محبوبه ستارزاده
گروه علم و فناوری

 
با وجود تعطیلی مدارس در جنگ رمضان، آموزش در کشور متوقف نشد و یکی از زیرساخت‌هایی که از آزمون تاب‌آوری جنگ سربلند بیرون آمد، سکوی ملی«شاد» به عنوان یک پلتفرم بومی و مهم‌ترین زیرساخت‌ آموزش و ارتباطات مجازی نظام تعلیم و تربیت کشور بود؛ سکویی که بخش عمده مخاطبان آن را دانش‌آموزان و معلمان تشکیل می‌دهند و در روزهای بحرانی جنگ به تاب‌آوری بیشتر آموزش و حفظ روحیه دانش‌آموزان کمک کرد.
 در شرایط بحرانی جنگ که دانش‌آموزان امکان حضور در مدارس را نداشتند و علاوه بر نگرانی برای عقب ماندن از درس، از دوستان خود دور بودند و آرزو می‌کردند باز هم بتوانند تجربه‌هایی دوستانه در کنار یکدیگر داشته باشند، این، پلتفرم «شاد» بود که همه این خواسته‌ها را یکجا برای آنها محقق کرد و اجازه نداد با وجود همه سختی‌ها، آموزش در کشور متوقف شود؛ موضوعی که به گفته مشاور مرکز توسعه آموزش مجازی، فناوری و امنیت اطلاعات وزارت آموزش و پرورش، جز با حمایت جدی دولت چهاردهم به عنوان یاور جدی تقویت سکوی ملی «شاد»، امکانپذیر نبود. به اعتقاد علیرضا عبدالله‌نژاد، شخص رئیس‌جمهوری با درک اهمیت شبکه «شاد» برای تحقق عدالت آموزشی و تربیتی و استمرار خدمات آن در سراسر کشور، بر تقویت و ارتقای این سکو تأکید داشته و پیگیری‌های لازم برای توسعه زیرساخت‌ها و تثبیت جایگاه شاد در نظام تعلیم و تربیت کشور را در دستور کار قرار داده‌ است.
شریان اصلی آموزش کشور
در دوران جنگ
مشاور مرکز توسعه آموزش مجازی، فناوری و امنیت اطلاعات وزارت آموزش و پرورش در گفت‌و‌گو با «ایران»، به موضوع آموزش دانش‌آموزان در شرایط اضطراری جنگ پرداخت و گفت: «با تغییر وضعیت مدارس به غیرحضوری، سکوی «شاد» بار دیگر به عنوان شریان اصلی آموزش کشور، نقش آفرینی کرد. درواقع در این دوران پرالتهاب، این سکو صرفاً یک ابزار آموزشی ارتباطی نبود، بلکه به پناهگاهی امن برای دانش‌آموزان، معلمان و خانواده‌ها تبدیل شد تا هم با آموزش مجازی، روند یادگیری متوقف نشود و هم دانش‌آموزان از نظر روانی پشتیبانی شوند.»

پایداری «شاد» در جنگ
علیرضا عبدالله‌نژاد در ادامه به افزایش بی‌سابقه تعداد مخاطبان همزمان در این شبکه در دوران جنگ نیز اشاره کرد و یادآور شد: «با وجود فشار بی‌سابقه به شبکه، زیرساخت‌های فنی توانستند پایداری 8/99 درصدی را در کل این بازه بحرانی ثبت کنند که خود نشان‌دهنده اتکاپذیری بالای این سرویس است.»
او همچنین با اشاره به اینکه در این ایام، میانگین تعداد کاربران فعال روزانه از ۹/۹ میلیون نفر (پیش از جنگ) به 9/11 میلیون نفر افزایش یافت، گفت: «برای پشتیبانی از این حجم کاربر و حفظ جریان آموزش، ظرفیت برگزاری کلاس‌های مجازی تعاملی برای 35/3 میلیون دانش‌آموز در هفته تخصیص داده شد.»
به گفته عبدالله‌نژاد، با وجود ترافیک بالا، تجربه عمومی کاربران در این پیام‌رسان بسیار مناسب بود و گواه آن این است که میانگین زمان پاسخ‌دهی به پیام‌ها حدود ۸۱ میلی‌ثانیه ثبت شده است.

