دولت در کنار نسل تازه فیلمسازان سینمای ایران
آینده سینمای ایران از همینجا آغاز میشود
بهروز شعیبی
مدیرعامل انجمن سینمای جوانان ایران
انجمن سینمای جوانان ایران، به عنوان یکی از ریشهدارترین مؤسسات سینمایی کشور، نهادی برای فرداست؛ جایی که فیلمسازان جوان اولین تجربههای جدی خود را به دست میآورند، نگاهشان را پیدا میکنند و گاه اولین قدمهای مسیری را برمیدارند که سالها بعد به بخشی از جریان فرهنگساز فیلمهای کوتاه و بلند سینمای ایران تبدیل میشود.
دغدغه گردانندگان انجمن بیش از هر چیز معطوف به همین آینده بوده است؛ به اینکه انجمن فقط یک سازمان تولید فیلم یا برگزارکننده جشنواره نباشد، بلکه بتواند دوباره و بیش از گذشته نقش خود را به عنوان یک نهاد جریانساز در سینمای ایران نوسازی و بازآرایی کند.
امروز جامعه بیش از همیشه به سرمایه اجتماعی، گفتوگو و روایتهای متنوع نیاز دارد. رویدادهای مختلف از تحولات سیاسی و اجتماعی گرفته، تا جنگهای تحمیلی و مسائل اقتصادی، همه نیازمند مستندسازی، بررسی و آسیبشناسی هستند. سینما و بویژه فیلمهای کوتاه، یکی از سریعترین و صمیمیترین راههای ثبت و روایت جامعه است. فیلمساز جوان میتواند آنچه را در اطراف خود میبیند، با زبان خودش ثبت کند؛ از یک مسأله اجتماعی گرفته تا یک اتفاق ملی یا تصویری از زندگی مردم در دورترین نقاط کشور. شاید اصلیترین مبنای وفاق در همین همدلی نهفته باشد؛ خلق معنا، ارائه راهحل و نشان دادن مسیر آینده از طریق تصویرسازیهای مؤلفان جوان این مرز و بوم.
به همین جهت در این مدت تلاش شده است میان آموزش، تولید و نمایش ارتباط واقعیتر ایجاد کنیم. به باور ما چنانچه فیلمساز جوان آموزش ببیند اما امکان تولید نداشته باشد، یا اگر فیلم بسازد اما فیلمش دیده نشود یا اگر جشنوارهای برگزار شود اما نتواند به ادامه مسیر حرفهای فیلمساز کمک کند، معنایش این است زنجیرهای که باید به کشف و پرورش استعداد منجر شود هنوز کامل نشده یا نیاز به اصلاح دارد.
در این دو سال یکی از مهمترین اتفاقهایی که در این مسیر دنبال شد، تلاش برای باز کردن راه نمایش فیلم کوتاه بود. طرح «قرار» با همین نگاه شکل گرفت؛ اینکه فیلم کوتاه صرفاً در جشنوارهها باقی نماند و بتواند در ارتباط مستقیم با مخاطب، جایگاه خود را روی پرده سینما پیدا کند. اولین اکران سراسری این طرح در خرداد ۱۴۰۵ آغاز شد و پس از استقبال از بسته اول، «قرار دوم» نیز در دستورکار قرار گرفت. برای انجمن، ارزش این اتفاق فقط در تعداد سالنها یا تعداد فیلمها نیست؛ اهمیت اصلی آن در این است که فیلمساز کوتاه احساس کند اثرش میتواند با مخاطب واقعی گفتوگو کند.
در این میان اقتصاد سینمای کوتاه البته همچنان یکی از مسائل جدی است. نباید این بخش از سینما با الگوی اقتصادی سینمای بلند سنجیده شود، باید برای آن چرخهای حرفهایتر طراحی شود؛ چرخهای که از آموزش و تولید آغاز شود و به نمایش، مخاطب و در نهایت ایجاد امکان ادامه فعالیت برای فیلمساز برسد.
در کنار این موضوع، توجه به جغرافیای سینمای ایران اهمیت ویژهای داشته است. انجمن زمانی میتواند مأموریت خود را بهدرستی انجام دهد که استعداد فیلمسازی را فقط در پایتخت جستوجو نکند. شبکه دفاتر انجمن در سراسر کشور یکی از مهمترین سرمایههای فرهنگی کشور هستند که باید آن را تقویت کرد. امروز دهها دفتر انجمن در نقاط مختلف کشور فعالاند و هر کدام میتوانند به یک کانون جدی برای آموزش، تولید و کشف استعداد تبدیل شوند.
تجربه حضور در دفاتر مختلف نشان داده است، گاهی یک فضای آموزشی مناسب، یک کارگاه تخصصی، دسترسی به تجهیزات یا حتی امکان نمایش آثار، میتواند مسیر یک جوان مستعد را تغییر دهد؛ بنابراین مسیر توسعه انجمن را نه فقط در افزایش تعداد تولیدات، که در ایجاد زیرساختهای لازم برای ماندن استعدادها در مسیر سینما باید دانست.
