سمیه افشین فر
گروه اجتماعی

دارویی که به دست بیماران می‌رسد محصول زنجیره‌ای از دانش تولید و ایستادگی است. مردم در جامعه از گران بودن داروها سخن می‌گویند، اما دست اندرکاران صنعت دارو در کشور معتقدند داروی ارزان ناموجود به مراتب از داروی گران خطرناک‌تر است. آنان از مردم می‌خواهند که پشت تولید بایستند تا بتوانند سه هدف قیمت واقعی تولید، پوشش واقعی از بیمه و امنیت واقعی در کشور را محقق کنند. این در حالی است که صنعت داروی کشور همپای نظام سلامت شرایط جنگی را پشت سر گذاشته است. در جریان دو جنگ تحمیلی به گفته دست‌اندرکاران سازمان غذا و دارو طی 10 ماه گذشته، تأمین داروی مورد نیاز بیمارستان‌ها انجام شده و در حوزه داروهای ضروری و حیاتی با کمبودی مواجه نبوده‌اند. حتی در مورد داروهای ضروری و حیاتی که پیش از جنگ نیز با کمبود مواجه بودند، امروز با توجه به شرایط اقتصادی کشور، کمبودها به کمترین میزان ممکن رسیده است؛ از طرفی با تحریم‌های ظالمانه‌ای مواجه هستیم که درمان مردم را هدف گرفته‌اند، برای همین رئیس سازمان غذا و دارو در نشست خبری روز گذشته خود بر ضرورت مقابله با فضاسازی درباره وضعیت دارویی کشور تأکید کرد و گفت: «باید برای شرایطی آماده باشیم که دشمن از همه ابزارهای خود برای ضربه زدن به کشور استفاده می‌کند. یکی از این ابزارها، تلاش برای القای بحران در حوزه دارو و نشان دادن وضعیت دارویی کشور به‌عنوان یک بحران عمومی است. امروز در برخی شبکه‌های خارج از کشور مشاهده می‌کنیم که به‌طور ویژه روی موضوع دارو برنامه‌ریزی و فضاسازی می‌شود و معمولاً این گزاره مطرح می‌شود که دارو وجود ندارد یا گران شده است؛ در حالی که باید مشخص شود درباره کدام دارو صحبت می‌کنیم.»
مهدی پیرصالحی، رئیس سازمان غذا و دارو روز سه‌شنبه در نشست خبری یازدهمین نمایشگاه بین‌المللی دارو و صنایع وابسته «ایران فارما» که در سازمان غذا و دارو برگزار شد، با اشاره به معضل بدهی‌های معوق بیمه‌ها و افزایش مطالبات صنعت دارو و تجهیزات پزشکی، گفت: «میزان مطالبات بخش صنعت دارو و تجهیزات پزشکی امروز به حدی رسیده که عملیات تولید و تأمین اقلام و کالاهای موردنیاز درمانی را برای فعالان این حوزه دشوار کرده است.» به گفته پیرصالحی ضرورت بازنگری در سیاست‌های تخصیص ارز و رسیدگی به مطالبات معوقه صنعت دارو و تجهیزات پزشکی از برنامه‌های مهمی است که باید مورد توجه قرار بگیرد.

