بیتا میرعظیمی
گروه ایران زمین

«علیرضا گلزار طهرانی» معاونت بهره‌برداری سازمان حمل‌و‌نقل ریلی شیراز اظهار داشت: «معضل کمبود واگن در کشور، یک مسأله فراگیر است که تمامی کلانشهرهای دارای مترو را درگیر کرده و شهر شیراز نیز از این قاعده مستثنا نیست.»

شکاف میان توسعه خطوط
و تأمین ناوگان
معاونت بهره‌برداری سازمان حمل‌و‌نقل ریلی شیراز در گفت‌و‌گو با «ایران» اظهار کرد: «واقعیت این است که میان پیشرفت فیزیکی پروژه‌های احداث تونل و توسعه زیرساخت‌های ریلی با میزان تأمین ناوگان، فاصله‌ای معنادار وجود دارد. همین شکاف باعث شده ظرفیت اسمی خطوط مترو در هیچ‌یک از شهرها به‌طور کامل محقق نشود و جابه‌جایی مسافر با محدودیت جدی مواجه شود.»
گلزار طهرانی افزود: «تأمین ناوگان طبق تعهدات دولت صورت می‌گیرد و برای کلانشهرهای مختلف قراردادهایی منعقد شده است. در این چارچوب، دو قرارداد اصلی وجود دارد؛ قرارداد ۳۱۵ دستگاه که میان شهرهای شیراز، تبریز و اصفهان مشترک است و قرارداد ۶۹۹ دستگاه که برای کلانشهرهای غیر از تهران و مشهد پیش‌بینی شده است. در قرارداد ۳۱۵ دستگاه، تاکنون مجموعاً ۳۵ واگن به شیراز تحویل داده شده و سهم باقی‌مانده این شهر ۱۵ واگن دیگر است. در نتیجه، سهم نهایی شیراز از این قرارداد ۵۰ واگن خواهد بود. در قرارداد ۶۹۹ دستگاه نیز سهم شیراز ۲۰۰ واگن تعیین شده که هنوز وارد مرحله اجرایی نشده است.»
معاونت بهره‌برداری سازمان حمل‌و‌نقل ریلی شیراز تصریح کرد: «نکته کلیدی در روند تأمین واگن، تفاوت میان واردات کامل و مونتاژ داخلی است. در فاصله سال‌های ۱۳۸۹ تا ۱۳۹۶، ۱۰۰ واگن وارداتی از چین با سرعت و بدون وقفه تحویل و میان شهرها توزیع شد.»
 طبق گفته این مقام مسئول، سهم شیراز از این واگن‌ها همان بود که بهره‌برداری اولیه مترو با آن آغاز شد. اما از سال ۱۳۹۶ به بعد، قرارداد وارد فاز مونتاژ داخلی شد. در این روش، قطعات به ‌صورت مرحله‌ای وارد کشور شده و سپس در کارخانه داخلی «اریکو» مونتاژ می‌شد. گلزار طهرانی ادامه داد: «همین تغییر روش، موجب بروز تأخیرهای گسترده شد؛ زیرا ورود قطعات به ‌صورت پراکنده و ناقص باعث می‌شد مونتاژ نهایی تا تکمیل همه اجزا به تعویق بیفتد.». وی افزود: «از مجموع واگن‌های مونتاژ داخلی، فقط ۵ واگن در سال ۱۴۰۰ به شیراز تحویل شد که اکنون در خطوط فعال هستند. این در حالی است که انتظار می‌رفت بخش بیشتری از سهم شیراز در همان بازه زمانی تأمین شود. بنابراین، علت اصلی عقب‌ماندگی در تأمین ناوگان، وابستگی به مونتاژ داخلی و مشکلات زنجیره تأمین قطعات بوده است؛ موضوعی که همچنان ادامه دارد و روند تحویل واگن‌ها را با وقفه‌های طولانی مواجه کرده است.
 سه مسیر 
برای جبران کمبود ناوگان
طبق گفته این مقام مسئول، کمبود واگن در متروی شیراز همچنان یکی از چالش‌های اصلی است. در حال حاضر ۳۰ واگن دیگر نیز ساخته شده که طبق توافقات و مذاکرات انجام‌شده، سهم شیراز از آنها ۱۰ واگن خواهد بود. گلزار طهرانی تصریح کرد: «مشکل اصلی همچنان واردات تجهیزات و فرآیند مونتاژ داخلی است؛ به‌گونه‌ای که از 6 رام قطار (۳۰ واگن) که باید در داخل کشور مونتاژ و میان سه شهر تقسیم شود، تنها تجهیزات یک رام در گمرک زنجان قرار دارد و تازه در مرحله ترخیص است. بنابراین از این 6 رام، فعلاً تنها یک رام پنج‌واگنه آماده تحویل خواهد شد و کل پروژه با تأخیرهای طولانی مواجه است، بدون آنکه چشم‌انداز روشنی برای زمان‌بندی تحویل وجود داشته باشد.»
طبق گفته معاونت بهره‌برداری سازمان حمل‌و‌نقل ریلی شیراز، «با توجه به نیاز فوری، شهرداری شیراز مذاکراتی با وزارت کشور، نمایندگان مجلس و استاندار انجام داده تا بتواند سهم بیشتری از این واگن‌ها دریافت کند، بویژه برای خط دوم مترو که با طول ۸.۵ کیلومتر و زمان حرکت ۴۰ دقیقه‌ای در حال بهره‌برداری است و نیاز جدی به ناوگان دارد.» گلزار طهرانی تصریح کرد: «در کنار پیگیری‌های دولتی، شهرداری شیراز خود نیز وارد عرصه تأمین مستقیم قطار شده است. مذاکراتی با شرکت مبنا و واگن پارس (زیرمجموعه مبنا) برای تولید قطار ملی انجام شده و مشخصات فنی واگن‌ها، قیمت و میزان پیش‌پرداخت تعیین شده است. تفاهمنامه در قالب صورت‌جلسه امضا شده و شورای شهر نیز مصوبه تولید ۱۵ رام قطار را صادر کرده است. این مسیر اگرچه زمانبر است و در کوتاه‌مدت پاسخگوی نیاز فوری نیست، اما راهبردی بلندمدت برای تأمین پایدار ناوگان محسوب می‌شود.» طبق گفته این مقام مسئول، «در کنار این دو مسیر، راهکار سومی نیز برای تأمین واگن‌ها در حال پیگیری است. توافقی میان شهرداری شیراز، نمایندگان مجلس و رئیس مجلس با معاون اول رئیس جمهور انجام شده تا بخشی از اعتبارات دولتی (۵۰ درصد) و بخش دیگر از طریق سرمایه‌گذاری شهرداری و بانک شهر تأمین شود. هدف این است که قطارها به‌ صورت کامل و آماده، مشابه قرارداد ۳۱۵ دستگاه و ۱۰۰ واگن وارداتی اولیه از چین، در بازه‌ای کوتاه‌تر (حدود یک سال) تحویل داده شوند و از واردات قطعات پراکنده و مونتاژ زمانبر پرهیز شود.»
 
