دبیر ستاد ملی جمعیت با هشدار درباره آینده جمعیتی مطرح کرد
ضرورت تغییر رویکرد سیاستهای جمعیتی از «جایزه و مشوق» به «حمایت»
سمیه افشینفر - اگر روند کاهش موالید و افت نرخ باروری در ایران ادامه پیدا کند، نقشه جمعیتی کشور در دهههای آینده با تغییرات جدی روبهرو میشود. به گفته دبیر ستاد ملی جمعیت بر اساس آمارهای مطرح شده، جمعیت ایران طی 70 سال آینده ممکن است به حدود 31 میلیون نفر کاهش یابد. دبیر ستاد ملی جمعیت در نشست خبری، با تشریح روندهای جمعیتی کشور، درباره پیامدهای ادامه این مسیر و ضرورت توجه جدیتر به سیاستهای جمعیتی هشدار داد و بر ضرورت اتخاذ سیاستهای مؤثر برای مواجهه با آینده جمعیتی کشور تأکید کرد.
مرضیه وحید دستجردی، دبیر ستاد ملی جمعیت در پاسخ به سؤال «ایران» درباره اینکه سیاستهای جمعیتی که چند سالی است در کشور دنبال میشود چقدر به افزایش تولدها منجر شده است، با تأکید بر ضرورت حمایت از جوانان در مسیر ازدواج و فرزندآوری گفت: «سیاست جمعیتی کشور نباید صرفاً بر تشویق و مشوقهای مقطعی استوار باشد، بلکه حمایت از جوانان و خانوادهها باید متناسب با اقتضائات دوران جوانی، ازدواج و فرزندآوری باشد. درباره فرزندآوری بحث تشویق نداریم، بحث حمایت مطرح است. چون خانوادهای که میخواهد ازدواج کند و فرزند اول و دوم خود را داشته باشد، به حمایت نیاز دارد.» دستجردی با اشاره به سناریوهای جمعیتی سازمان ملل گفت: «اگر روند فعلی کاهش باروری ادامه پیدا کند، بر اساس یکی از سناریوهای مطرحشده، جمعیت ایران در کمتر از 70 سال آینده میتواند به حدود 31 میلیون نفر برسد.»
تمایل جامعه به سمت تکفرزندی
دستجردی با تأکید بر ضرورت تغییر رویکرد سیاستهای جمعیتی از «جایزه و مشوق» به «حمایت» گفت: «برای اصلاح روندهای جمعیتی، باید توجه ویژهای به ازدواج و فرزند اول و دوم داشته باشیم. در سال 1404 برای اولینبار در تاریخ ایران و جمهوری اسلامی، تعداد مطلق فرزندان اول از فرزندان دوم بیشتر شد. این موضوع نشان میدهد تمایل بخش قابل توجهی از جامعه به سمت تکفرزندی در حال حرکت است و این روند باید اصلاح شود.» دبیر ستاد ملی جمعیت گفت: «اصلاح این روند صرفاً با حمایت، تشویق و جایزه امکانپذیر نیست و در کنار این اقدامات، باید حمایتهای اقتصادی از خانوادهها تقویت شود. مادران شاغل، مادران خانهدار و مادران روستایی همگی به حمایت نیاز دارند و بهبود شرایط اقتصادی کشور نیز در این زمینه مؤثر است.» او با اشاره به سیاستهایی مانند اعطای زمین به خانوادههای دارای فرزند گفت: «در سالهای گذشته بیشتر به سمت جایزه و تشویق حرکت کردهایم، در حالی که باید حمایتهای پایدار از خانوادهها را در اولویت قرار دهیم.» دبیر ستاد ملی جمعیت درباره اثربخشی مشوقها در حوزه جمعیت گفت: «جایزه و مشوق بهتنهایی تأثیر زیادی نخواهد داشت؛ آنچه اهمیت دارد، حمایت از خانواده و جوانان است. جوانی، ازدواج و فرزندآوری اقتضائاتی دارند که باید مورد حمایت قرار گیرند.»
او با بیان اینکه نباید مسائل جمعیتی را صرفاً از منظر اقتصادی بررسی کنیم، توضیح داد: «باید به شرایط خانوادههای جوان در نقاط مختلف کشور توجه کنیم. خانواده جوانی که در تهران، سیستان و بلوچستان یا سایر مناطق کشور زندگی میکند، ممکن است با مشکلات متفاوتی مواجه باشد، اما مسأله حمایت از خانواده و فرزندآوری در همه این مناطق اهمیت دارد. افت شاخص باروری در سیستان و بلوچستان نیز از متوسط کشور بیشتر بوده و این استان نیز در حال حرکت در همان الگوی کلی کاهش باروری کشور است.»
