محمد محسن فایضی
کارشناس مسائل فلسطین

کرانه باختری در هفته‌های اخیر بیش از آنکه صرفاً صحنه‌ای برای افزایش تنش‌های امنیتی باشد، به میدان شکل‌گیری یک واقعیت سیاسی و جغرافیایی تازه تبدیل شده است؛ واقعیتی که در آن توسعه شهرک‌ها، گسترش زیرساخت‌های مرتبط با آنها و افزایش فشار بر فلسطینیان، همزمان پیش می‌رود.
مجموعه اتفاقات نشان می‌دهد مسأله دیگر تنها ساخت چند واحد مسکونی جدید نیست، بلکه تغییر تدریجی نقشه کرانه باختری و دشوارتر شدن هرگونه طرح آینده برای تشکیل یک دولت فلسطینی است.
یکی از مهم‌ترین نقاط این تحول، منطقه E1 است. جایی میان قدس اشغالی و معالیه ادومیم. کابینه نتانیاهو مناقصه ساخت ۱۲۳۴ واحد مسکونی در این منطقه را پیش برده و برای ارائه پیشنهادها، ضرب‌الاجل ۱۹ اکتبر تعیین شده است؛ اقدامی که به دلیل حساسیت زمانی و سیاسی آن، توجه زیادی را برانگیخته است. درحالی که ۲۷ اکتبر زمان برگزاری انتخابات است انتخاب 19 اکتبر به عنوان ضرب‌الاجل بسیار جالب توجه است.
اهمیت E1 صرفاً به تعداد واحدهای مسکونی محدود نمی‌شود. اجرای این طرح می‌تواند زنجیره شهرک‌های میان قدس و معالیه ادومیم را به یکدیگر متصل کند و از نظر جغرافیایی، امکان شکل‌گیری یک موجودیت فلسطینی پیوسته در بخش‌هایی از کرانه باختری را دشوارتر سازد. لذا شاید برای همین این مناقصه و طرح واکنش‌های زیادی در اروپا و آمریکا بدنبال داشت.
برای کاهش این پیامد جغرافیایی، اسرائیل از ساخت یک مسیر موسوم به «بزرگراه زندگی» با هزینه حدود ۳۳۵ میلیون شکل سخن می‌گوید؛ مسیری که قرار است امکان تردد فلسطینیان از شمال به جنوب از طریق E1 را فراهم کند. اما همین موضوع نشان می‌دهد که شهرک‌سازی دیگر صرفاً با ساخت خانه تعریف نمی‌شود و مجموعه‌ای از جاده‌ها، تقاطع‌ها و زیرساخت‌های عمومی نیز برای تثبیت این ساختار در حال توسعه است.
همزمان، روند شهرک‌سازی تنها به اطراف قدس محدود نیست. در منطقه گوش عتصیون، پروژه «مشمار یهودا» اکنون طرح ساخت حدود ۳۶۰۰ واحد مسکونی در آن در حال بررسی است. در شهرک عمیخای نیز طرح ساخت حدود ۱۲۰۰ واحد مسکونی همراه با مدارس، ساختمان‌های عمومی و زیرساخت‌ها دنبال می‌شود. حتی در شمال کرانه باختری، از ایجاد شهرک جدید «نوآ» به عنوان هشتمین شهرک ایجادشده در این منطقه طی یک سال گذشته یاد شده است.
این تحولات در شرایطی رخ می‌دهد که تنش میان شهرک‌نشینان افراطی و فلسطینیان نیز افزایش یافته است. گزارش‌های مربوط به حمله و تخریب در روستاهایی مانند المغیر و قصره و انتقادهای مطرح‌شده درباره عملکرد نیروهای امنیتی اسرائیل، نشان‌دهنده وجه دیگری از وضعیت کنونی است.
بر اساس اعلام ارتش صهیونیستی، اکنون حدود ۲۶ گردان اسرائیلی در کرانه باختری مستقر هستند، اما با وجود این حضور نظامی گسترده، مقابله با خشونت شهرک‌نشینان همچنان به مسأله‌ای جدی تبدیل شده است.
در مجموع، آنچه در کرانه باختری در حال شکل‌گیری است، ترکیبی از شهرک‌سازی، توسعه زیرساختی، تغییرات جغرافیایی و افزایش فشار امنیتی است که می‌توان آن را حرکتی تدریجی به سمت الحاق عملی کرانه باختری نامید.