چشم‌انداز بارشی پاییز و نیمه اول زمستان امسال، از بهبود نسبی بارش‌ها در بخش قابل توجهی از کشور بویژه مناطق غربی و جنوب‌غربی حکایت دارد؛ وضعیتی که می‌تواند پس از سال‌های متوالی خشکسالی (به استثنای مناطق غربی و جنوب‌غربی کشور که طی دو سال اخیر و سال‌های پیش از آن نیز از بارش‌های نسبتاً مطلوبی برخوردار بوده‌اند و تهران و فلات مرکزی که همچنان با خشکسالی شش‌ساله مواجه هستند) فرصتی برای تقویت منابع آب، تغذیه سفره‌های زیرزمینی و بهبود شرایط کشت پاییزه فراهم کند. با این حال، طبق گفته رئیس مرکز ملی اقلیم‌شناسی کشور به «ایران»، افزایش بارش‌ها لزوماً به معنای توزیع یکنواخت آن نبوده و بارش‌های سنگین و رگباری می‌تواند همزمان خطر وقوع سیلاب را نیز افزایش دهد. از این رو، در کنار خوش‌بینی محتاطانه به پاییز پربارش، شناسایی نقاط حادثه‌خیز، اصلاح مسیر رودخانه‌ها، رفع موانع جریان آب، اجرای طرح‌های آبخیزداری و آمادگی دستگاه‌های مسئول برای مدیریت رخدادهای حدی ضرورت دارد.
«احد وظیفه»، رئیس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی سازمان هواشناسی کشور با اشاره به تفاوت پیش‌بینی‌های فصلی و کوتاه‌مدت به «ایران» گفت: «پیش‌بینی فصلی قطعیت نداشته و تنها چشم‌اندازی احتمالی از شرایط پیش‌رو ارائه می‌دهد؛ بنابراین نمی‌توان زمان و شدت رخدادهایی مانند سیل، موج سرمای شدید یا بارش سنگین را از چند ماه قبل تعیین کرد». وی افزود: «در پیش‌بینی‌های کوتاه‌مدت، داده‌هایی مانند دما، بارش، رطوبت، باد و فشار هوا وارد مدل‌های عددی شده و وضعیت جو برای روزهای آینده شبیه‌سازی می‌شود. لذا، هرچه افق پیش‌بینی طولانی‌تر باشد، عدم‌قطعیت نیز افزایش می‌یابد. در پیش‌بینی فصلی نیز عواملی مانند دمای اقیانوس‌ها، الگوهای بزرگ مقیاس فشار هوا و دمای سطح زمین بررسی و احتمال رخداد و تأثیر احتمالی عوامل تعیین‌کننده میانگین جو مشخص می‌شود.»

پاییز بارانی‌تر در زاگرس
رئیس مرکز ملی اقلیم سازمان هواشناسی کشور درباره چشم‌انداز بارشی پاییز و نیمه اول زمستان در سال‌جاری گفت: «بر اساس ارزیابی‌های فعلی در اغلب مناطق کشور بویژه جنوب‌غرب و غرب ایران، بارش‌ها در محدوده نرمال و در برخی مناطق فراتر از نرمال پیش‌بینی می‌شود. احتمال تحقق وضعیت بارشی در محدوده نرمال تا بیش از نرمال حدود ۶۰ تا ۷۰ درصد برآورد شده است. نکته مهم این است که پیش‌بینی‌های فصلی تنها احتمال رخداد را بیان می‌کنند و قطعی و یقینی نیستند؛ از طرفی احتمال رخداد بارش بیش از نرمال و افزایش احتمالی بارش برای همه مناطق یکسان نیست، چه بسا برخی مناطق بخصوص نیمه شمالی و فلات مرکزی با کسر بارش نیز مواجه شوند که البته در پاییز پیش رو احتمال این حالت بالا نیست.»
احد وظیفه افزود: «در سال‌هایی که شرایط اقلیمی مشابهی شکل گرفته، جنوب‌غرب کشور شامل ایلام، کرمانشاه، لرستان، چهارمحال‌وبختیاری، کهگیلویه‌وبویراحمد و مناطق شرقی و شمالی خوزستان معمولاً بیشترین تأثیر را از افزایش انتقال رطوبت دریافت کرده‌اند. طبق گفته این مقام مسئول، موقعیت جغرافیایی زاگرس در این زمینه اهمیت زیادی دارد. رطوبتی که از اقیانوس هند، دریای سرخ و فراز عربستان به سمت ایران منتقل می‌شود، هنگام برخورد با دامنه‌های غربی زاگرس صعود کرده و با سرمایش و تراکم هوا شرایط برای بارش فراهم می‌شود. به همین دلیل دامنه‌های غربی زاگرس معمولاً بارش بیشتری نسبت به مناطق شرقی این رشته‌کوه دریافت می‌کنند.»
وی همچنین از بالاتر بودن چشم‌انداز دمایی پاییز و نیمه اول زمستان نسبت به میانگین بلندمدت خبر داد و گفت: «افزایش دما می‌تواند پیامدهای متفاوتی ایجاد کند. در صورت وقوع بارش، با افزایش دما سهم برف نسبت به باران کاهش یافته و خط برف به ارتفاعات بالاتر در مناطق کوهستانی منتقل می‌شود. در نتیجه، آب بیشتری به شکل باران وارد حوضه‌ها شده و احتمال افزایش رواناب و خطر سیلاب بیشتر می‌شود. از سوی دیگر، دمای بالاتر تبخیر را افزایش داده و در صورت کاهش بارش می‌تواند آثار خشکسالی را تشدید کند.»