افزایش چشمگیر ترافیک روزانه
مشاور مرکز توسعه آموزش مجازی، فناوری و امنیت اطلاعات وزارت آموزش و پرورش در ادامه گفت: «شبکه شاد در دوران جنگ توانست روزانه از تبادل حدود 7/32 میلیون فایل پشتیبانی کند که همین امر موجب شد میانگین ترافیک روزانه این پیام‌رسان، با یک جهش بزرگ، از ۳۵۱ ترابایت (پیش از شروع جنگ) به ۹۱۹ ترابایت در ایام جنگ برسد.»
او اعتقاد دارد شبکه شاد از منظر توزیع محتوا و درگیر کردن دانش‌آموزان با رویدادهای متناسب هم عملکرد بسیار خوبی در این دوران بحرانی ثبت کرد.
به گفته عبدالله‌نژاد، در جنگ رمضان، بیش از ۲۵ رویداد و پویش ملی بر بستر شبکه شاد برگزار شد که با مشارکت فعال دانش‌آموزان و ثبت بیش از ۴۳۰ هزار اثر هنری و تعاملی همراه بود. کانال مرجع خبر ویژه دانش‌آموزان نیز توانست در یک دوره ۶۵ روزه به مجموع 2/6 میلیارد بازدید دست پیدا کند.
او البته به میانگین بازدید روزانه کاربران سرویس تماشا هم اشاره‌ای داشت و گفت: «میانگین بازدید روزانه از پست‌های سرویس تماشا رشد چشمگیری داشت و از 3/7 میلیون بازدید پیش از شروع جنگ، به 7/29 میلیون بازدید رسید.»
به گفته این کارشناس، بخش تلویزیون کودک نیز در دوران جنگ موفق شد با زیرساخت مناسب، خدمات قابل توجهی ارائه دهد و با ایجاد یک بستر امن و میانگین بازدید روزانه بیش از 680 هزار بار، نقش مهمی در سرگرمی و دور نگه داشتن دانش‌آموزان از اخبار استرس‌زا ایفا کرد.

دولت چهاردهم یاور جدی«شاد»
مشاور مرکز توسعه آموزش مجازی، فناوری و امنیت اطلاعات وزارت آموزش و پرورش با اشاره به اینکه «شاد» نماد همکاری نهادهای مختلف و بخش خصوصی است، تأکید کرد: «در این مسیر، شاد با همکاری ده‌ها نهاد حاکمیتی و مجموعه‌های بخش خصوصی، زمینه ارائه طیف متنوعی از خدمات و محتواهای آموزشی، فرهنگی، ورزشی و سرگرمی را فراهم کرده است.» به اعتقاد او، همین رویکرد، «شاد» را از یک بستر صرفاً آموزشی فراتر برده و آن را به یکی از زیرساخت‌های مهم حضور ایمن و هدفمند کودکان و نوجوانان ایرانی در فضای مجازی تبدیل کرده است.
عبدالله‌نژاد، دولت چهاردهم را یاور جدی تقویت سکوی ملی«شاد» دانست و گفت: «این سکو که در دوران کرونا نقش مهمی در استمرار فرآیند آموزش دانش‌آموزان ایفا کرد، در سال‌های پس از آن نیز با توسعه خدمات و گسترش دامنه فعالیت خود، موفق شد جایگاهش را در زیست‌بوم دیجیتال کودک و نوجوان کشور حفظ و تقویت کند. درنهایت هم در شرایط بحرانی جنگ رمضان، شاهد بودیم که این زیرساخت بومی تا چه حد در حوزه آموزش کشور تأثیرگذار بود و در عمل با تاب‌آوری بالا، موفق شد جای خالی مدارس حضوری را به خوبی پر کند هرچند روزهایی هم مشکلاتی وجود داشت.»

