کتاب‌های‌ طبیب‌زاده در قلمرو زبان و شعر

با وجود تمرکز ۸ ‌ساله امید طبیب‌زاده بر ترجمه و تفسیر اشعار ویلیام شکسپیر، کارنامه کاری او تنها به این پروژه ادبی و کتاب‌های آن محدود نمی‌شود. مجموع کتاب‌های طبیب‌زاده گویای آن است که این استاد زبان‌شناسی پژوهشگاه علوم‌ انسانی و مطالعات فرهنگی و عضو پیوسته فرهنگستان زبان و ادب فارسی که سردبیری نشریه «زبان و زبان‌شناسی» را نیز به عهده دارد، سال‌هاست در مرز میان زبان‌شناسی و ادبیات حرکت می‌کند؛ از تحلیل ساخت جمله و بررسی ظرفیت فعل در فارسی تا مطالعه وزن شعر، زبان گفتاری، شعر نیما و مناسبات روشنفکران معاصر. در این کارنامه، اگر از اشاره مجدد به کتاب‌های مرتبط با شکسپیر او بگذریم، «دستور زبان فارسی؛ بر اساس نظریه گروه‌های خودگردان در دستور وابستگی» جایگاهی مهم دارد که طبیب‌زاده در آن ساخت‌های نحوی زبان فارسی را بر پایه رابطه میان هسته و وابسته‌های آن بررسی می‌کند؛ چارچوبی که برای دانشجویان زبان‌شناسی و ادبیات فارسی و پژوهشگران پردازش زبان اهمیت دارد. همین نگاه نسبت به ساخت واقعی زبان در کتاب «ظرفیت فعل و ساخت‌های بنیادین جمله در فارسی امروز» نیز دیده می‌شود. پرسش اصلی کتاب این است که فعل چه ظرفیت‌هایی ایجاد می‌کند و متمم‌های آن چگونه جمله را شکل می‌دهند. او فعل را نه فقط یک جزء دستوری، بلکه مرکز سازمان‌دهی جمله می‌بیند. کتاب «فارسی شکسته؛ دستور خط و فرهنگ املایی» از جهت دیگری به زبان فارسی نزدیک می‌شود؛ از زبان گفتاری و دشواری ثبت آن روی کاغذ. طبیب‌زاده در این اثر، تاریخچه شکسته‌نویسی، نقدهای وارد بر آن و تفاوت‌های واج‌شناختی زبان رسمی و گفتاری را بررسی کرده و بر اساس نمونه‌هایی از ادبیات معاصر، برای آن دستور خط و فرهنگ املایی پیشنهاد داده است. او در کتاب «وزن شعر عروضی فارسی؛ تحلیل و طبقه‌بندی بر اساس تقطیع اتانینی و نظریه واج‌شناسی نوایی» تحلیلی زبان‌شناختی از وزن شعر فارسی ارائه می‌دهد و در کتاب «تحلیل وزن شعر عامیانه فارسی؛ همراه سیصد قطعه شعر عامیه و تقطیع آنها» این بحث را به ترانه‌ها و شعرهای عامیانه می‌کشاند. «وزن شعر فارسی از دیروز تا امروز ۲ (مجموعه مقالات دومین هم‌اندیشی وزن شعر فارسی و اشعار ایرانی…)» نیز با گردآوری مقاله‌های دومین هم‌اندیشی وزن شعر فارسی و اشعار ایرانی، چشم‌اندازی از پژوهش‌های این حوزه پیش روی خواننده می‌گذارد.
این نویسنده و پژوهشگر در کتاب «نگاهی به شعر نیما یوشیج؛ بحثی در چگونگی پیدایش نظام‌های شعری»، شعر نیمایی را جدا از زمینه‌های فکری و اجتماعی‌اش نمی‌خواند و نسبت آن را با شعر مشروطه، آزادی، تجدد، رمانتیسم و سمبولیسم بررسی می‌کند.  کتاب «جلال آل‌احمد و معاصرانش» نیز ادبیات را در بستر مناسبات روشنفکری می‌کاود. چهار مقاله کتاب، به رابطه آل‌احمد با نیما یوشیج، همایون صنعتی‌زاده، ابراهیم گلستان و ناصر وثوقی اختصاص دارد. نویسنده با بررسی اشاره‌های صریح و رمزآمیز آل‌احمد، از فضای فکری آن دوره، اثر سانسور و عارضه‌ای سخن می‌گوید که آن را استبدادزدگی روشنفکران می‌نامد. دو کتاب  دیگر طبیب‌زاده با عناوین «جشن‌نامه ابوالحسن نجفی» و «گفت‌وگو با ابوالحسن نجفی» نیز بخشی از تاریخ فرهنگی معاصر را ثبت می‌کنند.
صفحات
آرشیو تاریخی
شماره نه هزار و صد و چهل و یک
 - شماره نه هزار و صد و چهل و یک - ۱۴ مهر ۱۴۰۵