موسیقی اقوام را نمی‌شود فقط در چند ملودی قدیمی، چند مقام و چند ساز محلی خلاصه کرد. برای علیرضا حاج‌علی‌شیر، این موسیقی بخشی از حافظه زنده مردمانی است که قرن‌ها با آن زندگی کرده‌اند؛ حافظه‌ای که از نسلی به نسل دیگر رسیده و در هر دوره شکل تازه‌ای پیدا کرده است.
 همین نگاه، چهار سال است او را درگیر پژوهش درباره موسیقی اقوام کرده است؛ پژوهشی که قرار بود یک یا دو ساله تمام شود، اما گستردگی این جهان موسیقایی و تعداد مقام‌های کمتر شنیده‌ شده، مسیر را طولانی‌تر کرده است. حاصل این جست‌وجو قرار است در قالب مجموعه «شب موسیقی اقوام» روی صحنه بیاید؛ مجموعه‌ای که اولین شب آن به موسیقی کردستان اختصاص دارد.
 در این اجرا، هورامی، سورانی، گروسی، کرمانشاهی و شکاک کنار یکدیگر قرار گرفته‌اند؛ نه برای محو تفاوت‌ها، بلکه برای معرفی بخشی از گستردگی موسیقی کردی به مخاطبانی که شاید همه این گونه‌ها را از نزدیک نشنیده باشند.

چهار سال پژوهش
برای مقام‌های کمتر شنیده‌ شده
 حاج‌علی‌شیر در این پروژه تلاش کرده ظرفیت ساختار ارکسترال را به خدمت موسیقی بومی بگیرد، بی‌آنکه «اصل مقام» قربانی شود. پژوهش او به ده‌ها مقام موسیقایی رسیده که بسیاری از آنها در معرض فراموشی قرار دارند. او معتقد است اگر برای حفظ این میراث اقدامی نشود، بخشی از این موسیقی ممکن است از بین برود. درعین حال، نگاه او فقط معطوف به گذشته نیست. او موسیقی اقوام را منبعی زنده برای موسیقی امروز می‌داند؛ منبعی که می‌تواند ایده و جمله‌پردازی در اختیار موسیقیدان قرار دهد و نیاز به وارد کردن برخی الگوهای بیرونی را کاهش دهد.
انتخاب کردستان نیز به علاقه شخصی او، حضور نوازندگان کرد در ارکستر شرر و تجربه همکاری با استادان این حوزه بازمی‌گردد. هورامی، سورانی، گروسی، کرمانشاهی و شکاک با وجود تفاوت در لهجه، رقص، آیین و رسوم، قرن‌ها در یک جغرافیا زیسته‌اند. حتی یک مقام مشترک ممکن است در دو منطقه با لحن و تحریر متفاوت اجرا شود و همین تفاوت‌ها به غنای موسیقی کردستان کمک می‌کند.

 حفظ اصالت مقام در ساختار ارکسترال
 دشوارترین بخش کار، ورود موسیقی بومی به ساختاری بزرگ‌تر است. ارکستر می‌تواند به یک مقام رنگ تازه بدهد، اما ممکن است آن را از شکل طبیعی خود دور کند. برای همین، حاج‌علی‌شیر حفظ مقام‌ها را اصل می‌داند. در مرحله انتخاب آثار، مقام‌هایی که قابلیت ارکسترال ‌شدن نداشته‌اند یا اجرای آنها نیازمند تحمیل هارمونی و کنترپوان بوده، کنار گذاشته شده‌اند. در مورد برخی مقام‌ها نیز به جای استفاده از حجم کامل ارکستر، سازبندی کوچک‌تر در نظر گرفته شده است؛ تک‌ساز، خواننده و همراهی محدود ارکستر. هدف، نمایش توانایی ارکستر نبوده، بلکه شنیده‌ شدن خود مقام بوده است.
 حاج‌علی‌شیر با اشاره به جمله‌ای از استاد ارشد طهماسبی، «فضیلت موسیقی ایرانی، مقام‌های آن است»، مقام‌ها را بخشی از هویت این موسیقی می‌داند؛ ساختارهایی که شاید صدها سال زمان برده‌اند تا در یک جغرافیا شکل بگیرند و نسل‌های مختلف آنها را زندگی و منتقل کنند.

