الهام یوسفی
گروه سیاسی

در روزهایی که کشور همچنان با پیامدهای جنگ، فشارهای اقتصادی و خارجی روبه‌روست، یک نگرانی بیش از گذشته خودنمایی می‌کند؛ اینکه اختلافات سیاسی داخلی جای مسائل اصلی کشور را بگیرد و رقابت‌های جناحی، به جای آنکه در مسیر نقد و اصلاح سیاست‌ها قرار گیرد، به تخریب و توهین علیه دولت و رئیس‌جمهوری یا دیگر مسئولان و نهادهای کشور منجر شود. در شرایطی که انتظار می‌رود جریان‌های سیاسی با حفظ اختلاف‌نظرها بر اشتراکات و منافع ملی تمرکز کنند، برخی رفتارها این پرسش را به میان آورده است که آیا عده‌ای تلاش دارند زمین منازعه با دشمن خارجی را به داخل کشور منتقل کنند؟ آیا حمله به دولت در چنین شرایطی صرفاً یک نقد سیاسی است یا بخشی از تسویه‌حساب‌های جناحی و انتخاباتی؟ هر چند تأکید بر وفاق و وحدت ملی به معنای کنار گذاشتن نقد و تبدیل فضای سیاسی به عرصه تک‌صدایی نیست با این حال مرز میان «نقد» و «تخریب» کجاست و احزاب در این شرایط چه مسئولیتی بر عهده دارند؟ این پرسش‌ها را با یدالله طاهرنژاد، عضو شورای مرکزی حزب کارگزاران سازندگی و علیرضا خجسته‌پور قائم‌مقام دبیر کل جامعه اسلامی مهندسین در میان گذاشتیم.

طاهرنژاد: مشکل مخالفان
با «وفاق» چیست؟
یدالله طاهرنژاد در پاسخ به این پرسش که توهین‌کنندگان به دولت و رئیس‌جمهوری و جریان‌هایی که برخلاف انسجام ملی عمل می‌کنند به دنبال چه هستند و رفتار آنها چه پیامدهایی برای کشور دارد؟ بر ضرورت وفاق و انسجام در همه شرایط تأکید کرد. او گفت: «وفاق در همه ادوار و در همه مقاطع، یک امر پسندیده و بسترساز رشد و تعالی کشور است. بنابراین اینکه دولت این شعار را انتخاب کرده و در عمل هم ملتزم به اجرای آن بوده، امری بسیار پسندیده و قابل دفاع است. اگر دیگران از این فضای وفاق برداشت درستی ندارند یا نمی‌خواهند که درست برداشت کنند، باید پاسخ بدهند که مشکلشان با وفاق چیست.» به گفته او، کشور حتی در شرایط عادی نیز به انسجام، وحدت و وفاق نیاز دارد و این مؤلفه‌ها می‌تواند پشتوانه پیشرفت کشور و زمینه‌ساز استفاده از ظرفیت‌های موجود برای توسعه پایدار باشد.
این فعال سیاسی با اشاره به شرایط جنگی کشور ادامه داد: «متأسفانه حالا که در شرایط جنگی قرار گرفته‌ایم، خیلی‌ها از مخالفان وفاق، با سوءبرداشت یا تعمد در برداشت، دارند فضا را ملتهب می‌کنند. چنین رفتارها و اقداماتی در شرایط کنونی برای کشور بسیار خطرناک است؛ چراکه دشمن خارجی چشم به شکاف‌ها دوخته است و یک عده در داخل با دامن زدن به اختلافات، طرح شعارهای تند و تخریب و توهین به دولتمردان و رجال سیاسی کشور ناخواسته در زمین دشمن بازی می کنند.»
 طاهرنژاد عملکرد دولت در زمینه وفاق را نیز قابل دفاع دانست و گفت دولت با وجود فشارهای موجود توانسته مسیر خود را ادامه دهد. او اظهار کرد: «من فکر می‌کنم اگر عاقلانه بیندیشیم و مسئولانه بخواهیم حرف بزنیم، دولت در ارائه شعار و اجرای شعار وفاق از همه موفق‌تر عمل کرده است؛ خصوصاً در شرایط جنگی که با سعه صدر، خویشتنداری و تحمل ناملایمات، همچنان امور را به پیش می‌برد.» بخش دیگری از سخنان طاهرنژاد به حملات علیه شخص رئیس‌جمهوری اختصاص داشت؛ حملاتی که او آن را واکنشی سیاسی از سوی جریان‌های مخالف دولت ارزیابی کرد. او گفت: «در مورد حمله به دولت و توهین به شخص رئیس‌جمهوری، به نظر می‌رسد جریانی که در مصاف سیاسی با آقای پزشکیان ناکام مانده، الان دارد تسویه حساب می‌کند و منطق درستی پشت این رفتار نیست.» طاهرنژاد همچنین نسبت دادن آغاز جنگ یا قرار گرفتن کشور در معرض تهاجم به عملکرد دولت یا تیم مذاکره کننده را فاقد منطق دانست و گفت چنین ادعاهایی بیش از آنکه یک استدلال سیاسی جدی باشد، می‌تواند ناشی از تسویه‌حساب‌های سیاسی باشد. به گفته طاهرنژاد، بخشی از این رفتارها را می‌توان در چارچوب رقابت‌های سیاسی و تلاش برای تأثیرگذاری بر آینده سیاسی کشور تحلیل کرد: «بیشتر به نظر می‌رسد که موضوع، تسویه‌حساب‌های سیاسی است؛ اینکه جریانی به دنبال تسویه‌حساب سیاسی و بسترسازی برای کامیابی در انتخابات آتی است که بعید می‌دانم این خواب تعبیر شود.»