در شرایط دو جنگ تحمیلی 
نوآوری متوقف نشد
رئیس سازمان غذا و دارو با اشاره به توانمندی صنعت دارویی کشور گفت: «عملکرد صنعت دارویی در دو سال گذشته نشان می‌دهد که حتی در شرایط خاص مثل دو جنگ تحمیلی اخیر نیز نوآوری متوقف نشده است. داروهای جدیدی که طی این مدت در داخل کشور تولید و به بازار عرضه شده‌اند، نشان می‌دهد صنعت در همین شرایط برای توسعه محصولات جدید تلاش کرده است.» به گفته پیرصالحی در همین شرایط، صنعت دارویی کشور به علم روز دنیا و فناوری‌های آینده نیز توجه دارد و در حوزه‌هایی مانند سلول‌درمانی، ژن‌درمانی و محصولات جدید فعالیت‌های قابل توجهی در حال انجام است. در حوزه تولید مواد اولیه نیز با وجود مشکلات موجود، ظرفیت تولید در حال افزایش است و صنعت برای ارتقای سطح تولید تلاش می‌کند. او توضیح داد: «همه این اقدامات در شرایطی انجام می‌شود که کشور با محدودیت‌ها و فشارهای ناشی از تحریم مواجه است و انتظار اینکه در چنین شرایطی هیچ کمبودی در کشور وجود نداشته باشد، واقع‌بینانه نیست. در همه کشورهای دنیا نیز در شرایط خاص، کمبودهایی در حوزه دارو ایجاد می‌شود، اما تحریم‌ها شرایط تأمین و تولید دارو در کشور ما را دشوارتر کرده است.» او با اشاره به ظرفیت نمایشگاه و نشست‌های بین‌المللی گفت: «اگر بتوانیم منابع لازم را برای این مسیر فراهم کنیم، قطعاً توانمندی‌هایی که تاکنون عملکرد خوبی داشته‌اند، افزایش پیدا خواهند کرد.» 
پیر صالحی با بیان اینکه وزرا متناسب با حوزه مأموریت خود در نشست‌ها و اجلاس‌های مختلف شرکت می‌کنند و ما نیز از این فرصت استفاده کردیم و در نمایشگاه ایران فارما، نشستی را با سفرای کشورهای گروه بریکس برگزار کردیم تا بتوانیم از ظرفیت کشورهای عضو در حوزه دارو و تجهیزات پزشکی استفاده کنیم، گفت: «هدف این است که با تقویت همکاری‌ها و استفاده از ظرفیت کشورهای مختلف، تأمین دارو و تجهیزات پزشکی کشور در شرایط سخت با کمترین چالش و مشکل مواجه باشد.»
پیرصالحی با اشاره به شرایط موجود تأمین دارو گفت: «در حال حاضر یکی از مسائل مهم، حمل‌ونقل دارو و مواد اولیه است. حمل دریایی هنوز به شکل مستقیم برقرار نشده و مذاکرات برای دریافت مجوزهای لازم و ادامه انتقال محموله‌های دارویی در حال انجام است. در حوزه حمل هوایی نیز مجوزهای محدودی صادر شده و امیدواریم تعداد این مجوزها افزایش پیدا کند.»

سبدفروشی دارو تخلف است
رئیس سازمان غذا و دارو درباره سبدفروشی دارو و مکمل گفت: «اینکه یک دارو، مکمل یا محصول سلامت فقط در قالب یک سبد و همراه با محصولات دیگر به فروش برسد، تخلف است. بازرسی در این زمینه حساس است و هر موردی که گزارش شود، باید مورد رسیدگی قرار بگیرد. ممکن است در شرایط خاص، برخی همکاران نیز با این موضوع مواجه شده باشند، اما در تمام مواردی که گزارش سبدفروشی دریافت شده، موضوع پیگیری و با متخلفان برخورد شده است. در شرایط دشوار تأمین دارو، باید تلاش کنیم داروهای مورد نیاز و اقلامی که با کمبود مواجه هستند، بر اساس سهمیه و بدون اجبار به خرید سبدی، به داروخانه‌ها برسند و موضوع سبدفروشی باید با جدیت مورد رسیدگی قرار بگیرد.» او درباره افزایش قیمت دارو توضیح داد: «میزان افزایش قیمت دارو در محصولات مختلف متفاوت است. برخی داروها اصلاً افزایش قیمت نداشته‌اند و برخی داروهای کاملاً وارداتی ارز ترجیحی آنها حذف شده، نرخ ارز از 28 هزار و 500 تومان به حدود 170 هزار تومان رسیده‌ و طبیعتاً این تغییر نرخ ارز می‌تواند افزایش چندبرابری قیمت را به دنبال داشته باشد.» به گفته رئیس سازمان غذا و دارو وقتی از متوسط افزایش قیمت صحبت می‌کنیم، منظور متوسط کل سبد دارویی کشور است. ممکن است قیمت یک دارو هفت برابر شود، داروی دیگری سه درصد و داروی دیگری 10 یا 20 درصد افزایش پیدا کند. او گفت: «بر اساس گزارش سازمان بیمه سلامت، پرداخت از جیب بیمار حدود 35درصد افزایش داشته، در حالی که افزایش قیمت دارو حدود 103 درصد بوده؛ بنابراین متوسط افزایش در کل سبد دارویی نیز باید در همین چارچوب بررسی شود.»
پیرصالحی معتقد است اگر در ادامه افزایش نرخ ارز را در شش ماهه دوم سال داشته باشیم، حتماً باید متناسب با آن اصلاح قیمت نیز انجام شود. او گفت: «فکر می‌کنم با توجه به اینکه بخش عمده این اصلاحات تاکنون انجام شده است، میزان افزایش قیمت‌های بعدی خیلی کمتر خواهد بود.»

