سه ستون تاب‌آوری؛ علم، همبستگی و امید
وحید شالچی
معاون فرهنگی و اجتماعی وزارت علوم
تحقیقات و فناوری
شرایط دشوار کشور، دانشگاه را با مسئولیتی فراتر از مأموریت‌های معمول آموزشی و پژوهشی روبه‌رو کرده است. در چنین وضعیتی، سه مؤلفه «علم و فناوری»، «انسجام اجتماعی» و «امید واقع‌بینانه» می‌تواند در افزایش توان و تاب‌آوری جامعه نقش اساسی داشته باشد.
تجربه ماه‌های گذشته و دشواری‌هایی که کشور با آن روبه‌رو بوده، نشان داده که بخشی از توان ایستادگی در برابر بحران‌ها، به «ظرفیت علمی و فناورانه» کشور وابسته است. از این منظر، دانشگاهیان مسئول‌اند که پیشرفت علمی را جدی بگیرند و در چارچوب معیارهای تخصصی هر رشته، مرزهای دانش و فناوری را توسعه دهند. دستاوردهای علمی، حاصل کار مستمر استادان و پژوهشگران است و حفظ و تداوم این مسیر، بخشی از مسئولیت اجتماعی دانشگاه به شمار می‌رود. اما تاب‌آوری فقط با فناوری ساخته نمی‌شود. «انسجام اجتماعی» مؤلفه دوم این معادله است. دانشگاه به دلیل پیوند همزمان با نخبگان، جامعه و نسل جوان، جایگاهی مهم در تقویت این انسجام دارد. این نقش تنها در گفتمان‌سازی و تولید دانش خلاصه نمی‌شود؛ نوع رابطه استاد با دانشجو نیز اهمیت دارد. محبت، توجه، شناخت متقابل و ایجاد اعتماد می‌تواند پیوندهای اجتماعی را تقویت کند. از سوی دیگر، دانشگاه باید به مطالعه علمی مسأله انسجام اجتماعی و شناخت الزامات و چالش‌های آن در جامعه ایران بپردازد.
سومین مؤلفه، «امید» است؛ اما نه امیدی جدا از واقعیت. امید مورد نظر، باید بر شناخت ظرفیت‌های کشور، توجه به دستاوردهای علمی و اجتماعی و تلاش برای حل مشکلات استوار باشد. فشارهای اقتصادی و معیشتی واقعیتی است که نمی‌توان آن را نادیده گرفت، اما عبور از شرایط دشوار نیز بدون حفظ امید در جامعه ممکن نیست.
در چنین شرایطی، نقش دانشگاهیان در هر سه عرصه، نقشی کلیدی است؛ توسعه دانش، تقویت پیوندهای اجتماعی و حفظ امیدی واقع‌بینانه در میان نسل جوان. در این نقطه است که مسئولیت اجتماعی دانشگاه، در کنار مأموریت علمی آن، معنا پیدا می‌کند.
