اعلام مواضع جمهوری اسلامی درباره موضوعات در دستور کار اجلاس‌ها در حاشیه این نشست‌ها نیز دیدارهای مهم دوجانبه‌ای با سران کشورهای حاضر و از جمله همتای روسی خود داشت. نشست فوق‌العاده سران حوزه خزر و نشست سران کشورهای مستقل مشترک‌المنافع دو نشست یادشده هستند که مسعود پزشکیان در اولی به عنوان عضو این اجلاس و در دومی به عنوان میهمان ویژه شرکت و سخنرانی کرد. نکته قابل تأمل و البته حاوی پیام‌های سیاسی بین‌المللی، این بود که کشورهای مستقل مشترک المنافع برای اولین‌بار کشوری غیرعضو را به عنوان میهمان ویژه دعوت کرده بودند چنانکه سیدمهدی طباطبایی، معاون ارتباطات و اطلاع‌رسانی دفتر رئیس‌جمهوری به همین مهم اشاره کرده است: «دعوت از رئیس‌جمهور پزشکیان به‌عنوان تنها میهمان ویژه غیرعضو و سخنران اصلی در اجلاس CIS در ترکمنستان رویداد بسیار مهم و بستری برای ساخت نظم جدید در منطقه اوراسیا مبتنی بر عدالت و چندجانبه‌گرایی است. حضور در این اجلاس پیام شکست محاصره و انزوای اقتصادی جمهوری اسلامی ایران و تاب‌آوری شرقی را صادر می‌کند و دیپلماسی فعال منطقه‌ای و همگرایی مبتنی بر فرهنگ و تمدن مشترک را نمایان می‌سازد.»
پزشکیان هم در این نشست با اشاره به ظرفیت‌های موجود برای توسعه همکاری‌ها پیشنهاد داد فرمت «کشورهای مستقل مشترک‌المنافع + ایران» یا «CIS+1» به‌عنوان سازوکاری منعطف و مؤثر برای گفت‌و‌گو و همکاری ایجاد شود.
رئیس‌جمهوری در این نشست گفت: «در ابتدا، از دولت و ملت دوست و برادر، ترکمنستان برای دعوت از جمهوری اسلامی ایران و میزبانی این نشست مهم صمیمانه تشکر می‌کنم. حضور جمهوری اسلامی ایران برای اولین‌بار و به عنوان اولین کشور دعوت شده در جایگاه میهمان ویژه نشست سران کشورهای مستقل مشترک‌المنافع، فرصتی ارزشمند برای تقویت پیوندهای موجود و گشودن فصل جدیدی از همکاری‌ها با کشورهای این مجموعه است. همزمانی این نشست با نشست سران کشورهای ساحلی دریای خزر با موضوع محیط‌‌زیست نیز زمینه‌ای مناسب برای توجه همزمان به پیوندهای جغرافیایی، منافع مشترک، دغدغه‌های مشترک و ظرفیت‌های همکاری ایران با کشورهای ساحلی خزر و آسیای مرکزی فراهم می‌کند.»