واکسن آنفلوانزای ایرانی 
طرفدار نداشت
رئیس سازمان غذا و دارو درباره واکسن آنفلوانزای ایرانی گفت: «واکسن آنفلوانزای وارداتی که در سال‌های گذشته استفاده می‌شد، واکسن نوترکیب نبود، اما واکسن ایرانی تولیدشده، نوترکیب است. واکسن‌های نوترکیب در بازار جهانی قیمت بالاتری دارند و انتظار این بود که واکسن ایرانی نیز با قیمتی در سطح واکسن نوترکیب خارجی یا درصدی از آن عرضه شود. در سال‌های گذشته تلاش می‌شد قیمت واکسن ایرانی در محدوده قیمت واکسن وارداتی تعیین شود، اما واکسن وارداتی به دلیل نوع تولید، قیمت پایین‌تری داشت و واکسن ایرانی، استقبال نشد و متأسفانه در بخشی از جامعه این تصور وجود دارد که تنها برندهای اروپایی یا آمریکایی قابل اعتماد هستند.» 
به گفته پیرصالحی در دو، سه سال گذشته، شاید نیمی یا حتی بیشتر از تولید واکسن آنفلوانزای ایرانی به دلیل نبود تقاضای کافی در پایان فصل مصرف، معدوم شد که زیان قابل توجهی به تولیدکننده وارد کرد. او گفت: «امسال نیز شرکت تولیدکننده اعلام کرد که از تولید واکسن آنفلوانزا خارج می‌شود که این موضوع خبر خوبی نیست؛ چرا که در شرایطی که ظرفیت تولید داخلی می‌توانست کمک‌کننده باشد و شرایط تأمین جهانی نیز تغییر کرده، یک تولیدکننده داخلی به دلیل مسائل مربوط به قیمت‌گذاری از این حوزه خارج شده است.» پیرصالحی در مورد آخرین وضعیت تأمین واکسن آنفلوانزا گفت: «واکسن آنفلوانزا برای همه افراد ضروری نیست و بیشتر برای گروه‌های پرخطر از جمله افراد دارای بیماری‌های زمینه‌ای، سالمندان، زنان باردار و افرادی که ابتلا به آنفلوانزا می‌تواند برای آنها خطرناک باشد، توصیه می‌شود. بسیاری از جوانان با سیستم ایمنی مناسب ممکن است درخواست واکسن داشته باشند، اما لزوماً به آن نیاز ندارند. رعایت اصول بهداشتی و پیشگیری نیز می‌تواند در کاهش انتقال بیماری مؤثر باشد.»
رئیس سازمان غذا و دارو با بیان اینکه در سال‌های گذشته واکسن آنفلوانزا چهارظرفیتی بود و سازمان جهانی بهداشت هر سال بر اساس سویه‌های شایع، ترکیب واکسن را اعلام می‌کرد و تولیدکنندگان نیز بر همان اساس تولید را انجام می‌دادند. توضیح داد: «امسال در ترکیب سویه‌ها تغییر ایجاد شد و یکی از سویه‌هایی که شیوع و بار بیماری کمتری داشت از سوی سازمان جهانی بهداشت حذف شد. سازمان جهانی بهداشت حدود یک ماه به تولیدکنندگان فرصت داد تا ترکیب تولید را اصلاح کنند و همین موضوع باعث اختلال در تولید جهانی شد. بر همین اساس نیز واکسن‌های اروپایی که در سال‌های گذشته وارد ایران می‌شدند، امسال با محدودیت بیشتری مواجه شدند؛ چرا که کشورهای تولیدکننده خودشان با تقاضای داخلی مواجه بودند. شرکت‌های ایرانی از بهمن و اسفند سال گذشته مکاتبات خود را برای تأمین واکسن آغاز کرده بودند و سفارش‌ها نیز حدود اردیبهشت ثبت شد، اما تأمین‌کنندگان اروپایی تحویل را به نیمه دوم مهرماه موکول کردند و قیمت‌ها نیز افزایش یافت. بنابراین با وجود تغییر فرمولاسیون، در عمل امسال واکسن‌های اروپایی در بازار ایران در دسترس نخواهند بود.»
به گفته رئیس سازمان غذا و دارو در مجموع حدود یک میلیون دوز واکسن برای وزارت بهداشت و معاونت بهداشت در حال تأمین است تا برای گروه‌های پرخطر استفاده شود. پیرصالحی گفت: «انتظار می‌رود این محموله تا پایان شهریور وارد و تحویل شود. منابع تأمین واکسن امسال بیشتر به سمت چین و روسیه رفته است و از نظر تعداد، انتظار کمبود جدی نداریم. از طرفی، بخش خصوصی به دلیل تجربه سال گذشته و خطر باقی ماندن واکسن و فروش نرفتن آن، با احتیاط بیشتری اقدام می‌کند. پیش‌بینی می‌شود واکسن‌های بخش خصوصی از این منابع تا حدود 15 مهر برای توزیع در داروخانه‌ها در دسترس قرار گیرد، اما به دلیل نگرانی بخش خصوصی از موجودی مازاد و فروش نرفتن واکسن، احتمالاً تعداد کمتری از دوزها در داروخانه‌ها توزیع خواهد شد. یک میلیون دوز مربوط به گروه‌های پرخطر نیز در اختیار معاونت بهداشت قرار می‌گیرد.» یازدهمین نمایشگاه بین‌المللی دارو و صنایع وابسته(ایران فارما) اول تا سوم مهرماه 1405 در مصلای تهران برگزار می‌شود.