از سوی دیگر، برقراری عدالت در فرصتها برای ما یک اصل است. زنان فیلمساز، فیلمسازان شهرستانی و جوانانی که خارج از مناسبات معمول مرکز سینما فعالیت میکنند، نباید احساس کنند برای دیدهشدن راه دشوارتری پیش رو دارند. انجمن باید تا حد امکان فرصت برابر ایجاد کند و اجازه دهد کیفیت و استعداد، معیار اصلی دیدهشدن باشد.
همچنین علیرغم دست و پنجه نرم کردن با مشکلات اقتصادی و کمبود بودجه، با غافل نماندن از سرفصلهای وظایف نهاد متولی سینمای کوتاه ایران و برآورده کردن انتظاراتی که فیلمسازان جوان را به پشتوانهای برای تحقق و تسهیل مسیر سینماییشان دلگرم میکند، در این دوره تلاش کردهایم نسبت خود را با بخشهای مختلف سینمای کشور نیز فعالتر کنیم. جشنواره بینالمللی فیلم کوتاه تهران نیز همچنان یکی از مهمترین رویدادهای سینمای کوتاه است و طبیعی است که انجمن به عنوان برگزارکننده آن، هم به اعتبار بینالمللی جشنواره و هم به جایگاه فیلمساز ایرانی در این عرصه توجه داشته باشد. اما اگر بخواهم عملکرد این دوره را در یک جمله خلاصه کنم، نمیخواهم از تعداد جشنوارهها، تفاهمنامهها یا برنامهها صحبت کنم. مهمتر از همه این است که تلاش کردهایم مسأله فیلمساز را ببینیم. چالشهای پیش روی جوانان را شناسایی و شرایط را برای آنان تسهیل کنیم. فیلمساز جوان امروز فقط به یک دوربین یا بودجه تولید احتیاج ندارد. او به آموزش، مشاوره، امکان تجربه، فرصت دیدهشدن، ارتباط با مخاطب و مهمتر از همه، اعتماد نیاز دارد. اگر انجمن بتواند بخشی از این مسیر را برای او هموار کند، مأموریت خود را انجام داده است.
تجربه فعالیتهای انجمن در دو سال گذشته بار دیگر نشان داد که وقتی به جوانان اعتماد کنیم، ظرفیتهای بزرگی شکل میگیرد. یکی از نمونههای این رویکرد، پویش ملی «وطن به روایت من» بود؛ پویشی که تلاش کرد امکان روایت وطن را از زاویه نگاه و تجربه زیسته فیلمسازان جوان فراهم کند و صداها و تصویرهای متنوعی از ایران را به میدان بیاورد.
اهمیت «وطن به روایت من» فقط در تولید چند اثر یا اجرای یک برنامه خلاصه نمیشود؛ ارزش اصلی آن در این است که جوان فیلمساز احساس کند میتواند با زبان خودش درباره وطن، مردم و جامعهای که در آن زندگی میکند سخن بگوید. همین امکان روایتگری و شنیدهشدن، بخشی از همان اعتمادی است که باید میان نهادهای فرهنگی و نسل جوان شکل بگیرد.
هنوز راه زیادی در پیش داریم
امروز فیلمساز جوان با نسلهای گذشته تفاوت دارد. نگاه به جهان و چگونه زیستن متحول شده، سبک تفکر و زندگی تکثر یافته، ابزارهای تولید تغییر کرده، مخاطب متنوع شده، شیوه تماشای فیلم الگوهای متفاوتی پیدا کرده و مرزهای جغرافیایی در سینما تا حد زیادی جابهجا شده است؛ بنابراین انجمن هم باید متناسب با این تغییرات خود را بازتعریف کند؛ بدون اینکه هویت و مأموریت اصلی خود را از دست بدهد.
در پایان اگر بخواهم از تجربه خودم در انجمن بگویم، بیش از هر چیز به یک باور رسیدهام: آینده سینمای ایران را باید در جوانانی دید که امروز اولین فیلمهایشان را میسازند.
هر فیلم کوتاه، هر کلاس آموزشی، هر دفتر شهرستان، هر جشنواره و هر فرصتی برای نمایش یک فیلم، اگر بتواند یک فیلمساز را یک قدم به آینده نزدیکتر کند، بخشی از آینده سینمای ایران را ساختهایم.
انجمن سینمای جوانان قرار است همینجا بایستد؛ کنار جوانانی که میخواهند سینما را تجربه کنند، روایت خودشان را بسازند و سهمی در تصویر فردای ایران داشته باشند.
این شاید مهمترین معنای خدمت در انجمن باشد: اعتماد به جوانان و ساختن امکان برای آینده.