گلوگاه‌های «شاد» در جنگ
مشاور مرکز توسعه آموزش مجازی، فناوری و امنیت اطلاعات وزارت آموزش و پرورش البته معتقد است با وجود تمام دستاوردها، در شرایط بحرانی جنگ بستر فنی و زیرساختی شبکه شاد با چالش‌هایی نیز مواجه بود؛چالش‌هایی که می‌توانست گاه مانع دسترسی دانش‌آموزان به خدمات مناسب دسترسی شود.
به گفته او، در لحظات اوج ترافیک که بیش از 52/3 میلیون کاربر به صورت همزمان درگیر ارسال پیام بودند، بیشترین مدت زمان ثبت‌شده برای ارسال پیام به ۲۹۶۰ میلی‌ثانیه ‌رسید که نشان‌دهنده کندی‌های مقطعی شبکه تحت فشار شدید بود. همچنین حجم بالای تبادل فایل‌های سنگین (میانگین 8/37 ترابایت در روز) بار عملیاتی بسیار بالایی به زیرساخت‌ها تحمیل کرد.
عبدالله‌نژاد با اشاره به اینکه آموزش و یادگیری همچنان مهم‌ترین مأموریت «شاد» است، گفت: «این سکو با ایجاد گروه‌های کلاسی برای مدارس سراسر کشور، به بستر اصلی ارتباط و تعامل میان معلمان و دانش‌آموزان تبدیل شد. در این بستر، علاوه بر تبادل پیام و فایل، امکان برقراری ارتباط صوتی گروهی نیز فراهم شده و این قابلیت در میان معلمان و مدارس مورد استفاده قرار گرفته است.»
او یادآور شد: «شاد تاکنون بیش از ۶۰ میلیون نصب را تجربه کرده، بیش از ۴۵ میلیون فایل و حدود ۲۸۳ میلیارد پیام مبادله شده است. تداوم این میزان استفاده در دوره‌های غیرتعطیل مدارس، نشان‌ می‌دهد که «شاد»، توانسته از یک راهکار موقت برای استمرار آموزش در دوران کرونا، به بستری پایدار برای ارائه مجموعه‌ای از خدمات مورد نیاز کودکان و نوجوانان تبدیل شود.»

مسیر آینده «شاد»
این مسئول همچنین یادآور شد: «در کنار ارائه خدمات پایه آموزشی با هدف پشتیبانی از عدالت آموزشی، «شاد» با همکاری سایر نهادهای حاکمیتی و همچنین فعالان و ارائه‌دهندگان خدمات بخش خصوصی، ظرفیت جدیدی با عنوان «شادبوم» برای حضور و عرضه محصولات و خدمات تخصصی کودک و نوجوان ایجاد کرده است تا با افزایش تنوع خدمات قابل ارائه به دانش‌آموزان و خانواده‌ها، زمینه حضور و رقابت کسب‌وکارهای این حوزه و شکل‌گیری جریان نوآوری در زیست‌بوم کودک و نوجوان نیز فراهم شود.»
عبدالله‌نژاد توضیح داد: «در ادامه این مسیر، سازوکارهای لازم برای ارتقای جایگاه نهادی «شاد» نیز درحال تدوین و تصویب است تا وزارت آموزش و پرورش بتواند با اتکا به این ظرفیت ملی، نقش مؤثرتری در سیاست‌گذاری و حکمرانی فضای مجازی کودک و نوجوان ایفا کند و با رویکردی هوشمندانه، زمینه تأمین و صیانت از منافع کودکان و نوجوانان را فراهم آورد.»او یادآور شد: همچنین با همراهی دولت و مجلس، ردیف بودجه مشخصی برای «شاد» پیش‌بینی شده است که می‌تواند گامی مهم برای تثبیت و تقویت این سکو به‌عنوان یکی از بازوهای فناورانه نظام تعلیم و تربیت کشور باشد.

«شاد» نیازمند زیرساخت مناسب
مشاور مرکز توسعه آموزش مجازی، فناوری و امنیت اطلاعات وزارت آموزش و پرورش با اشاره به اینکه توسعه «شاد» در مقیاس ملی نیازمند زیرساختی متناسب با حجم بالای استفاده از این سکوست، یکی از مهم‌ترین چالش‌های موجود را افزایش همزمان بار مصرف در ایام تعطیلی مدارس و شرایطی ویژه و اضطراری همچون جنگ دانست.»
او یادآور شد:« در برخی مقاطع، میلیون‌ها کاربر به‌صورت همزمان وارد «شاد» می‌شوند که این موضوع، فشار قابل توجهی بر زیرساخت پردازشی و ارتباطی سکو وارد می‌کند. در کنار آن، افزایش مستمر حجم محتوای تولید و مبادله‌شده، نیاز به توسعه ظرفیت‌های ذخیره‌سازی اطلاعات را نیز افزایش داده است.»
عبدالله‌نژاد ادامه داد: «برای پاسخ به این نیاز، توسعه زیرساخت شاد با حمایت دولت و همکاری یکی از اپراتورها در دستور کار قرار گرفت. درنهایت، تأمین ۴۰۰ سرور برای ارتقای ظرفیت پردازشی و خدماتی شاد پیش‌بینی شده که با پیگیری‌های مداوم، 100 سرور تهیه و مستقر شده است. همچنین در ادامه تلاش‌ها، ۱۵۰ سرور دیگر تهیه شده و درحال استقرار است.»