 موسیقی کردی
فراتر از یک صدای محلی
 موسیقی کردی برای حاج‌علی‌شیر تنها یک صدای محلی نیست؛ تاریخ، زبان، شعر، شیوه زندگی، آیین‌ها و جغرافیای یک قوم را با خود حمل می‌کند. وقتی یک مقام شنیده می‌شود، بخشی از این زندگی نیز همراه آن به گوش مخاطب می‌رسد.
 او با نگاه تزئینی به موسیقی اقوام فاصله دارد. از نظر او، اگر موسیقی پخته باشد، نیاز به افکت تصویری و نورپردازی پرحجم کمتر می‌شود. موسیقی اقوام به اندازه کافی ظرفیت دارد و برای اثرگذاری الزاماً به عناصر نمایشی متعدد نیازمند نیست.
در عین حال، او معتقد است موسیقی اقوام هنوز جایگاهی متناسب با ظرفیت خود در جریان اصلی موسیقی ایران پیدا نکرده است. از نگاه او، حمایت از هنرمندان، فراهم ‌کردن سالن مناسب و آسان‌تر کردن فرآیند برگزاری کنسرت می‌تواند به حضور پررنگ‌تر این موسیقی کمک کند.

نوگرایی در خدمت موسیقی
 حاج‌علی‌شیر مخالف نوگرایی نیست. او نمونه بازتنظیم‌های الکترونیک از آواز حسن زیرک را نشانه‌ای از امکان ارتباط مخاطبان جدید با موسیقی قدیمی می‌داند. اما از نظر او، نوگرایی زمانی ارزشمند است که به اصل اثر وفادار بماند و تنظیم تازه، جای مقام را نگیرد. پاسخ او به این پرسش که آیا موسیقی کردی برای شنیده ‌شدن در تهران باید خودش را تغییر دهد نیز روشن است: «نه.» از نگاه او، موسیقی اقوام می‌تواند با اصالت خود وارد جغرافیای تازه شود، مخاطب بومی از آن خاطره بگیرد و مخاطب غیر بومی آن را کشف کند.

 «شب موسیقی کردستان»
بازخوانی حافظه نسل‌ها
 حاج‌علی‌شیر در این پروژه فقط رهبر ارکستر نیست؛ تنظیم‌کننده و نوازنده هم هست. او معتقد است نوازندگان موسیقی ایرانی و محلی قرن‌ها آموخته‌اند یکدیگر را بشنوند و بر اساس همین شنیدن حرکت کنند. به همین دلیل، هدایت ارکستر با ساز برای او تجربه‌ای متفاوت و لذتبخش است.
 از نگاه او، مسأله انتخاب میان «سنت» و «امروز» نیست؛ مسأله این است که در عبور از یکی به دیگری، چه چیزی باید حفظ شود. پاسخ او در خود مقام‌هاست؛ همان چیزی که قرن‌ها از نسلی به نسل دیگر رسیده است.
 هر مقام، راویان بسیاری داشته است؛ آدم‌هایی که آن را خوانده‌اند، نواخته‌اند و به نسل بعد سپرده‌اند. اگر مقامی ۸۰۰ یا هزار سال قدمت داشته باشد، زندگی آدم‌های بسیاری در آن رسوب کرده است. وقتی چنین مقامی امروز در سالن کنسرت شنیده می‌شود، فقط یک ملودی قدیمی بازخوانی نشده؛ بخشی از زندگی راویان آن نیز دوباره مجال شنیده‌ شدن پیدا کرده است. در این نگاه، «شب موسیقی کردستان» تلاشی است برای آنکه موسیقی کردی با همان هویت و ریشه‌هایش وارد گفت‌وگوی امروز شود؛ بی‌آنکه برای شنیده ‌شدن مجبور باشد گذشته خود را پشت در سالن جا بگذارد. کنسرت «شب موسیقی کردستان» ۲۶ شهریور ۱۴۰۵ با حضور «ارکستر شرر» در برج آزادی و با سرپرستی و تنظیم علیرضا حاج‌علی‌شیر و با آواز مجتبی قبادی روی صحنه می‌رود.