سرپرست مدیریت جهاد کشاورزی استهبان در گفت‌و‌گو با «ایران» خبر داد
جهش ۶۰ درصدی تولید در بزرگ‌ترین انجیرستان جهان
بیتا میرعظیمی
گروه ایران زمین
استهبان فارس با برخورداری از ۲۶ هزار هکتار انجیرستان دیم چندصد ساله، امسال در سایه بارندگی‌های مناسب فروردین و اردیبهشت، شاهد جهش قابل توجه تولید انجیر است؛ به‌گونه‌ای که پیش‌بینی می‌شود تولید این محصول از حدود ۱۲ هزار تن در سال گذشته به نزدیک ۲۰ هزار تن برسد. بارش‌های مطلوب بویژه در بهار، با افزایش رطوبت خاک و بهبود شرایط رشد درختان، عملکرد بزرگ‌ترین انجیرستان دیم جهان را ارتقا داده و نوید سالی پربار را برای انجیرکاران این شهرستان داده است. استهبان که بخش عمده انجیرستان‌های آن به شیوه دیم اداره می‌شود، از مهم‌ترین قطب‌های تولید انجیر خشک کشور و دارای جایگاهی شناخته‌شده در بازارهای صادراتی است. تداوم این روند، در کنار ظرفیت گسترده بسته‌بندی و فرآوری می‌تواند با تقویت درآمد باغداران، اشتغال و صادرات این محصول راهبردی را نیز رونق بخشیده و زمینه افزایش ارزش افزوده انجیر استهبان را فراهم کند.
«سعید سعیدی» سرپرست مدیریت جهاد کشاورزی استهبان با اشاره به جایگاه ویژه این شهرستان در تولید انجیر کشور، از وجود حدود ۲۶ هزار هکتار انجیرستان در استهبان خبر داد و به «ایران» گفت: «بخش عمده این باغ‌ها به صورت دیم اداره می‌شوند و طی سال‌های گذشته نیز سطح زیرکشت انجیر افزایش یافته است. با این حال، بخشی از باغ‌های جدید هنوز به مرحله باردهی نرسیده‌اند و حدود ۲۲ هزار هکتار از انجیرستان‌های شهرستان در مرحله تولید قرار دارند و برداشت محصول از این سطح انجام می‌شود.» سعیدی با اشاره به افزایش تولید انجیر در سال‌جاری افزود: «سال گذشته حدود ۱۲ هزار تن انجیر در شهرستان تولید شد و پیش‌بینی می‌شود تولید امسال به حدود ۲۰ هزار تن برسد. تاکنون نزدیک به ۵۰ درصد محصول برداشت شده و برآوردها نشان می‌دهد میزان تولید نسبت به سال گذشته حدود ۶۰ درصد افزایش خواهد داشت.» سرپرست مدیریت جهاد کشاورزی استهبان، بارندگی‌های مناسب فروردین و اردیبهشت را از مهم‌ترین عوامل افزایش تولید امسال دانست و تصریح کرد: «از آنجا که عمده انجیرستان‌های شهرستان دیم هستند، تولید ارتباط مستقیمی با بارندگی و آب طبیعی دارد. بارش مناسب موجب افزایش رطوبت خاک و بهبود شرایط رشد درختان شده و در نهایت عملکرد باغ‌ها را افزایش می‌دهد.»
