نسخه دانش‌بنیان‌ها برای عبور از تحریم دارویی
محبوبه ستارزاده
گروه علم و فناوری
تأمین دارو در شرایط جنگ و تحریم، معنایی دیگر پیدا می‌کند. زیرا در شرایط تحریم، گاهی داروی وارداتی با بهایی سنگین و چندبرابر قیمت معمول به دست بیمار می‌رسد و گاهی خانواده‌ای دل‌نگران، وجب‌به‌وجب شهر را برای یافتن داروی مورد نیاز عزیزش جست‌وجو می‌کند بی آنکه نتیجه بگیرد. در چنین روزهایی، شرکت‌های دانش‌بنیان پا به میدان گذاشته‌اند تا با تکیه بر دانش و توان متخصصان داخلی، مسیر تولید داروهای بومی را هموار کنند؛ تلاشی برای آنکه در روزهای سخت، چراغ امید به درمان خاموش نشود و هیچ کس افزون بر رنج بیماری، دغدغه یافتن دارو را نداشته باشد. حمیدرضا متصدی‌زاده سرخبیدی عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی تهران، مدیرعامل یکی از همین شرکت‌های دانش بنیان است. دیدن رنج بیماران، از همان زمان دانشجویی انگیزه او برای تولید داروهای بومی و بی‌نیاز از واردات را قوی‌تر کرد و رویای راه‌اندازی یک پلتفرم دارویی خاص برای تولید قرص‌های بازشونده دهانی لیوفیلیزه را در سر پروراند؛ پلتفرمی که زمانی تنها در انحصار امریکا بود. این فعال دانش بنیان سرانجام با همکاری یکی از فارغ‌التحصیلان دکترای تخصصی دانشگاه علوم پزشکی تهران و یکی از دانشجویان دکترای تخصصی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی در این مسیر گام گذاشت.
تأثیر دارو در 3 ثانیه
این فعال حوزه دانش بنیان درباره این فناوری می‌گوید: «قرص‌های بازشونده دهانی لیوفیلیزه، طعم شیرین دارند و در دهان، در کمتر از سه ثانیه حل می‌شوند و امکان جذب سریع دارو را فراهم می‌کنند. این ویژگی برای افرادی که مشکل بلع دارند، از جمله کودکان و سالمندان، اهمیت ویژه‌ای دارد و برای برخی داروهای مورد استفاده در بیماری‌های قلبی که نیازمند سرعت جذب بالا هستند نیز می‌تواند مفید باشد.» مدیرعامل این شرکت دانش‌بنیان (فناوران دارویی باراد فارمد) در این باره می‌گوید: «این پلتفرم قابلیت تولید حدود ۲۰ دارو را دارد که برخی از آنها درحال حاضر به صورت وارداتی در بازار کشور عرضه می‌شوند. هدف اصلی، تولید داخلی داروهایی است که برای تأمین آنها ارز از کشور خارج می‌شود؛ اقدامی که علاوه بر کاهش ارزبری، امکان استفاده از مواد اولیه و ظرفیت‌های داخلی را فراهم می‌کند و می‌تواند دست‌کم
۵۰ درصد در قیمت محصول صرفه‌جویی ایجاد کند.» او دغدغه افراد کم درآمد و ساکنان مناطق محروم را نیز دارد و معتقد است افزایش تولید داخلی می‌تواند دسترسی بیماران مناطق کم‌برخوردار به دارو را بهبود دهد؛ چراکه در زمان کمبود، این مناطق معمولاً با دشواری بیشتری برای تأمین دارو مواجه می‌شوند.
بازار 110 میلیارد تومانی یک داروی هدف
این فعال حوزه دانش بنیان می‌گوید: «در گام نخست، یکی از داروهای وارداتی را به عنوان محصول هدف انتخاب کرده‌اند که ارزش بازار آن در سال ۱۴۰۵ حدود ۱۱۰ میلیارد تومان برآورد می‌شود.» به گفته او، در صورت توسعه چند دارو روی این پلتفرم، امکان جلوگیری از خروج حدود یک میلیون دلار ارز وجود دارد؛ هرچند میزان دقیق آن پس از ورود محصولات به بازار و مشخص شدن میزان مصرف و سهم آنها قابل محاسبه خواهد بود. به گفته متصدی‌زاده، اکنون علاوه بر داروی اصلی، پنج داروی دیگر نیز برای توسعه روی این پلتفرم هدف‌گذاری شده‌اند و اقدامات تحقیق و توسعه آنها در حال انجام است. با این حال، زمان ورود همه محصولات به بازار به شرایط راه‌اندازی خط تولید وابسته است.
دانش بنیان‌ها در خط مقدم تولید تجهیزات
این فعال حوزه دانش بنیان با بیان اینکه راه‌اندازی خط تولید این محصولات نیازمند فناوری‌های خاص و پیچیده است و با خطوط معمول تولید دارو تفاوت دارد، می‌گوید: «در این مسیر، از حمایت مؤسسه دانش‌بنیان برکت و یک شتاب‌دهنده دانش‌بنیان مستقر در کارخانه نوآوری آزادی برخوردار بوده‌ایم.» او تأکید می‌کند تلاش شده برای تأمین تجهیزات نیز از ظرفیت شرکت‌های دانش‌بنیان داخلی استفاده شود. به گفته او، دستگاه اصلی مورد نیاز خط تولید توسط یک شرکت دانش‌بنیان طراحی شده و برای ساخت یک تا دو دستگاه دیگر نیز با تولیدکنندگان داخلی همکاری شده است. بر این اساس، بیش از ۵۰ درصد پروژه پیشرفت کرده و گامی دیگر برای تولید داروهای بومی و کاهش وابستگی به واردات برداشته شده است.