ضرورت آمادگی برای وقوع سیلاب
«احد وظیفه» با اشاره به اثر گرمایش جهانی بر افزایش ریسک رخدادهای حدی تصریح کرد: «افزایش دمای کره زمین در کنار پدیده‌های اقیانوسی می‌تواند شرایط را برای وقوع رخدادهای حدی فراهم کند.» طبق گفته این مقام مسئول، دمای سطح بخش‌هایی از اقیانوس آرام در شرایط فعلی به شکل غیرمعمولی بالاتر از میانگین بلندمدت قرار دارد و این حجم انرژی می‌تواند بر میانگین دمای زمین اثر بگذارد.
وی با تأکید بر ضرورت آمادگی دستگاه‌های مسئول در برابر احتمال بارش‌های سنگین پاییزی گفت: «مهم‌ترین مسأله، انجام اقدامات پیشگیرانه پیش از وقوع بارش‌های شدید است». طبق گفته این مقام مسئول، تغییر اقلیم و گرمایش جهانی در کنار دخالت‌های انسانی در طبیعت، ریسک سیلاب و سایر رخدادهای حدی را افزایش داده است. خشک شدن دریاچه‌ها، برداشت بیش از حد از منابع آب زیرزمینی، تخریب پوشش گیاهی، فرسایش خاک، چرای بیش از حد دام و ساخت‌وساز در مناطق کوهستانی و حریم رودخانه‌ها، ظرفیت طبیعی زمین برای جذب آب باران را کاهش داده است. اگر همزمان مسیر طبیعی رودخانه‌ها نیز با ساخت‌وساز، دیوارکشی یا ایجاد سازه‌هایی مانند پل و جاده محدود شده باشد، روان‌آب می‌تواند به سیلابی مخرب تبدیل شود. بنابراین لازم است پیش از آغاز فصل بارش، نقاط حادثه‌خیز و مسیرهای عبور آب شناسایی و اصلاح شوند. «احد وظیفه» اجرای طرح‌های آبخیزداری در مناطق دارای سابقه سیلاب‌های تکرارشونده را از اقدامات مؤثر در کاهش خسارت دانست و افزود: «معمولاً در آستانه فصل پاییز، حجم آب بسیاری از سدها کاهش یافته و ظرفیت مناسبی برای ذخیره بخشی از سیلاب‌های بالادست ایجاد می‌شود. در مناطق کوهپایه‌ای و روستایی نیز اجرای اقدامات آبخیزداری در بالادست می‌تواند از شدت جریان آب بکاهد.»
وی همچنین بر لزوم لایروبی مسیر رودخانه‌ها، رفع موانع جریان آب، مدیریت پوشش گیاهی و اصلاح نقاطی که به دلیل ایجاد پل، جاده یا سایر سازه‌ها مانع عبور طبیعی آب شده‌اند، تأکید کرد و گفت: «تجربه سیلاب‌های گذشته، از جمله سیل سال ۱۳۹۸ در گلستان نشان داده است که محدود شدن مسیر طبیعی رودخانه‌ها می‌تواند خسارت‌های ناشی از سیلاب را تشدید کند.»
وی درباره بخش کشاورزی نیز اظهار کرد: «با توجه به چشم‌انداز مناسب بارش در پاییز و نیمه اول زمستان، انتظار می‌رود شرایط برای کشت پاییزه در بسیاری از مناطق کشور مناسب باشد، اما پیش‌بینی فصلی نمی‌تواند تاریخ دقیق کشت را تعیین کند. زمان آغاز بارش از شمال‌غرب تا جنوب‌غرب کشور متفاوت است و بنابراین زمان کشت باید متناسب با شرایط اقلیمی هر منطقه و نوع محصول و لحاظ پیش‌بینی‌های هفتگی هواشناسی تعیین شود.» وظیفه در عین حال تأکید کرد: «در حال حاضر نمی‌توان درباره شرایط بارشی این دوره با اطمینان قضاوت کرد و باید منتظر خروجی‌های جدیدتر مدل‌ها ماند.»