 
بحران‌های به‌هم پیوسته 
و تبعات نامحدود
پزشکیان ادامه داد: «اجازه دهید سخنان خود را با واقعیتی آغاز کنم که نمی‌توان در بحث درباره آینده منطقه از کنار آن گذشت. جهان و منطقه ما در سال‌های اخیر با بحران‌هایی به هم‌پیوسته مواجه بوده‌اند که آثار آنها دیگر در مرزهای یک کشور باقی نمی‌ماند. تحولات پیرامون جنگ روسیه و اوکراین، با ابعاد فرامنطقه‌ای خود، بر امنیت، تجارت، حمل‌و نقل و به‌ویژه تأمین و بازار انرژی اثر گذاشته است. این رویداد و بحران‌های مشابه نشان داده‌اند که اختلال در یک بخش از منطقه می‌تواند به سرعت به فشارهای اقتصادی، اجتماعی و حتی سیاسی در بخش‌های دیگر منجر شود. ایران نیز در یک سال گذشته، دوبار هدف حملات نظامی آمریکا و اسرائیل قرار گرفت؛ این تجاوزهای آشکار و غیرقانونی نه تنها به مردم و زیرساخت‌های غیرنظامی کشورم آسیب وارد کرد، بلکه عده زیادی در منطقه و جهان را متأثر ساخته است. این تحولات بیش از گذشته یک واقعیت را آشکار کرد: امنیت و ثبات منطقه‌ای مفهومی تجزیه‌ناپذیر است. نمی‌توان همزمان برای بخشی از منطقه، امنیت و توسعه خواست و در بخش دیگر بر ناامنی، فشار اقتصادی و بی‌ثباتی دامن زد. جمهوری اسلامی ایران برای برقراری صلح و ثبات پایدار، همواره بر گفت‌وگو و راه‌حل دیپلماتیک تأکید کرده است؛ اما گفت‌وگو زمانی معنا و امکان موفقیت دارد که بر پایه احترام متقابل، تعهدات متقابل و کنار گذاشتن فشار و تهدید باشد. مذاکره در سایه زور، مذاکره نیست؛ تحمیل و اجبار است. در عین حال، تجربه سال‌های اخیر نشان داده است که استفاده ابزاری از تجارت، بانکداری، فناوری، انرژی و نظام مالی بین‌المللی علیه کشورها، صرفاً یک مسأله دوجانبه نیست؛ بلکه بر امنیت اقتصادی و توسعه کل منطقه و جهان اثر می‌گذارد. فشار و تحریم علیه ایران تنها ظرفیت‌های اقتصادی ایران را محدود نمی‌کند، بلکه به تجارت، اتصال، انرژی و نظم منطقه‌ای آسیب خواهد زد.»
 
ایران؛ مسیر طبیعی دسترسی
به آب‌های آزاد
رئیس‌جمهوری کشورمان ادامه داد: «منطقه ما بیش از هر زمان دیگری به تاب‌آوری در برابر جنگ، بحران، فشار خارجی و اختلال در مسیرهای اقتصادی و ارتباطی نیاز دارد و موفقیت در این مسیر، بیش از هر چیز مستلزم اتصال ظرفیت‌های منطقه به یکدیگر است. منافع مشترک ما، نه در رقابت میان مسیرها بلکه در اتصال مسیرهاست. برای آسیای مرکزی، جمهوری اسلامی ایران صرفاً یک شریک نیست، بلکه یک مسیر طبیعی برای اتصال آسیای مرکزی و اوراسیا به آب‌های آزاد است. بنادر جنوبی ایران در خلیج‌فارس و دریای عمان به‌ویژه چابهار می‌توانند این منطقه را به آسیای جنوبی، آفریقا و سپس اروپا متصل کنند. در همین چارچوب، پیشنهاد ترکمنستان در مجمع عمومی سازمان ملل متحد برای ایجاد یک کریدور حمل‌ونقل میان آسیای مرکزی و جنوبی و اروپا از مسیر دریای خزر می‌تواند با بهره‌گیری از ظرفیت‌های ایران عملیاتی شود. کریدورهای شمال-جنوب و شرق-غرب اجزای یک شبکه واحد منطقه‌ای هستند نه رقیب یکدیگر! بنابراین هر مسیر جدید بر ظرفیت مسیرهای دیگر می‌افزاید و به همگرایی بیشتر در منطقه کمک می‌کند.»
 همین نگاه را باید در حوزه انرژی نیز دنبال کرد. منطقه ما می‌تواند به جای رقابت برای حذف یکدیگر از بازار انرژی، به شبکه‌ای از تولید، انتقال و تبادل انرژی تبدیل شود؛ شبکه‌ای که نفت، گاز، برق و انرژی‌های تجدیدپذیر را به منافع مشترک اقتصادی و ثبات منطقه‌ای پیوند می‌زند. برای تقویت تجارت نیز لازم است سازوکارهای عملی منطقه‌ای، از جمله سازوکارهای مالی و تهاتری، برای تسهیل مبادلات میان کشورهای منطقه مورد توجه قرار گیرد؛ سازوکارهایی که می‌توانند تداوم همکاری اقتصادی را در برابر اختلالات و محدودیت‌های خارجی افزایش دهند.»