برش

پایین بودن قیمت دارو در ایران 
در مقایسه با بسیاری از کشورهای منطقه و جهان

رئیس سازمان غذا و دارو با اشاره به سیاست کنترل قیمت دارو، با بیان اینکه همه، چه تولیدکننده و چه دولت، علاقه‌مند هستند دارو با پایین‌ترین قیمت ممکن در اختیار مردم قرار گیرد، گفت: «هر تغییری در نرخ ارز، چه ارز ترجیحی و چه غیرترجیحی، بر قیمت دارو اثر می‌گذارد و سازمان غذا و دارو تلاش می‌کند این تغییرات و افزایش قیمت‌ها را تا حد امکان کنترل کند. معمولاً تا حدود 10 درصد افزایش نرخ ارز تلاش می‌کنیم این افزایش در قیمت دارو منعکس نشود، اما وقتی افزایش نرخ ارز از این میزان عبور می‌کند، دیگر اعمال فشار برای اینکه صنعت دارو با همان قیمت قبلی محصول خود را عرضه کند، دشوار خواهد بود. هدف ما این است که هم قیمت را کنترل کنیم و هم اطمینان داشته باشیم تولیدکنندگان از منابع ارزی موجود به شکل صحیح و کارآمد استفاده می‌کنند و فشار کمتری به مردم وارد شود.»
به گفته پیرصالحی در مواردی که لازم باشد، باید اصلاح قیمت به اندازه‌ای انجام شود که صنعت بتواند به فعالیت خود ادامه دهد و ظرفیت تولید حفظ شود. او تأکید کرد: «با وجود افزایش‌های اخیر، قیمت دارو در ایران همچنان در مقایسه با بسیاری از کشورهای منطقه و جهان پایین است و لازم است به اندازه‌ای از تولیدکنندگان حمایت کنیم که ظرفیت تولید از بین نرود. به نظر من تاکنون در این زمینه موفق بوده‌ایم، هرچند طبیعی است که صنعت دارو همچنان مطالبات و نارضایتی‌هایی داشته باشد.»
رئیس سازمان غذا و دارو با با بیان اینکه واردات از چین همچنان ادامه دارد و هم داروهای ساخته‌شده و هم مواد اولیه از این کشور وارد می‌شود، درباره وضعیت واردات گفت: «تأمین مواد اولیه از هند نیز انجام می‌شود هرچند همچنان با چالش‌هایی در حمل‌و‌نقل مواجه هستیم و تلاش می‌کنیم این مشکلات کاهش پیدا کند. در حوزه حمل‌ونقل از برخی پروازهای محدود و مسیرهای دریایی جایگزین استفاده می‌شود، اما مسیرهای جایگزین معمولاً زمان بیشتری برای انتقال کالا نیاز دارند. داروهای برند همچنان در مواردی که امکان انتقال غیر بانکی یا استفاده از مسیرهای قابل انتقال وجود داشته باشد، از اروپا تأمین می‌شوند، اما تأمین از مسیرهای بانکی با فشار و محدودیت مواجه است.»