خوش‌بینی محتاطانه 
به پاییز پربارش
رئیس مرکز ملی اقلیم سازمان هواشناسی کشور در جمع‌بندی شرایط اقلیمی پیش‌رو گفت: «شرایط اقیانوسی و بویژه ال‌نینو زمینه مساعدتری برای انتقال رطوبت به فلات ایران ایجاد کرده است. بسیاری از سال‌های پربارش ایران با ال‌نینو همراه بوده است؛ در حالی که سال‌های بسیار خشک، از جمله برخی سال‌های همراه با لانینا شرایط متفاوتی داشته‌اند. بنابراین می‌توان نسبت به پاییز و نیمه اول زمستان خوش‌بین بود، اما این خوش‌بینی نباید با قطعیت اشتباه گرفته شود.»
احد وظیفه تأکید کرد: «در سال‌های با بارش میانگین فصلی مطلوب نیز امکان وقوع بارش‌های شدید و رگباری و در نتیجه سیلاب همچنان وجود دارد.» وی خاطرنشان کرد: «پیش‌بینی فصلی اگرچه نمی‌تواند زمان و شدت یک سیلاب یا موج سرمای شدید را مشخص کند، اما می‌تواند مبنایی برای آماده‌سازی دستگاه‌های مسئول در برابر سناریوهای محتمل باشد. بر همین اساس، ستادهای مدیریت بحران، وزارت نیرو، وزارت جهاد کشاورزی و بخش‌های مرتبط با منابع طبیعی و آبخیزداری باید از فرصت موجود برای اجرای اقدامات پیشگیرانه استفاده کنند.»
رئیس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی در پایان بر اهمیت اصلاح شیوه‌های مدیریت زمین و کشاورزی در کنار اقدامات سازه‌ای تأکید کرد و گفت: «کشاورزی حفاظتی و کاهش شخم می‌تواند به حفظ رطوبت خاک و کاهش فرسایش کمک کند. در این روش با کاشت مستقیم بذر و حفظ ساختار خاک، امکان نفوذ و نگهداری آب افزایش یافته و شسته شدن خاک هنگام بارندگی کاهش می‌یابد.» وی تصریح کرد: «رخدادهای حدی را نمی‌توان به‌طور کامل کنترل کرد، اما با شناسایی نقاط آسیب‌پذیر، اصلاح مسیرهای آب، اجرای طرح‌های آبخیزداری، حفاظت از خاک و پوشش گیاهی و استفاده مستمر از پیش‌بینی‌های کوتاه‌مدت و میان‌مدت در مدیریت، می‌توان آثار و خسارت‌های این رخدادها را به میزان قابل توجهی کاهش داد.»

برش

گزارش ال‌نینو به هیأت دولت 
رئیس سازمان هواشناسی کشور گفت:«طبق نقشه‌های هواشناسی و بروز پدیده ال‌نینو برای پاییز و زمستان پیش‌رو، سیلاب‌های ناگهانی پیش‌بینی شده است که باید در حوزه مدیریت بحران اقدامات و تدابیر لازم برای این امر انجام شود.» سحر تاجبخش افزود:«این موضوع به هیأت دولت اطلاع‌رسانی شده و باید آمادگی لازم وجود داشته باشد.» وی اضافه کرد:«ال‌نینو پدیده منحصربه‌فرد اقلیمی در دنیاست که موجب تغییرات دمایی، افزایش فشار روی آب‌ها و خشکی می‌شود؛ پدیده‌ای که ناشی از افزایش دمای بیش از نرمال در منطقه اقیانوس آرام است و باعث برهم خوردن تعادل و ایجاد ناهنجاری آب‌وهوایی در کره زمین می‌شود.» رئیس سازمان هواشناسی کشور عنوان کرد:«این پدیده در خاورمیانه منجر به افزایش بارش‌ها می‌شود و طبق الگوهای هواشناسی، بارش‌های پاییزی بیشتر از نرمال خواهد بود.» تاجبخش ادامه داد:«البته نقشه‌ها و مدل‌ها قابل تغییر است اما باید تمام سناریوهای مرتبط را لحاظ کرد.» وی تأکید کرد:«هر تغییری در نقشه‌های فعلی از طریق سازمان اطلاع‌رسانی خواهد شد.»