ذخیره باران پای درختان انجیر
سعیدی درباره اقدامات باغداران برای مقابله با کم‌آبی گفت: «آبیاری کمکی عمدتاً بر عهده بهره‌برداران است و از حدود ۱۰ تا ۱۱ سال گذشته با جدیت بیشتری مورد استفاده قرار گرفته است. با تشدید خشکسالی، استفاده از تانکر برای آبیاری تک‌درختی افزایش یافته و باغداران در کنار آن از شیوه‌های سنتی و بومی برای حفظ آب بارندگی استفاده می‌کنند.» وی یکی از این روش‌ها را ایجاد بانکت سازه‌های هلالی‌شکل اطراف درختان عنوان کرد که در اصطلاح محلی «جوی آب‌گیری» نامیده می‌شود. این سازه‌ها باعث می‌شوند آب بارندگی در اطراف درخت باقی بماند و به‌تدریج در لایه‌های پایین‌تر خاک نفوذ کند. به این ترتیب، نوعی ذخیره طبیعی آب در خاک ایجاد می‌شود و ریشه درخت می‌تواند در طول زمان از رطوبت ذخیره‌شده استفاده کند. سعیدی یکی از ویژگی‌های مهم انجیرستان‌های استهبان را همین سازوکارهای طبیعی و سنتی حفظ آب دانست و ادامه داد: «سازه‌های اطراف درختان در عمل نقش سدهای کوچک و طبیعی را ایفا می‌کنند، از فرسایش خاک جلوگیری کرده و مانع حرکت سریع روان‌آب در اراضی شیب‌دار می‌شوند. با پر شدن تدریجی این سازه‌ها از آب، حتی روان‌آب‌های محدود حاصل از بارندگی نیز متوقف شده و فرصت بیشتری برای نفوذ آب به خاک پیدا می‌کند.» سرپرست مدیریت جهاد کشاورزی استهبان در ادامه به شیوه برداشت و خشک‌کردن انجیر اشاره کرد و گفت: «یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های انجیر استهبان آن است که محصول روی خود درخت خشک می‌شود و همین موضوع این محصول را از بسیاری محصولات مشابه متمایز کرده است. در فصل برداشت و با کاهش رطوبت هوا که حتی به کمتر از ۲۰ درصد می‌رسد، انجیر به‌تدریج رطوبت خود را از دست داده و روی درخت خشک می‌شود. پس از خشک شدن انجیر روی درخت، محصول در زیر درخت جمع‌آوری شده و در محوطه‌ای که در انجیرستان‌ها «اِشْپنگ» نامیده می‌شود، برای دو تا سه روز در معرض نور خورشید قرار می‌گیرد تا رطوبت باقی‌مانده آن نیز گرفته شود. پس از این مرحله، محصول به عنوان خشکبار وارد بازار می‌شود.»
سرمایه‌گذاری در صنایع تبدیلی
سعیدی درباره هزینه تولید انجیر گفت: «هزینه تولید بسته به شرایط باغ، میزان آبیاری کمکی و عملیات باغداری متفاوت است و حدود ۲۵۰ تا ۴۰۰ هزار تومان برای هر کیلوگرم برآورد می‌شود. باغ‌هایی که در معرض تابش بیشتر آفتاب قرار دارند و به اصطلاح محلی «رو به قبله» هستند، به دلیل نیاز بیشتر به آبیاری کمکی ممکن است سه تا چهار نوبت آبیاری شوند. در حالی که باغ‌های کم‌برخوردارتر از نور مستقیم نیاز آبی کمتری دارند.»
سعیدی به ظرفیت صنایع تبدیلی و بسته‌بندی انجیر در استهبان اشاره کرد و گفت: «در مجموع حدود ۴۰ واحد صنایع بخش کشاورزی دارای مجوز مرتبط با انجیر در استهبان فعالیت دارند. حدود ۲۷ واحد در زمینه بسته‌بندی فعالیت می‌کنند و چند واحد نیز در حوزه فرآوری فعال هستند. مجموع ظرفیت فرآوری و بسته‌بندی این واحدها حدود ۳۵ هزار تن برآورد می‌شود.»
طبق گفته این مقام مسئول، با وجود این ظرفیت، فرآوری انجیر خشک هنوز متناسب با میزان تولید توسعه پیدا نکرده است. یکی از دلایل اصلی، ماندگاری بالای انجیر خشک است که جذابیت اقتصادی فرآوری را برای سرمایه‌گذاران کاهش می‌دهد. محصول خشک در شرایط مناسب حدود دو سال قابل نگهداری است، اما پس از ورود به برخی فرآیندهای فرآوری، ممکن است ماندگاری آن به حدود 6 ماه کاهش پیدا کند و همین مسأله انگیزه سرمایه‌گذاری را محدود کرده است. سعیدی تصریح کرد: «بیش از ۸۰ درصد انجیر تولیدی به صورت خام و خشکبار عرضه می‌شود و فرآوری گسترده‌ای روی آن انجام نمی‌گیرد. در حال حاضر فرآورده‌هایی مانند مربا، مارمالاد و شربت نیز از انجیر تازه تهیه می‌شود، اما سه شرکت در شهرستان در حال کار روی محصولات جدید فرآوری‌شده از انجیر هستند که در صورت موفقیت می‌تواند زمینه افزایش ارزش افزوده این محصول را فراهم کند.»
