به یاد حسین وخشوری ، اولین دبیر جشنواره فیلم فجر
مردی که فجر را از نقطه صفر آغاز کرد
دبیر گروه فرهنگی
«حسین وخشوری»، اولین دبیر جشنواره فیلم فجر، در ۷۹ سالگی درگذشت. مدیری که نامش با اولین صفحه از تاریخ جشنوارهای گره خورده که امروز پس از بیش از چهار دهه به مهمترین رویداد سینمایی کشور تبدیل شده است. وخشوری اما تنها دبیر اولین دوره فجر نبود؛ مدیریت فیلمخانه ملی ایران، حضور در برگزاری نمایشگاه بینالمللی کتاب و سالها فعالیت در مطبوعات سینمایی، بخشهای دیگری از کارنامه مردی بود که بخش مهمی از عمر حرفهای خود را در مدیریت فرهنگی و رسانهای گذراند.
آغاز یک راه در روزهای دشوار
تاریخ جشنواره فیلم فجر را نمیتوان بدون نام «حسین وخشوری» روایت کرد؛ مدیری در سال ۱۳۶۱، زمانی که هنوز تصویر روشنی از آینده این رویداد وجود نداشت، مسئولیت اولین دوره آن را برعهده گرفت. اولین جشنواره فیلم فجر در شرایطی برگزار شد که سینمای ایران در حال عبور از یکی از مهمترین مقاطع تاریخی خود بود. چهار سال از پیروزی انقلاب گذشته بود، جنگ تحمیلی ادامه داشت و ساختارهای فرهنگی کشور نیز در حال شکلگیری و بازتعریف بود. در چنین شرایطی، برگزاری یک جشنواره سینمایی اقدامی ساده و معمولی نبود. وخشوری که در آن زمان در حوزه مدیریت سینمایی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی فعالیت میکرد، مسئولیت برگزاری اولین دوره را پذیرفت؛ جشنوارهای که بعدها به مهمترین رویداد سینمایی کشور تبدیل شد.
کارنامهای فراتر از فجر
«حسین وخشوری» تنها با عنوان اولین دبیر جشنواره فیلم فجر شناخته نمیشود. کارنامه حرفهای او مجموعهای از مدیریت فرهنگی، فعالیت سینمایی و حضور در مطبوعات را دربرمیگیرد. او دانشآموخته ارتباطات و علوم سیاسی بود و در بخشهای مختلف فرهنگی کشور مسئولیتهایی برعهده داشت. مدیریت فیلمخانه ملی ایران و حضور در برگزاری چند دوره نمایشگاه بینالمللی کتاب از جمله سوابق او بود؛ تجربههایی که نشان میدهد فعالیتش محدود به سینما و یک رویداد خاص نبود و در حوزههای مختلف مدیریت فرهنگی نیز حضور داشت. با این حال، مطبوعات سینمایی یکی از مهمترین بخشهای کارنامه او به شمار میآید. وخشوری سالها در این عرصه فعالیت کرد و به عنوان مدیرمسئول هفتهنامه «سینما» نیز شناخته شد. اهمیت این بخش از فعالیت او در این است که مطبوعات تخصصی سینما، بویژه در دهههای گذشته، تنها وظیفه اطلاعرسانی نداشتند؛ آنها بخشی از حافظه سینمای ایران را ثبت میکردند، به شکلگیری ادبیات نقد و تحلیل کمک میکردند و میان سینماگران و مخاطبان ارتباط برقرار میساختند.
میراث یک «نخستین»
امروز جشنواره فیلم فجر پس از بیش از چهار دهه، رویدادی تثبیتشده با ساختار، اعتبار و حواشی خاص خود است؛ اما این جشنواره در آغاز تنها یک تجربه تازه بود. مدیران بسیاری پس از وخشوری آمدند و هرکدام سهمی در شکلگیری و گسترش آن داشتند، اما جایگاه «نخستین دبیر» برای همیشه متعلق به اوست. ارزش کارنامه وخشوری را نباید با معیارهای امروز جشنواره سنجید. اولین دوره، طبیعتاً با محدودیتها و کاستیهایی همراه بود، اما وظیفه اصلی آن ایجاد یک نقطه شروع بود؛ نقطهای که بعدها به یک سنت فرهنگی ماندگار تبدیل شد. وخشوری در شرایطی این مسئولیت را پذیرفت که آینده جشنواره روشن نبود و حتی نمیشد با اطمینان پیشبینی کرد که این رویداد تا چه اندازه دوام خواهد آورد. با این حال، تجربه اول شکل گرفت و ادامه پیدا کرد. شاید مهمترین میراث وخشوری همین باشد که در لحظهای حساس، مسئولیت آغاز یک مسیر را پذیرفت. در کنار دبیری اولین جشنواره، سوابق او در فیلمخانه ملی، رویدادهای فرهنگی و مطبوعات سینمایی، تصویری کاملتر از جایگاهش در تاریخ فرهنگی ایران ارائه میدهد. او فقط یک نام در ابتدای فهرست دبیران جشنواره فجر نیست، بخشی از نسلی است که در سالهای دشوار، در شکلگیری نهادهای فرهنگی و رسانهای کشور نقش داشت. اکنون با درگذشت او، شاید بد نباشد به جای مرور صرف عنوانها، سهمش را در ساختن آنچه امروز بدیهی به نظر میرسد به یاد آوریم. فجر امروز هر اندازه بزرگ و پیچیده شده باشد، نقطه آغازش همچنان همانجایی است که ««حسین وخشوری»» ایستاده بود: در اولین صفحه تاریخ جشنوارهای که بعدها به یکی از مهمترین رویدادهای سینمای ایران تبدیل شد.
