فشارهای ژئوپلتیک، تلاش آمریکا برای مهار قیمت را ناکام میگذارد
نفـت، فرمـانپذیر نیست
قیمت نفت روز دوشنبه به ۱۰۷ دلار در هر بشکه رسید
آمریکا تلاش کرده از مسیر افزایش عرضه نفت و حتی بررسی محدودیت صادرات فرآوردههای نفتی، فشار قیمتی را کم کند، اما بخش مهمی از جهش بازار نفت ناشی از مسیر مذاکرات ایران و آمریکا، ریسک هرمز و کمبود فرآوردههای پالایشی است که این عوامل با یک تصمیم داخلی آمریکا بهسادگی برطرف نمیشوند.
قیمت نفت هفته جاری را دوباره صعودی آغاز کرد. بهای نفت برنت روز دوشنبه بیش از ۳ درصد بالا رفت و به ۱۰۷.۷۵ دلار در هر بشکه رسید. این افزایش پس از رد پیشنهاد ایران برای پایان درگیری و بازگشایی تنگه هرمز از سوی دونالد ترامپ رخ داد. هرچند رئیسجمهوری آمریکا از ادامه مذاکرات در روزهای آینده سخن گفته، اما رد پیشنهاد تهران، انتظار بازار برای یک گشایش سریع را کاهش داده است. در عین حال رئیسجمهوری آمریکا در روزهای اخیر از «کنترل کامل» آمریکا بر تنگه هرمز سخن گفته و حتی مدعی شده بود ۲۹ کشتی در یک شب از این آبراه عبور کردهاند اما همزمان، گزارشهای مربوط به وضعیت کشتیرانی نشان میدهد تردد تجاری در هرمز همچنان بهشدت پایینتر از شرایط پیش از جنگ است. همچنین پیش از آغاز جنگ، تنگه هرمز روزانه پذیرای حدود ۱۲۵ کشتی تجاری بزرگ بود و حدود ۲۰ درصد عرضه روزانه نفت خام و گاز طبیعی مایع جهان از این مسیر عبور میکرد.
در همین چارچوب، محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس به روایت مقامهای آمریکایی از وضعیت تنگه هرمز پاسخ داد و نوشت: «بنگاه فریبکاری آمریکا میگوید ایران کنترلی بر تنگه هرمز ندارد، اما بازار یک اضافهبهای (پرمیوم) سنگین روی نفت کشیده است: ۳۵ دلار بالاتر از قبل از تهاجم، و ۵۰ دلار بر اساس قیمتهای نفت فیزیکی. پس یا بازار احمق است که نفت را با این قیمتهای بالاتر میخرد یا دستگاه روایتشویی آمریکا دارد سیاهبازی میکند. برای کسانی که حرف آمریکا را باور دارند، یک دستگاه چاپ دلار رایگان در تنگه هرمز گذاشتهاند؛ بفرمایید بروید بردارید!»
مذاکرات ایران و آمریکا و وضعیت تنگه هرمز
حمید حسینی، سخنگوی اتحادیه صادرکنندگان فرآوردههای نفت، گاز و پتروشیمی ایران در گفتوگو با «ایران» با اشاره به عوامل مؤثر بر قیمت نفت میگوید در شرایط فعلی، سه عامل اصلی بیش از سایر متغیرها بر بازار اثر میگذارند. حسینی درباره اولین عامل توضیح میدهد بازار نفت بهشدت به مسیر مذاکرات ایران و آمریکا و احتمال ایجاد گشایش در این روند توجه دارد. او میگوید: «مشخص شدن نتیجه مذاکرات میتواند بر انتظارات بازار اثر بگذارد و در مقابل، ادامه بنبست یا تشدید تنشها میتواند ریسکهای موجود در بازار نفت را افزایش دهد.»
در کنار مذاکرات، وضعیت تردد در تنگه هرمز نیز به یکی از متغیرهای مهم بازار تبدیل شده است. تنگه هرمز یکی از مسیرهای اصلی انتقال نفت و فرآوردههای نفتی در جهان است و هرگونه اختلال در عبور و مرور کشتیها میتواند نگرانی درباره عرضه و هزینه حملونقل را افزایش دهد. حسینی با اشاره به شرایط تردد در این مسیر میگوید: «اگر محدودیتها ادامه پیدا کند و عبور کشتیها با دشواری بیشتری انجام شود، اثر این وضعیت در نهایت میتواند در قیمت نفت فیزیکی نمایان شود.»