خجسته‌پور: نقد باید بماند، اما تخریب وحدت نه
در سوی دیگر، علیرضا خجسته‌پور معتقد است احزاب در شرایط فعلی نمی‌توانند رقابت سیاسی را بدون توجه به وضعیت کشور دنبال کنند. از نگاه او، حمایت از دولت لزوماً به معنای چشم‌پوشی از ضعف‌ها نیست، بلکه باید میان حمایت مسئولانه و رقابت سیاسی مرزی روشن وجود داشته باشد. خجسته‌پور گفت: «افراد و احزاب، در صورتی که درک کنند شرایط کشور، شرایط رقابت‌های منصفانه است، نه رقابت‌های ناعادلانه و کاملاً جناحی و سیاسی و از بین بردن مرزهای انصاف و عدالت در مواجهه با هم، چه دولت و چه سایر رقبا، باید حمایت از دولت را در دستور کار احزاب قرار بدهند؛ البته حمایتی که هم صادقانه باشد، هم دلسوزانه و هم عادلانه.»
او در ادامه به موضوع وحدت ملی اشاره کرد و آن را یکی از مهم‌ترین الزامات شرایط فعلی دانست؛ بویژه برای جریان‌هایی که خود را دلسوز نظام و انقلاب می‌دانند. خجسته‌پور گفت: «اگر ما خودمان را در کفه دلسوزان انقلاب و نظام قرار می‌دهیم، باید به آنچه رهبر انقلاب می‌گوید پایبند باشیم. این التزام هم فقط در حرف نیست؛ بلکه باید التزام عملی باشد. یعنی وقتی رهبر معظم انقلاب، «وحدت ملی» را به عنوان یک راهبرد مهم در مواجهه با دشمن مطرح می‌کنند، در آن صورت نمی‌توان بعضاً خودمان را در کفه دلسوزان نظام و انقلاب قرار دهیم اما در عمل، شعار، موضع‌گیری، رفتار و اقدامی داشته باشیم که به این وحدت ملی آسیب بزند.»
با این حال، خجسته‌پور تأکید می‌کند که دفاع از وحدت ملی نباید به معنای حذف نقد و انتقاد باشد. از نگاه او، جامعه همچنان به نقد نیاز دارد، اما این نقد باید در چارچوب انصاف و دلسوزی باقی بماند. او گفت: «اصلاً قرار نیست جامعه به سمت تک‌صدایی برود و از انتقادها جلوگیری شود. نقد دلسوزانه، مشفقانه و نقد عادلانه و منصفانه قابل قبول است و اتفاقاً باید گفته شود تا سیاست‌ها در مقام اجرا خودشان را اصلاح کنند. اما باید توجه داشته باشیم که خط قرمز جایی است که نقد جای خود را به اتهام، توهین و نسبت دادن خیانت بدهد؛ رفتاری که در نهایت به تضعیف انسجام داخلی منجر شود.»
او در ادامه اظهار کرد: «بنابراین اگر پا فراتر از اینها برود و خدای نکرده متهم کردن افراد به خیانت، هم‌راستایی با دشمن و اهانت صورت بگیرد، به نظرم می‌آید که این رفتارها، البته ان‌شاءالله که ناخواسته باشد، تکمیل‌کننده پازلی است که دشمن دوست دارد برای آسیب به انسجام ملی و وحدت ملی در کشور بچیند.» در نهایت، خجسته‌پور وحدت ملی را سرمایه‌ای می‌داند که حتی جریان‌های سیاسی منتقد نیز باید در حفظ آن نقش داشته باشند؛ چراکه اختلاف‌نظر سیاسی، اگر از چارچوب نقد منصفانه خارج شود، می‌تواند هزینه‌ای فراتر از یک رقابت جناحی برای کشور داشته باشد.
او گفت: «این سرمایه اجتماعی و این وحدت ملی ارزشمند است. امام شهید ما این‌گونه فرمودند و رهبر معظم انقلاب نیز این‌گونه فرمودند، از رموز اصلی پیروزی ما در همه عرصه‌ها و صحنه‌ها، وحدت ملی و انسجام داخلی است. نباید کاری کنیم که حتی در جایگاهی که خودمان را دلسوز نظام می‌دانیم، به این وحدت ملی و انسجام داخلی ضربه بزنیم.» خجسته‌پور در پایان بار دیگر بر ضرورت حفظ فضای نقد تأکید کرد و گفت: «البته انتقادهای مشفقانه، دلسوزانه، منصفانه و عالمانه سر جای خودش باید مطرح شود.»