اشتغالزایی ۴۰ هزار نفری
برای بومیان
سرپرست مدیریت جهاد کشاورزی استهبان، بازار صادراتی را یکی از مهم‌ترین بخش‌های زنجیره اقتصادی انجیر استهبان دانست و گفت: «به دلیل بالا بودن هزینه تولید و قیمت نهایی، انجیر تا حدودی محصولی لوکس محسوب می‌شود و قدرت خرید داخلی برای آن محدود است. بر همین اساس، حدود ۷۵ تا ۸۰ درصد محصول تولیدی شهرستان، با احتساب انجیری که از شهرستان‌های دیگر برای بسته‌بندی و صادرات به استهبان وارد می‌شود، به بازارهای خارجی صادر می‌شود.» طبق گفته این مقام مسئول، چین یکی از مهم‌ترین مقاصد صادراتی انجیر استهبان است و کشورهای حوزه اوراسیا، حوزه خلیج فارس و ژاپن نیز از دیگر بازارهای این محصول به شمار می‌روند. بازار اروپا سهم کمتری دارد.
سرپرست مدیریت جهاد کشاورزی استهبان، انجیر را یکی از پایه‌های مهم اشتغال شهرستان عنوان کرد و گفت: «برای حدود ۱۰ هزار نفر اشتغال مستقیم و نزدیک به ۳۰ هزار نفر اشتغال غیرمستقیم در بخش باغات انجیر ایجاد شده است. بخش قابل توجهی از این نیروها بومی شهرستان هستند، هرچند در فصل برداشت کارگرانی از شهرهای اطراف و حتی استان‌های همجوار مانند کرمان نیز برای فعالیت در انجیرستان‌ها به استهبان می‌آیند.» طبق گفته این مقام مسئول، در بخش صنایع نیز حدود ۳۵۰ نیروی دائم و نزدیک به ۸۰۰ نیروی فصلی مشغول فعالیت هستند و حدود دو هزار نفر نیز به صورت غیرمستقیم با این صنایع ارتباط دارند. این آمار نشان می‌دهد انجیر برای استهبان صرفاً یک محصول کشاورزی نیست، بلکه زنجیره‌ای گسترده از تولید، برداشت، بسته‌بندی، حمل‌ونقل و صادرات را شکل داده و بخش مهمی از اقتصاد شهرستان به آن وابسته بوده و معیشت حدود ۹۵ درصد مردم به انجیر وابسته است.
حمایت هدفمند از انجیرستان‌ها
سعیدی مهم‌ترین مشکل انجیرکاران را خشکسالی و کمبود منابع آبی عنوان کرد و گفت: «در کنار مسأله آب، مشکلات صادرات نیز وجود دارد. تحریم‌ها و محدودیت‌های بانکی در سال‌های گذشته موجب شده صادرکنندگان برای بازگرداندن درآمد حاصل از صادرات با مشکلاتی مواجه شوند و در برخی موارد امکان انتقال مستقیم ارز به کشور وجود نداشته باشد.» وی محدودیت‌های حمل‌ونقل دریایی را نیز یکی دیگر از چالش‌های صادرات انجیر برشمرد و گفت: «ظرفیت حمل ریلی و زمینی پاسخگوی نیاز صادرات نیست و حمل زمینی با کامیون نیز هزینه بسیار بالاتری نسبت به حمل دریایی دارد. سال گذشته شرایط صادرات بهتر بود و از زمان برداشت تا حدود بهمن‌ماه، نزدیک به ۱۳ هزار تن انجیر از طریق مرزهای دریایی صادر شد، اما شرایط امسال می‌تواند صادرات را با دشواری بیشتری مواجه کند.»
سرپرست مدیریت جهاد کشاورزی شهرستان استهبان در پایان بر ضرورت حمایت جدی‌تر از انجیر استهبان تأکید کرد و گفت: «توسعه صادرات این محصول نیازمند همکاری دستگاه‌های مختلف از جمله وزارت امور خارجه و متولیان تجارت است. حضور مؤثر در نمایشگاه‌های تخصصی، ایجاد پاویون‌های صادراتی و حمایت مالی از صادرکنندگان برای معرفی انجیر استهبان در بازارهای هدف می‌تواند به توسعه بازار کمک کند. کشورهای مسلمان و حوزه خلیج فارس نیز ظرفیت مناسبی برای صادرات این محصول دارند.» سعیدی، انجیر استهبان را محصولی با برند جهانی دانست و تصریح کرد: «این محصول باید با همین نگاه مورد حمایت قرار گیرد. در کنار توسعه تولید، جذب سرمایه‌گذار برای فرآوری، حمایت از صادرات، تأمین زیرساخت‌های حمل‌ونقل و اختصاص اعتبارات لازم به انجیرستان‌ها ضروری است. همچنین با توجه به کمبود سوخت و نیاز باغ‌ها به انجام عملیات مختلف از جمله ایجاد سازه‌های حفظ آب، تغذیه درختان و مبارزه با آفات، لازم است در سهمیه سوخت بخش باغبانی متناسب با شرایط انجیرستان‌ها بازنگری شود.»
