رسول سنایی
گروه اندیشه

سید صادق حقیقت با اشاره به اینکه نسبت «فرد و نهاد» در اندیشه سیاسی امام خمینی(ره) کمتر به صورت مستقل بررسی شده است، اظهار کرد که برای بررسی این مسأله باید به دو بحث مهم در اندیشه امام، یعنی «تشکیل حکومت» و «مصلحت» توجه کرد. او در توضیح بحث تشکیل حکومت گفت:«احکام الهیه، چه احکام مالی و چه احکام سیاسی یا حقوقی، تا قیامت باقی هستند و بقای این احکام، لزوم و ضرورت حکومت، یعنی یک نهاد را ایجاد می‌کند تا اینکه برتری قانون الهی را تضمین کند و اجرای آن را بر عهده گیرد. 
اجرای احکام الهی جز به وسیله حکومت امکان ندارد.» این استاد علوم‌ سیاسی با اشاره به تعبیر «لزوم مؤسسات اجرایی» در کتاب «ولایت فقیه» امام خمینی(ره)، تأکید کرد که در اینجا «مؤسسه» به معنای «نهاد» است و از همین تعبیر می‌توان به اهمیت جایگاه «نهاد» در اندیشه امام(ره) پی‌ برد؛ از منظر امام، صرف وجود قانون برای اداره جامعه کافی نیست و اجرای قانون به «نهادهای اجرایی» نیاز دارد. او در ادامه، بحث «مصلحت» را دومین محور بررسی خود قرار داد و با اشاره به برداشت امام خمینی(ره) از ولایت مطلقه فقیه گفت:«ولایت مطلقه فقیه به این معناست که اختیارات «حکومت» محدود نباشد.» سید صادق حقیقت همچنین با تفکیک میان دو برداشت از مفهوم مصلحت تصریح کرد:«تصور  برخی درباره  مصلحت این است که مصلحت در دست حاکم است برای حکومتش.  در حالی که در اندیشه سیاسی امام خمینی(ره)، مصلحت ابزاری است در دست نهاد حکومت برای خیر عمومی و در راستای نفع مردم.» 
این پژوهشگر اندیشه سیاسی اسلام در ادامه، برای توضیح این خوانش از اندیشه سیاسی و حکومتی امام خمینی(ره) به دیدگاه مرحوم دکتر داوود فیرحی اشاره کرد و گفت:«فیرحی معتقد بود در نظریه امام(ره)، جمهوری اسلامی مبتنی بر ولایت فقیه است و اگر این برداشت را از نظریه سیاسی امام خمینی(ره) داشته باشیم، ایشان در گفتمان نواندیشی دینی قرار می‌گیرند و تداوم‌دهنده نواندیشی دینی، علامه نائینی هستند.»  این استاد علوم ‌سیاسی در پایان با اشاره به ضرورت توجه بیشتر حوزه‌های علمیه به «فلسفه سیاسی» خاطرنشان کرد:«طرح مسأله حکومت و نهاد حکومت، «فقه سیاسی» را به دانش دیگری به نام «فلسفه سیاسی» مرتبط می‌کند و ادامه دیدگاهی که امام خمینی(ره) در حوزه اندیشه سیاسی برای «نهاد‌محوری»  بنیاد گذاشته  است، بررسی بیشتر نسبت میان فقه سیاسی و فلسفه سیاسی را  ضروری می‌سازد.»