میترا جلیلی
دبیر گروه علم و فناوری

رقابت فناوری از زمین فراتر رفته و قدرت‌های جهان حالا در تلاش‌اند جایگاه خود را در فضا تثبیت کنند. در کنار آمریکا و چین، هند نیز طی دهه‌های گذشته به یکی از بازیگران مهم عرصه فضایی تبدیل شده است؛ کشوری که علاوه بر بیش از نیم قرن تمرکز بر خودکفایی و نوآوری در مهندسی فضا، در سال‌های اخیر گسترش حضور زنان در این عرصه را نیز دنبال کرده است. در تازه‌ترین پروژه هند یعنی مأموریت «ShakthiSAT»، قرار است ۱۲ هزار دختر از ۱۰۸ کشور در ساخت یک ماهواره مشارکت کنند؛ فضاپیمایی که در نهایت قرار است از خاک هند به فضا پرتاب شود.

یک رکورد تازه در راه است
مأموریت «ShakthiSAT» به رهبری مجموعه Space Kidz India، با هدف آموزش عملی و مشارکت دختران جوان در فناوری فضایی شکل گرفته است. این طرح پس از پایان فاز دوم خود در هند، دختران و نمایندگانی از ۱۰۸ کشور را برای مشارکت در ساخت و توسعه یک ماهواره گرد هم آورده است. براساس برنامه اعلام‌شده، این پروژه در نهایت به پرتاب ماهواره از خاک هند با موشک «SSLV» منجر خواهد شد و برگزارکنندگان آن می‌گویند هدف‌شان ثبت رکورد جهانی برای یک طرح فضایی کاملاً دخترانه است.
در این برنامه، آموزش تنها به کلاس درس محدود نمی‌شود. شرکت‌کنندگان در فرآیندهای عملی با سیستم‌های فضاپیما، مهندسی ماهواره، سامانه‌های تأمین برق، ادغام محموله و دیگر فناوری‌های مرتبط با مأموریت‌های فضایی آشنا می‌شوند. یکی از بخش‌های اصلی این برنامه نیز توسعه و ادغام یک ماهواره مکعبی ۱۲U به رهبری دانشجویان است؛ ماهواره‌ای کوچک که برای حمل چندین محموله علمی و فناورانه طراحی شده است. دختران شرکت‌کننده در بخش‌های مختلف ساخت این فضاپیما، از آماده‌سازی ساختار و مونتاژ مکانیکی و الکتریکی گرفته تا لحیم‌کاری پنل‌های خورشیدی، آماده‌سازی باس قدرت و ادغام محموله مشارکت می‌کنند. به این ترتیب، تجربه آنها از فضای نظری فراتر می‌رود و با مراحل واقعی آماده‌سازی یک مأموریت فضایی پیوند می‌خورد.
از لتونی تا مصر
«شاکتی‌ست» تنها به همکاری میان دختران محدود نمی‌شود و مجموعه‌ای از تیم‌ها و مؤسسات علمی و فناورانه از کشورهای مختلف را نیز کنار یکدیگر قرار داده است. تیم‌های مرتبط با محموله از کشورهایی مانند لتونی، مصر، آمریکا، برزیل، استرالیا، سوئیس، فیلیپین و هند در این برنامه حضور دارند.
همکاری با مجموعه‌هایی مانند آژانس فضایی مصر، دانشگاه آلابامای جنوبی، دانشگاه مک‌کواری استرالیا، دانشگاه هوافضای هند و شماری از مؤسسات و شرکت‌های فعال در حوزه فضا نیز در این پروژه پیش‌بینی شده است. این همکاری‌ها وجه دیگری به پروژه داده‌اند؛ وجهی که فراتر از ساخت یک فضاپیماست و بر ایجاد ارتباط میان دانشجویان، متخصصان و نهادهای علمی کشورهای مختلف تمرکز دارد.

چرا ۱۰۸ کشور؟
عدد ۱۰۸ در این پروژه صرفاً یک انتخاب آماری نیست. طراحان «شاکتی‌ست» آن را نمادی از یک نسبت کیهانی می‌دانند و به نسبت تقریبی فاصله خورشید و ماه از زمین با قطر آنها اشاره می‌کنند؛ نسبتی که در توضیح هندسی امکان وقوع خورشیدگرفتگی کامل نیز مطرح می‌شود.
پشت این مأموریت، مسأله دیگری نیز قرار دارد: حضور زنان در صنعت فضایی و حوزه‌های علوم، فناوری، مهندسی و ریاضیات (STEM). برگزارکنندگان «شاکتی‌ست» با اشاره به سهم پایین زنان در میان فضانوردانی که تاکنون به فضا رفته‌اند، بر ضرورت ایجاد فرصت‌های بیشتر برای دختران جوان تأکید می‌کنند. پرورش نسل آینده متخصصان و رهبران زن، آموزش عملی مهندسی ماهواره، ایجاد تیم‌های فرامرزی و شکل دادن به همکاری‌های علمی میان کشورها از دیگر اهداف این برنامه عنوان شده است.
اکنون فاز دوم این پروژه در هند به پایان رسیده و گام بعدی، تکمیل ماهواره و آماده‌سازی آن برای پرتاب است. اگر برنامه طبق زمان‌بندی پیش برود، ماهواره‌ای که بخش‌هایی از ساخت آن با مشارکت دخترانی از ۱۰۸ کشور انجام شده، از خاک هند راهی فضا خواهد شد؛ مأموریتی که تلاش دارد آموزش، همکاری بین‌المللی و حضور بیشتر زنان در فناوری فضایی را در یک پروژه واحد به هم پیوند بزند.