هدف‌گذاری جابه‌جایی روزانه ۳۶۰ هزار مسافر
معاونت بهره‌برداری سازمان حمل‌و‌نقل ریلی شیراز تصریح کرد: «در مجموع سه مسیر برای تأمین قطار در شیراز دنبال می‌شود: اول قرارداد دولتی که با تأخیر مواجه است، دوم تولید ملی که آینده‌نگرانه و بلندمدت است و سوم واردات کامل که سریع‌تر می‌تواند بخشی از کمبودها را جبران کند. این اقدامات در شرایط اضطراری و با هدف کاهش فشار ناشی از کمبود ناوگان در حال پیگیری است تا ظرفیت اسمی خطوط مترو شیراز هرچه زودتر محقق شود.» طبق گفته این مقام مسئول، «در حال حاضر مجموعه شهرداری شیراز برای بهبود بهره‌برداری خطوط مترو، به ۷ رام قطار جدید نیاز فوری دارد. این قطارها بویژه برای خط ۲ به ‌کار گرفته خواهند شد تا فاصله حرکت در فاز یک به ۱۵ دقیقه و در خط ۱ به ۱۰ دقیقه کاهش یابد. با این حال، در طرح جامع توسعه مترو شیراز پیش‌بینی شده است که برای چهار خط فعال با فاصله حرکت ۵ دقیقه‌ای، مجموعاً ۶۸ رام قطار مورد نیاز خواهد بود.» گلزار طهرانی اظهار کرد: «در شرایط فعلی تنها ۱۴ رام قطار موجود است؛ بنابراین باید ۵۴ رام قطار دیگر (هر رام شامل ۵ واگن) تأمین شود. از این تعداد، همان‌طور که اشاره شد، ۷ رام نیاز فوری دارد.» معاونت بهره‌برداری سازمان حمل‌و‌نقل ریلی شیراز در تشریح ظرفیت جابه‌جایی مسافردر وضعیت فعلی مترو شیراز گفت: «خطوط ۱ و ۲ روزانه حدود ۱۲۰ هزار نفر را جابه‌جا می‌کنند. براساس مطالعات، سهم مترو در حمل‌ونقل درون‌شهری شیراز باید به ۱۰ درصد برسد، در حالی که اکنون تنها ۳ درصد است. برای تحقق این هدف، ظرفیت جابه‌جایی باید به حدود ۳۶۰ هزار نفر در روز افزایش یابد. این امر تنها با تکمیل خطوط ۳ و ۴ و توسعه ناوگان امکان‌پذیر خواهد شد.»
معاونت بهره‌برداری سازمان حمل‌و‌نقل ریلی شیراز درباره اجرای تجهیزات ایستگاهی به «ایران» گفت: «در خط ۱ تاکنون ۱۲۶ دستگاه پله‌برقی و در خط 2 نیز ۱۱ دستگاه پله‌برقی به بهره‌برداری رسیده است. در فاز اول قرارداد، تأمین ۴۵ دستگاه پله‌برقی پیش‌بینی شده که از این تعداد، ۱۶ دستگاه با پیش‌پرداخت تأمین شده است. تاکنون ۴ دستگاه در ایستگاه‌های کاوه و فرصت شیرازی نصب و راه‌اندازی شده است.»  طبق گفته این مقام مسئول، «هم‌اکنون ۱۲ دستگاه دیگر در حال تولید است و پیش‌بینی می‌شود طی سه ماه آینده آماده تست کارخانه‌ای شوند. نصب و راه‌اندازی آنها پس از سال‌جاری (۱۴۰۵) انجام خواهد شد. با تکمیل این ۱۶ دستگاه، تمامی ایستگاه‌های فاز یک حداقل یک ورودی مجهز به پله‌برقی خواهند شد.» گلزار طهرانی درباره تسهیل دسترسی مترو برای افراد دارای معلولیت نیز گفت: «در حال حاضر، از مجموع ایستگاه‌ها، ۱۴ ایستگاه دارای آسانسور دو‌تراز هستند. در ۶ ایستگاه آسانسور کامل وجود ندارد یا فقط یک آسانسور فعال است. براساس تعهدات شهرداری با جامعه معلولین و سازمان بهزیستی، قرارداد تأمین ۷ دستگاه آسانسور جدید منعقد شده و پیش‌بینی می‌شود تا خرداد سال آینده بخش ساختمانی و نصب آنها تکمیل شود.»