دستجردی با اشاره به پیامدهای تداوم کاهش جمعیت گفت: «اگر وضعیت اقتصادی نامناسب باشد و با این دیدگاه به مسأله جمعیت نگاه کنیم، در عمل با مشکلات جدی مواجه خواهیم شد. تصور ایران با جمعیتی حدود 30 میلیون نفر در کنار کشورهای همسایه با جمعیت بسیار بالا، حتی با وجود پیشرفتهای اقتصادی و برخورداری از منابع زیرزمینی و سرمایه انسانی، شرایط مطلوبی ایجاد نمیکند.»
به دنبال افزایش مبلغ کارت «امید مادر» هستیم
دبیر ستاد ملی جمعیت با اشاره به تصویب کارت امید مادران در سال گذشته با موافقت ریاستجمهوری و اجرای این طرح از ابتدای سالجاری، گفت: «در سال 1404 که کارت امید مادران تصویب شد قدرت خرید خانوار بر اساس مبلغ 2 میلیون تومانی که در قالب این کارت ارائه میشود بیشتر بود، اما در حال حاضر نیز کمکی به خانوادهها برای خرید شیرخشک و پوشک است. به همین دلیل تلاش میکنیم مبلغ کارت امید مادران را افزایش بدهیم. کارت امید مادران نیز اکنون بر اساس دهکبندیها نیست و به همه مادران تعلق میگیرد.» دستجردی در مورد آخرین وضعیت تدوین طرح مسکن استیجاری ارزان برای زوجین جوان گفت: «پیشنهاد ما، طرحی برای ساخت و تأمین مسکن استیجاری کوچکمقیاس ارزان قیمت است که این طرح را در شورای اندیشهورزی دبیرخانه ستاد ملی جمعیت مطرح کردهایم؛ این مسکن با کمک بخش دولتی و خصوصی ساخته شود و در اختیار زوجین جوان قرار بگیرد، ارزان قیمت و استیجاری باشد و سه سال فرصت داده شود که از این مسکن استفاده کنند و اگر زوجی در این مدت صاحب فرزند شد این مدت سکونت را به 6 سال افزایش دهیم تا تشویق به فرزندآوری انجام شود. تجربه کشورهای دنیا نیز موفقیت چنین طرحی را نشان داده است. این طرح با معاونین وزارت راه مطرح و نظرات آنها نیز اخذ شده و قابلیت عرضه به دولت را دارد و اکنون نظرات فنی و حرفهای معاونین وزارت راه را اخذ کردهایم.»
مسأله جمعیت چندوجهی است
دبیر ستاد ملی جمعیت با اشاره به اینکه شهرنشینی و سطح سواد و اشتغال زنان و مردان نسبت به سالهای گذشته تغییر یافته و بر فرهنگ فرزندآوری اثر گذاشته است، گفت: «مسأله جمعیت یک مسأله چندوجهی است، باید در تمام رسانهها و فضای جامعه، به زیبایی فرزندآوری و جاذبههای ازدواج پرداخته و این زیباییها تبیین شود. بیشتر کشورهای جهان در حال برگزاری جشنوارههای وفاداری زنان و مردان برای ازدواج، فرزندآوری و... هستند، چون مسأله فرهنگ در این موضوع نقش بسیار مهمی دارد. اما آنچه در فیلمهای ایرانی در شبکه نمایش خانگی مشاهده میکنیم، رویکردی منفی نسبت به فرزندآوری است.»
دبیر ستاد ملی جمعیت با اشاره به اجرای طرح نفس در سراسر کشور گفت: «475 مرکز نفس یا نجات فرزندان سقط در سرتاسر کشور کار میکنند و از سال 1400 تاکنون 25 هزار نفر را از سقط منصرف کردهاند و تاکنون 15 هزار فرزند از زوجینی که قصد سقط داشتهاند به دنیا آمدهاند.» به گفته دستجردی باید تلاش کنیم جمعیت کشور به بالای 100 میلیون نفر برسد و شاهد این میزان کاهش جمعیت در آینده نباشیم.