نیازمند چندجانبه‌گرایی 
واقعی در منطقه هستیم
پزشکیان گفت: «جمهوری اسلامی ایران خود را بخشی طبیعی از جغرافیای به‌هم‌پیوسته منطقه می‌داند. این پیوند نه تنها جغرافیایی، بلکه ریشه در تاریخ، فرهنگ، تمدن و پیوندهای مردمی دارد. بر همین اساس، جمهوری اسلامی ایران پیشنهاد می‌کند فرمت «کشورهای مستقل مشترک‌المنافع + ایران» یا «CIS+1» به‌عنوان سازوکاری منعطف و مؤثر برای گفت‌و‌گو و همکاری ایجاد شود تا بتوانیم همکاری‌های مشترک را در حوزه‌های ترانزیت، انرژی، تجارت، معدن، سرمایه‌گذاری، فناوری، آب و محیط‌‌زیست، گردشگری و ارتباطات علمی و فرهنگی توسعه دهیم و برای چالش‌های مشترکی مانند تغییرات اقلیمی، کاهش منابع آب و مسائل زیست‌محیطی دریای خزر و منطقه آرال، جنایات سازمان یافته، قاچاق مواد مخدر و غیره راه‌حل‌های مشترک منطقه‌ای ارائه کنیم. امروز بیش از هر زمان دیگری نیازمند چندجانبه‌گرایی واقعی در منطقه هستیم. کشورهای این منطقه مهم و استراتژیک باید از بازیگران اصلی در شکل‌دهی به جهان چندقطبی باشند. از این منظر، دیپلماسی منطقه‌ای برای ما، صرفاً به معنای برگزاری نشست‌ها نیست، بلکه باید به ابزار مدیریت بحران، حفظ ارتباطات، جلوگیری از گسترش درگیری و فعال‌کردن همکاری‌های عملی تبدیل شود. این همان رویکردی است که در چارچوب سیاست همسایگی جمهوری اسلامی ایران دنبال می‌کنیم.
خانم‌هاو آقایان! ما امروز صرفاً با انتخاب میان انزوا یا وابستگی مواجه نیستیم، بلکه باید ظرفیت‌های خود را به یکدیگر متصل کنیم تا هر کشور بتواند با حفظ استقلال و انتخاب‌های ملی خود، از مزیت‌های این جغرافیای مشترک بهره‌مند شود.» وی افزود: «ما به جای گسست، اتصال؛ به جای رقابت فرساینده، همکاری؛ به جای وابستگی یک‌جانبه، وابستگی متقابل؛ و به جای امنیت مبتنی بر تهدید، امنیت مبتنی بر اعتماد و منافع مشترک را می‌خواهیم.
در پایان، بار دیگر از دولت و ملت ترکمنستان برای دعوت از جمهوری اسلامی ایران، میزبانی این نشست و ابتکار ارزشمند آن در ایجاد فرصت برای گسترش همکاری میان ایران و کشورهای عضو جامعه کشورهای مستقل مشترک‌المنافع تشکر می‌کنم. امیدوارم این نشست بتواند گامی عملی در مسیر شکل‌گیری منطقه‌ای باشد که در آن آسیای مرکزی، قفقاز جنوبی و ایران نه مجموعه‌ای از فضاهای جدا از هم، بلکه بخشی از یک شبکه واحد همکاری، امنیت و توسعه باشند. جبر جغرافیایی ما را به یکدیگر پیوند داده است اما این اراده سیاسی ماست که می‌تواند این پیوند را به سرمایه مشترک برای صلح، امنیت و توسعه تبدیل کند.از توجه شما سپاسگزارم. والسلام علیکم و رحمه‌الله و برکاته.»