نفت فیزیکی تا ۲۵ دلار بالاتر از بازار کاغذی معامله میشود
قیمت فرآوردههای نفتی، بهویژه گازوئیل، با سرعت بیشتری افزایش یافته و محدودیت ظرفیت پالایش به یکی از نقاط اصلی فشار تبدیل شده است. پالایشگاههای آمریکا در سطوح بالایی از ظرفیت خود فعالیت میکنند و ذخایر گازوئیل نیز پایین است. همین وضعیت، بحث درباره محدود کردن صادرات گازوئیل آمریکا را دوباره مطرح کرده است که هدف آن افزایش عرضه در بازار داخلی آمریکاست، اما میتواند عرضه فرآورده در سایر بازارها، بهویژه اروپا را کاهش دهد. سخنگوی اتحادیه صادرکنندگان فرآوردههای نفت، گاز و پتروشیمی ایران به وضعیت پالایشگاهی جهان اشاره میکند که شرایط بازار فرآوردههای نفتی نیز یکی از دلایل بالاماندن قیمت نفت است. او میگوید: «زمانی که قیمت فرآوردههای نفتی در بازار جهانی بالاست، برای خریداران نفت خام همچنان خرید محمولههای فیزیکی با قیمت بالاتر توجیه اقتصادی پیدا میکند.»
حسینی توضیح میدهد که در چنین شرایطی، برخی خریداران حاضرند نفت فیزیکی را حتی حدود ۲۰ تا ۲۵ دلار بالاتر از قیمتهای مشاهدهشده در بازارهای کاغذی یا قراردادهای آتی خریداری کنند. بنابراین بازار فیزیکی نفت الزاماً بهطور کامل از قیمتهای ثبتشده در بازارهای آتی تبعیت نمیکند و عواملی مانند نیاز پالایشگاهها به خوراک، حاشیه سود پالایشی و قیمت فرآوردهها میتواند بر قیمت واقعی محمولههای نفت اثر بگذارد.
تلاش آمریکا برای جلوگیری از عبور برنت
از ۱۱۰ دلار
حسینی با اشاره به روند قیمتها در معاملات امروز نفت میگوید روند بازار همچنان صعودی است. به گفته او، قیمت نفت برنت که معاملات روز جمعه را در محدوده ۱۰۴ دلار به ازای هر بشکه به پایان رسانده، در ادامه معاملات به حدود ۱۰۷ دلار رسیده است.
این افزایش در شرایطی رخ میدهد که بازار همچنان در حال ارزیابی احتمال تشدید یا کاهش تنشهای منطقهای است و هر تحول تازه در حوزه حملونقل دریایی، امنیت تأسیسات نفتی یا مذاکرات سیاسی میتواند انتظارات معاملهگران را تغییر دهد.
به گفته حسینی، ایالات متحده ممکن است تلاش کند اجازه ندهد قیمت عادی نفت برنت از محدوده ۱۱۰ دلار عبور کند. با این حال، او تأکید میکند که ادامه شرایط فعلی میتواند فشار صعودی بر قیمتها را افزایش دهد. او میگوید: «اگر مذاکرات ایران و آمریکا به نتیجه مشخصی نرسد و از سوی دیگر محدودیت در تردد کشتیها در تنگه هرمز ادامه پیدا کند، بازار نفت همچنان با ریسک افزایش قیمت مواجه خواهد بود.» حسینی به شرایط تردد کشتیها در شب گذشته نیز اشاره میکند و میگوید: «در پی تشدید شرایط امنیتی و شلیکهایی که رخ داده، تردد در این مسیر به میزان قابلتوجهی محدود شده است. از نگاه او، ادامه چنین وضعیتی میتواند مستقیماً بر بازار نفت فیزیکی اثر بگذارد و قیمت محمولههای واقعی نفت را افزایش دهد.»
حملات به ریاض
و افزایش ریسک ژئوپلتیک بازار نفت
در کنار تحولات تنگه هرمز، حملات انصارالله در منطقه نیز بر فضای بازار اثر میگذارد. حسینی با اشاره به حملات انجامشده به ریاض و فرودگاه این شهر میگوید: «اگر این تحولات ادامه پیدا کند، احتمال افزایش قیمت نفت فیزیکی بیشتر میشود.» به گفته او، بخشی از این افزایش قیمت به ریسک ژئوپلتیکی ناشی از شرایط تنگه هرمز و تحولات امنیتی منطقه مربوط میشود. در واقع، بازار تنها میزان عرضه و تقاضای روزانه نفت را دنبال نمیکند، بلکه احتمال اختلال در تولید، انتقال و صادرات نفت نیز در شکلگیری قیمتها نقش دارد.
ادامه حملات و افزایش نااطمینانی درباره امنیت مسیرهای صادراتی و زیرساختهای نفتی میتواند باعث شود معاملهگران برای خرید نفت و پوشش ریسک عرضه، قیمتهای بالاتری را بپذیرند. به همین دلیل، در صورت تداوم تنشها، بازار میتواند شاهد افزایش بیشتر قیمت نفت فیزیکی و همزمان افزایش نوسان در معاملات جهانی باشد.
