خشکی «هامون» ساز مهاجرت را کوک کرده است
زاهدان - بادهای ۱۲۰ روزه سیستان که روزگاری نماد برکت کشاورزی در پهنه تالاب بینالمللی هامون بودند، بیش از 3 دهه است که جای خود را به طوفانهای سهمگین و طاقتفرسای گرد و غبار دادهاند؛ طوفانهایی که امروز نه تنها ریههای مردم رنجدیده شمال سیستان و بلوچستان، بلکه ثبات سکونت، زیرساختهای اقتصادی، کشاورزی و حتی امنیت زیستمحیطی تمام پهنه شرق کشور را با تهدیدی جدی و بیسابقه مواجه کردهاند. در روزهایی که تالاب هامون به دلیل قطع آورد آب هیرمند به یکی از بزرگترین کانونهای تولید غبار در منطقه تبدیل شده و خشکی پیاپی آن، ماندگاری جمعیت در سرزمین مادری را نشان رفته است، مسئولان ارشد استانی خواستار تحولی بنیادین و اتخاذ رویکردی جدی در ساختار پیگیریهای حقوقی و دیپلماتیک آب شدهاند.
مطالبه صریح مدیریت عالی استان، پایان دادن به نگاههای جزیرهای، موازیکاریهای بینتیجه و در نهایت ایجاد یک «مدیریت واحد و منسجم» برای نقد کردن حقابه قانونی ایران از رودخانه هیرمند بر اساس معاهده ۱۳۵۱ است.
حقابه سیستان باید با متولی واحد پیگیری شود
«منصور بیجار»، استاندار سیستان و بلوچستان با تشریح ریشههای عمیق خشکی هامون و افت شدید منابع آبی منطقه، مهار ریزگردها و احیای زیستبوم سیستان را اصلیترین و حیاتیترین مطالبه مردم و مسئولان استان خواند و در تشریح ابعاد این چالش به «ایران» گفت: «سیستان و بلوچستان به عنوان پهناورترین استان کشور، گنجینهای بس ارزشمند و کمنظیر از ظرفیتهای زیستمحیطی، سواحل راهبردی، تالابهای بینالمللی و تنوع کمنظیر گونههای جانوری و گیاهی است. اما در کنار این ظرفیتهای بیبدیل، استان با چالشهای زیستمحیطی بسیار سنگین و پیچیدهای دستوپنجه نرم میکند. در شمال استان، کاهش محسوس آورد رودخانه هیرمند و دیگر رودخانههای مرزی، خشکی کامل تالاب بینالمللی هامون را رقم زده است. این پیامدهای مخرب زیستمحیطی و تشدید ریزگردها، نه تنها منطقه سیستان بلکه بخشهای وسیعی از نواحی مرکزی استان را تحت تأثیر مستقیم قرار داده و در جنوب استان نیز شرایط تالاب جازموریان نیازمند توجه ویژه، تخصصی و عاجل ملی است.»
وی با دست گذاشتن روی ریشههای فنی و سازهای کاهش ورودی آب، به نقش مستقیم کشور همسایه اشاره کرد و افزود: «بهرهبرداری از بند انحرافی کمالخان در افغانستان، جریان طبیعی و تاریخی رودخانه هیرمند را دستخوش تغییرات اساسی و بنیادی کرده است. بررسیهای کارشناسی نشان میدهد پیش از احداث این بند در سال ۱۳۹۹، دبی جریان آب ورودی به مرزهای ایران در مقاطعی حتی به حدود ۳۶۳ مترمکعب بر ثانیه نیز میرسید، اما پس از به بهرهبرداری رسیدن این سازه انحرافی، حداکثر جریان ثبتشده به حدود ۱۰۰ مترمکعب بر ثانیه کاهش یافته است. بند کمالخان اگرچه یک سد مخزنی عظیم محسوب نمیشود، اما با انحراف هوشمندانه آب به سمت گودزره، مانع اصلی وصول حقابه قانونی ایران و علت اصلی خشکی تالاب هامون شده است. علاوه بر این، برنامهریزیهای بالادستی افغانستان برای احداث سدهای مخزنی بزرگتر، نگرانیها نسبت به کاهش بیشتر جریان آب و تشدید کانونهای گرد و غبار مشترک را به اوج رسانده است؛ موضوعی که پیگیری جدی و قاطع در سطح ملی و بینالمللی را میطلبد.»
استاندار سیستان و بلوچستان با انتقاد شدید از پراکندگی دستگاههای مختلف در پیگیری دیپلماتیک آب و تأکید بر ضرورت ایجاد ساختار یکپارچه تصریح کرد: «موضوع حیاتی حقابه هیرمند نباید به صورت پراکنده، جزیرهای و از مسیرهای موازی دنبال شود. لازم است یک متولی واحد با هماهنگی کامل و فشرده میان تمامی دستگاههای مسئول اعم از وزارت امور خارجه، وزارت نیرو و سازمان محیطزیست، این مطالبه ملی را تا وصول نتیجه نهایی پیگیری کند. ما طی ماههای گذشته منابع محدود آبی موجود را با حساسیت بالا و با اولویت اول تأمین آب شرب مردم مدیریت کردهایم؛ چرا که اگر آب شرب پایدار تأمین نشود، ماندگاری جمعیت در مرزهای شرقی دچار چالش حیاتی میشود.»
تمام ظرفیتهای استان پای کار آمدهاند
استاندار سیستان و بلوچستان با تأکید بر اینکه نیازهای کشاورزی، صنعت، گلخانهها و زیستبوم هامون نیز کاملاً به این شریان وابسته است گفت: «تحقق کامل حقابه ایران طبق معاهده ۱۳۵۱ هیرمند، مطالبه قطعی و عقبنشینیناپذیر ماست و بازدیدهای میدانی انجامشده در مرز نیز به روشنی تأیید میکند که هیچگونه مانعی در خاک جمهوری اسلامی ایران برای پذیرش آب وجود ندارد.»
بیجار با اشاره به همدلی مسئولان و اقشار مختلف در استان خاطرنشان کرد: «امروز تمامی ظرفیتهای استان از نمایندگان مجلس، فرمانداران، علما و روحانیون، گروههای مختلف مردمی، سمنها و حافظان محیطزیست از شمال تا جنوب سیستان و بلوچستان پای کار آمدهاند. ما مصمم هستیم تا با جمعبندیهای کارشناسی در شورای برنامهریزی و توسعه، تصمیمهای مناسب و گامهای عملی پایداری برای حفاظت از محیطزیست، صیانت از زندگی مردم و رفع چالشهای زیستمحیطی بویژه در حوزه تالاب هامون اتخاذ کنیم.»
